۲۵آذر، "روز پژوهش "، بر همه پژوهشگران ايران اسلامي مبارك
ضرورت واهميت پژوهش وجایگاه آن درجامعه
اسدالله افشار
اشاره :
پس از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي، به منظورگسترش فرهنگ "پژوهش " درجامعه وارج نهادن به مقام شامخ"پژوهشگران"،۲۵آذرازسوي"شوراي فرهنگ عمومي"كشوربه نام"روزپژوهش"نامگذاري شد.وزارت "علوم، تحقيقات و فناوري " نيزازسال ۱۳۷۹چهارمين هفته آذرماه را به نام هفته پژوهش نامگذاري كرد.
علت نامگذاري چنين روزي اين است كه دراين روزمردم با اهميت پژوهش، نقش ، جايگاه وتاثيرآن در اداره سازمان ها، اداره كشور و جامعه و بهبود وضع زندگي و معيشتي شهروندان آشنايي بيش تري پيدا كنند واززاويهاي ديگردرجريان عملكرد موسسات ، سازمانها ومجموعههايي كه ماهيت وظايف شان،پژوهشي است قرارگيرند. اين روزهم چنين فرصتي است تا مردم ودوست داران علم وپژوهش با يك ديگربه تعامل بپردازند و مردم بيش تر در جريان فعاليتهاي پژوهشي انجام شده در بخشهاي مختلف كشور قرار گيرند.
اکنون این قلم به بهانه چنین روزی به برخی ازمباحث وموضوعات مطرح دراین خصوص ؛ نکاتی رامورد اشاره قرارخواهدداد :
1- پژوهش چيست وپژوهشگرکيست؟
دردنياي امروزدانايي يکي ازمحورها وشاخص هاي اصلي پيشرفت وتعالي هرجامعه محسوب مي شود. سنجش سطح دانايي به ميزان توليد و مصرف اطلاعات وگسترش دانايي به دسترسي سريع وآسان به منابع علمی موثق وابسته است.دانسته هاي ما ياازطريق مطالعه منابع اطلاعاتي موجودحاصل مي شوديا براساس پژوهش هايي که خود انجام مي دهيم به دست مي آيد. اگراين دانسته ها بر اساس نتايج پژوهش هاي قبلي باشددرواقع به مصرف اطلاعات پرداخته ايم واگرمبتني برمشاهدات و تحليل هاي جاري باشد تلاش ما به توليد اطلاعات منجرشده است. بنابراين،منبع اصلي توليد اطلاعات و دانش جديددرواقع حاصل فعاليت هاي پژوهشي است که انجام مي گيرد.پژوهش درهرموضوع، به هرشکلي ودرهرسطحي که انجام شودتلاشي منسجم ونظام مند درجهت توسعه دانش موجود درباره موضوع هايي است که باآن ها سروکار داريم.پژوهش کوششي است براي يافتن بهترين راه حل هاي ممکن در جهت حل مشکلات موجود درعرصه هاي مختلف زندگي .
همچنين،پژوهش فعاليتي منسجم براي رسيدن به شناختي روشن ترازمفاهيم پيرامون ماست.درمجموع پژوهش راهي براي گسترش مرزهاي دانش وگشودن افقهاي تازه براي آيندگان است.شخصي که به شيوه هاي گوناگون به انجام پژوهش ميپردازدپژوهشگر(محقق) ناميده مي شود. پژوهشگر فردي است که با استفاده از روش هاي علمي در صدد رسيدن به شناختي تازه ازمسائل ومفاهيم مختلف است.اوبا استفاده ازابزارهاي گوناگون به مشاهده دقيق تروعميق ترپديده هاي اطراف خود مي پردازد.پژوهشگربا نگاهي نقادانه وموشکافانه به پيرامون خودمي نگردوبراي رفع مشکلات جامعه وارائه بهترين راهکارهاي عملي اطلاعات موثقي را دراختيار متوليان امور قرار مي دهد.
تعريف پژوهش ازمنظرديگر:
براي"پژوهش"،تعاريف متعددي بيان شده است.برخي آن را"مطالعه آگاهانه،برنامه ريزي شده و روش مند به هنگام مواجهه با مسالهاي پيچيده ومبهم به قصد ايجاد وضوح ورفع پيچيدگي وابهام ازآن مساله"، عنوان كرده اند.
"منوچهرآقايي"دركتاب "پژوهش"،درتعريف اين واژه نوشته است:تحقيق وپژوهش به مجموعه فعاليتهاي بديع،خلاق،نوآورانه،نظام يافته وبرنامه ريزي شدهاي گفته ميشودكه به طوركلي باهدف و درجهت گسترش شناخت مرزهاي علمي وكاربرد اين دانش براي بهبود زندگي وبه طورخلاصه در جهت نوآوري وايجاد فرآورده ها، فرايندها، وسايل وابزار،نظام ها،خدمات وروشهاي جديدكه درنهايت منجر به رشد وتوسعه ميشود،صورت پذيرد.""علي دلاور"،استاد دانشگاه علامه طباطبايي ،پژوهش را "بحث و گفت وگو درزمينه فرايند عام درمعارف بشري"ميخواند.
آن چه درهمه تعاريف فوق مشترك است، سه ويژگي است كه عبارت است از:
فرايندي بودن پژوهش،نظم واستمراردرانجام فعاليت وهدف نهايي كه كشف حقيقت ياافزايش آگاهي است.ويژگي سوم به خوبي هدف غايي هرفعاليت پژوهشي وجهت آن را مشخص ميكند.پژوهش ميبايدباهدف"كشف حقيقت"صورت پذيرد ودرصورتي كه اين هدف تحقق نيابد،كارپژوهشي ابتر است .
تحقيق وپژوهش فرايندي وقت گيروزمان براست وبيش ازهرچيزنيازمندصبروشكيبايي مسوولان و پژوهشگران است.
در پژوهش معمولا نقاط ضعف وقوت موضوع يايك محصول بررسي ميشوديا كاركرد يك سازمان و نهاد مورد ارزيابي قرارميگيرد وبر مبناي نتايج به دست آمده ازآن پژوهش، ميتوان براي كارآيي بيشتر آن نهاد يا آن توليدات وموضوعها برنامه ريزي كرد وراهكارارائه داد.
2- رويکرد پژوهشي چگونه رويکردي است؟
موفقيت وتوسعه پژوهش درهرجامعه نيازمند گسترش رويکرد پژوهشي(پژوهش مدار) درآن جامعه است. منظورازرويکرد پژوهشي نگاهي مبتني برپژوهش نسبت به موضوع هاي مختلف مي باشد.دراين نوع نگاه قبل ازاتخاذ هرتصميم مهم به يافته هاي پژوهش هاي قبلي که به موضوع تصميم گيري ارتباط دارد توجه مي شود. به بيان ديگر،دررويکرد پژوهش مدارازيافته هاي پژوهش هاي قبلي براي بهبود وضع موجود استفاده موثري به عمل مي آيد.کساني که در فعاليت هاي خود رويکردي پژوهشي دارند قبل از هرگونه تصميم گيري به مطالعه وضعيت موجود پرداخته وبا تجزيه وتحليل مشاهدات خود به بهترين راه حل ها مي انديشند. هم چنين،آنان تلاش مي کنند تااز نتايج آثارسايرپژوهشگران نيزبه نحو شايسته اي استفاده کنند. بنابراين،رويکرد پژوهشي به قشريا گروه خاصي محدود نشده و زماني منشاء اثرخواهد بود که درسطوح وامور مختلف جامعه تسري يافته باشد.
۳- اهميت وضرورت پژوهش درچيست؟
نوع وسطح فعاليت هاي پژوهشي يکي ازشاخص هاي اصلي توسعه وپيشرفت محسوب مي شود. موفقيت درتمام فعاليت هاي مربوط به توسعه صنايع،کشاورزي،خدمات وغيره به نحوي به گسترش فعاليت هاي پژوهشي بستگي دارد. درواقع پژوهش يکي ازمحورهاي مهمي است که ضامن پيشرفت وتوسعه پايداردر هرکشور به شمار مي آيد. اگر پژوهشي صورت نگيرد دانش بشري افزايش نخواهد يافت و دچارسکون و رکود خواهد شد. بدون انجام پژوهش امورآموزشي نيز از پويايي ونشاط لازم نيزبرخوردار نخواهد بود. همه آن چه که به عنوان پيشرفت علوم دراعصار مختلف تاريخ مي شناسيم حاصل تلاش افرادي است که درکارخود رويکردي پژوهشي داشته اند وذهن پرسشگرشان همواره محرکي براي فعاليت هاي پژوهشي آنان بوده است.
4- انواع اصلي و روش هاي معمول پژوهشي چيست؟
پژوهش هاي موجود را مي توان بر اساس معيارهاي متعددي دسته بندي کرد. مثلا براساس چگونگي به کار بستن نتايج پژوهش ها مي توان آن ها را به دودسته"کاربردي"و"بنيادي"تقسيم کرد. نتايج پژوهش هاي کاربردي درکوتاه مدت و براي رفع مشکلات موجود قابل استفاده است. به بيان ديگر پژوهش هاي کاربردي درحل مسائل جاري مفيد مي باشندوازاين روتحت عنوان"کاربردي"شناخته مي شوند. معمولا نيازبه انجام پژوهش هاي کاربردي زماني احساس مي شود که روش ها و اطلاعاتي که در اختيار داريم براي حل برخي از مشکلات موجود کافي نيست.درمقابل، پژوهش هاي بنيادي به توسعه و تعميق مباني علوم مختلف کمک کرده ودردراز مدت امکان گسترش مرزهاي دانش بشري را فراهم مي آورند. ممکن است يک پژوهش بنيادي در زماني که انجام مي شود کاربرد عيني و مشخصي نداشته باشد اما دردراز مدت مبنايي براي توسعه دانايي وانجام سايرپژوهش ها خواهد بود. علاوه بر اين تقسيم بندي، پژوهش ها را مي توان بر اساس حوزه موضوعي آن ها طبقه بندي کرد.مثلا،پژوهش هاي صنعتي، مذهبي، فرهنگي، کشاورزي، پزشکي وفني. هر يک ازاين حوزه ها روش ها و اصول خاص خود را در انجام تحقيقات کاربردي وبنيادي دراختيار دارند که توسط پژوهشگران آن حوزه مورد استفاده قرار مي گيرد.
5- فرايندپژوهش شامل چه مراحلي است؟
پژوهش دررشته هاي مختلف علمي به شيوه هاي گوناگون انجام مي شود ونمي توان يک روش مشخص که در همه شاخه هاي علوم کاربردداشته باشد معرفي کرد. با اين حال،اصولي کلي بر فرايند پژوهش در رشته هاي مختلف حاکم است که بيش ازآن که با هم متفاوت باشند به هم شبيه هستند.پژوهش به هر شکل ودرهررشته اي که انجام شود همواره تابع دستور العمل هاي مدون و منطقي است که پژوهشگران را در انجام کارشان ياري مي کنند. هم چنين، به کار بستن اين دستورالعمل ها آنان را قادر مي سازد که ضمن کسب اطمينان بيشتر نسبت به صحت نتايج کارشان نتايج وآثار سايرپژوهش ها را مورد ارزيابي قرار دهند.معمولا درگام اول همه پژوهش ها بايک ياچند پرسش آغازمي شوند.اين پرسش ها ذهن پژوهشگر را به خود مشغول کرده و او را به تلاش در جهت پاسخگويي به آن ها وا مي دارد.
درگام دوم، پژوهشگربه جستجو در منابع علمي زمينه موضوعي خود مي پردازد و با بررسي دقيق آن ها به تصوير روشن تري از ميزان دانش موجود در آن زمينه دست مي يابد،تصويري که مبتني بر گزارش هاي منتشرشده ساير پژوهشگران درآن زمينه است.به اين مرحله"مرورپيشينه پژوهش"مي گويند. اگر دراين مرحله منابعي براي پژوهشگر مفيد باشد و از آن ها به نحوي استفاده کند، ر گزارش تحقيق خود فهرستي کامل ازتمام منابع مورد استفاده رابه دقت ذکرمي کند.استناد به اين منابع ضمن آن که پيوندي بين پژوهش اوباپژوهش هاي قبلي نشان مي دهدبه پژوهش دردست انجام اعتبار بيشتري مي بخشد وارتباط هاي علمي ميان پژوهشگران را افزايش مي دهد.درمرحله سوم،پژوهشگر به گردآوري اطلاعات وداده هايي مي پردازد که مي تواند در آينده مبناي تحليل ها و تفسيرهايي قرار گيرد که در نهايت به يافتن پاسخ پرسش هاي اوليه منجرشود.اين بخش ازپژوهش که به مرحله گردآوري اطلاعات وداده معروف است مي تواند به شکل هاي کاملا مختلفي انجام شود.مثلا در پژوهش هاي معمول درحوزه هاي علوم انساني وعلوم اجتماعي مانند روانشناسي،علوم تربيتي وجامعه شناسي ازابزارهايي مانند پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده استفاده مي شود.درعلوم تجربي پژوهشگران دراين مرحله به انجام آزمايش هاي مختلفي مي پردازندوتاثيرعوامل مشخصي رادرزمينه کارخود مورد سنجش وآزمون دقيق قرارمي دهند.
درمرحله چهارم داده هاي گردآوري شده به روش هايي مختلف - مثل استفاده از مباني علم آمار - سازماندهي و خلاصه مي شوند. اين سازماندهي و خلاصه سازي به نحوي صورت مي پذيرد که امکان توصيف و مقايسه نتايج حاصل شده براي پژوهشگر فراهم مي شود. ترسيم نمودارها و جدول هاي مختلف از روش هاي معمول سازماندهي و خلاصه سازي داده ها به شمار مي آيد.
درمرحله پنجم پژوهشگرميتواندبراساس تحليل يافته هاي مراحل قبل به تفسيرروشني ازموضوع پژوهش پرداخته وپاسخي براي پرسش هاي اوليه خويش بيابد.
درآخرين گام، نتايج پژوهش انجام شده مي تواند به يکي ازروش هاي معمول درانتشارات علمي به صورت چاپي يا الکترونيکي منتشرشود. مثلا نتايج پژوهش ها ممکن است درقالب گزارش هاي مفصل يا مختصر تحقيقي، مقاله هاي علمي مجله ها،رسانه هاي گروهي،سايت هاي اينترنتي ياارائه درهمايش هاي تخصصي ملي يا بين المللي انتشاريابد. اين نتايج مي تواند درآينده مورد استفاده سايرپژوهشگران قرار گيردومبنايي براي انجام مطالعات بعدي باشد.اگرپژوهش ها از نوع کاربردي باشند نتايج به دست آمده دراختيار کساني قرارمي گيرد که مي توانند از آن نتايج براي حل مشکلات موجود استفاده کنند.
6- ويژگي هاي يک پژوهشگرموفق چيست؟
يک پژوهشگرموفق نگاهي کنجکاووموشکافانه به پديده هاي اطراف خوددارد.اونسبت به آنچه در اطرافش مي گذردحساس است وذهني پوياوپرسشگردارد.ذهن پرسشگراوهمواره درجهت يافتن پاسخ هاي تازه براي پرسش هاي موجود است. هم چنين،اوبراي انجام موفقيت آميز پژوهش خود، از روش هاي علمي وپذيرفته شده استفاده مي کند. علاو بر آن، يک پژوهشگرموفق ازمهارت لازم براي يافتن منابع اطلاعاتي مورد نيازش برخورداراست. اين منابع از محل هاي مختلف مثل کتابخانه ها، مراکز اطلاع رساني و شبکه هاي رايانه اي ملي و بين المللي به دست مي آيند. او به خوبي مي تواند در اين منابع به جستجو بپردازد و با مطالعه پيشينه پژوهشي موضوعي که در آن زمينه فعاليت مي کنند به درک روشني نسبت به گذشته آن موضوع دست يابد.پژوهشگران موفق به کارگروهي در طرح هاي پژوهشي بها مي دهند و تلاش مي کنند پژوهش خود را با همکاري يکديگرانجام دهند. هم چنين،آنان نتايج يافته هاي خودرابه نحوموثري منتشر ساخته ودراختيارساير محققان قرارمي دهند.آنان نسبت به توسعه مرزهاي دانش احساس مسئوليت کرده و لحظه اي از تلاش در جهت ارتقاء مهارت هاي علمي خويش باز نمي ايستند.
7-کتابخا نه ها ومراکز اطلاع رساني چه اهميتي درتوسعه پژوهش دارند؟
کتابخانه ها و مراکزاطلاع رساني به عنوان مراکز اصلي گردآوري وسازماندهي منابع اطلاعاتي ابزار لازم رابراي پژوهشگران وتوسعه پژوهش فراهم مي کنند.ازآن جا که هيچ پژوهشي نمي تواند بدون برقراري پيوند با پيشينه پژوهشي در حوزه موضوعي خود موفق باشد، دسترسي به منابع اطلاعاتي روزآمد يکي از مهم ترين نيازهاي پژوهشگران است. همه پژوهشگران نيازمند آگاهي از فعاليت هايي هستند که قبلا در حوزه پژوهشي آنان اتفاق افتاده ويا درزمان حال درجريان است. اين آگاهي ازطريق دسترسي به منابع اطلاعاتي ميسر مي شود. معمولا يافته هاي ساير پژوهشگران ازطريق مجله هاي علمي،کتاب ها، سايت هاي اينترنتي وپايگاه هاي اطلاعاتي منتشرمي شود.کتابداران ومتخصصان اطلاع رساني متولي گردآوري و سازماندهي اين اطلاعات هستند و نتايج پژوهش هاي قبلي را دراختيار پژوهشگران قرار مي دهند .
8- رابطه پژوهش وتوسعه کشورچيست؟
توسعه علمي،صنعتي وفرهنگي هر کشور بدون پرداختن به امرپژوهش با موفقيت چنداني همراه نخواهد بود.درواقع پژوهش موتور محرک پيشرفت وتوسعه محسوب مي شود.حتي اگرنشانه هايي ازتوسعه بدون پرداختن به مباني پژوهشي رخ دهد آن توسعه مستمر وپايدار نخواهد بود ونمي تواند مسيرمطمئني را طي کند. بنابراين،پژوهش مبناي توسعه است وتضميني براي استمرار توسعه به شمار مي آيد. هم چنين، به کاربستن نتايج پژوهش هاي انجام شده درهرزمينه به بهبودراهکارها وروش هاي معمول درزمينه هاي مورد نظر منجر مي شود .
9- توسعه پژوهش درکشوربه چه عواملي بستگي دارد؟
عوامل متعددي درتوسعه پژوهش دخالت دارند که ذکر همه آن ها در اين مختصر نمي گنجد. با اين حال مي توان به اختصارعوامل توسعه پژوهش را به سه بخش عوامل سخت افزاري، عوامل نرم افزاري و نيروي انساني تقسيم نمود. منظور از عوامل سخت افزاري همه امکانات فيزيکي وزيرساخت هاي بنيادي است که امکان انجام پژوهش در حوزه هاي مختلف را براي پژوهشگران فراهم مي آورد. مثلا وجود ابزارهاي پژوهشي از قبيل دستگاه ها و آزمايشگاه هاي پيشرفته و امکانات شبکه اي و رايانه اي از جمله اين منابع سخت افزاري محسوب مي شوند. منظورازامکانات نرم افزاري جريان اطلاعات و دانش ميان پژوهشگران است که از طريق مجله ها و منابع علمي ديگر به صورت چاپي يا الکترونيکي صورت مي پذيرد. درنهايت، بخش سوم اين مجموعه نيروي انساني و پژوهشگراني است که با دانش و تلاش خود مي توانند امکانات سخت افزاري و نرم افزاري را به خدمت گرفته و طرح هاي پژوهشي گوناگون را تدوين واجراکنند.علاوه براين، توسعه آتي پژوهش درهرکشورمبتني برگسترش رويکرد پژوهش مداردر آموزش آن کشور است که ازسطح آموزش ابتدايي شروع شده وتا پايان تحصيلات دانشگاهي استمرار مي يابد .
10- رويکردپژوهش مداردرآموزش رسمي چه اهميتي دارد؟
منظورازرويکرد پژوهش مداردرآموزش آن است که درتمام سطوح ومقاطع آموزشي شيوه هاي تدريس به گونه اي باشد که دانش آموزان به مطالعه کتاب هاي درسي اکتفا نکرده و خود با بررسي منابع موجود درموضوع هاي درسي به گسترش دانش خويش بپردازند. در رويکرد پژوهش مدار دانش آموزان چگونه آموختن را مي آموزند و قادر خواهند بود که به شيوه اي علمي دانش خود را توسعه بخشند.
توسعه پايداروهمه جانبه درهرکشوري به نحو قابل توجهي درگروگسترش کمي وکيفي فعاليت هاي پژوهشي آن کشور است.اگر نگاهي دراز مدت به امر پژوهش داشته باشيم، شايد مهم ترازانجام پژوهش درزمينه هاي مختلف گسترش رويکرد پژوهش مداردرآموزش مقاطع مختلف تحصيلي باشد.دانش آموزان امروز پژوهشگران فردا هستند که با تلاش خود مي توانند به گسترش مرزهاي دانش بپردازند. آموزش موثرروش هاي بهينه پژوهش ضامن موفقيت پژوهش هاي آتي خواهد بود.بديهي است که گسترش پژوهش درگرو تعامل سازنده تمام بخش هاي آموزشي وپژوهشي کشور مي باشد وهيچ يک از سازمان ها به تنهايي نمي توانند به بهبود وضع پژوهش درکشور کمک کنند. بنابراين،پيشرفت دراين زمينه نيازمند عزمي ملي دراين خصوص وتوجه به جايگاه پژوهش درزمينه هاي مختلف است.
11- نقش پژوهش درتصميمگيري هاي كلان
يكي ازعوامل اساسي پيشرفت دركشورهاي توسعه يافته،توجه خاص به امرپژوهش است.اصولاهرنوع پيشرفت وتوسعه ارتباط مستقيمي باتحقيقات علمي داردورشدوتوسعه كشورهاي پيشرفته درنتيجه سرمايهگذاري دربخش پژوهش است.حجم وسيع پژوهشهاي علمي دركشورهاي توسعه يافته صنعتي گوياي اين واقعيت است .
كشورهاي پيشرفته صنعتي بخش قابل توجهي ازتوليد ناخالص ملي را به سرمايه گذاري در امور پژوهشي و تحقيقاتي اختصاص داده اند. به گفته كارشناسان،اين رقم براي كشورهاي صنعتي ۵درصد است،حال آن كه درايران اين رقم حدود نيم درصد است.
پژوهش ميتواندجلوي بسياري از دوباره كاري ها،اتلاف وقت وبودجه را بگيرد.هرقدرموضوعي بزرك تروبا اهميت ترباشدنيازبه پژوهش براي تصميمگيري درباره اجراي آن بيشتراست.اين كار،ريسك تصميم و اجرا را به حداقل ميرساند. براي برنامه ريزي بلند مدت نيزنياز به تحقيقات بيشتراست.در صورتي كه برنامه ريزي فاقد پشتوانه تحقيقاتي باشدوبه طور همه جانبه پيش ازآغازمورد بررسي قرار نگرفته باشد،به يقين دراجراوعملياتي شدن با مشكل روبه روخواهد شد. ازاين رو ميتوان گفت پژوهش به ويژه درتصميمگيري هاي كلان نقش عمدهاي دارد. ازهمين روست كه بسياري،پژوهش را"حلقه مفقوده توسعه"يا "سنك زير بناي توسعه" مينامند.
به گفته "جعفر حبيب اللهي " محقق ومدرس دانشگاه علوم پزشكي،"رشدعلم محصول كارهاي پژوهشي است وكميت وكيفيت تحقيقات علمي وپژوهشي درهرجامعهاي زمينه سازتوسعه وپيشرفت آن جامعه است ."
به گفته "منوچهر فرهنك"،پژوهشگرواقتصاددان،"اين پژوهش است كه تمدن بشري راايجادكرد و دايره نفوذ انسان رادركاينات گسترش داد. اگر انسان امروز قادر به رفتن به فضاست ، اين موفقيت حاصل چيزي جزپژوهش نيست.پژوهش مهمترين راه كشف ورفع مشكلات كشور است."
12- پژوهش، گام اول جهت حمايت ازتوليد ملي
بيش ازيک دهه است که مقام معظم رهبري بادرايت ونکته سنجي خاص خود،براي هرسال نامي ويژه انتخاب ميكنندکه اين نامگذاريها،جهت حرکت مسئولين وفعالان سطوح مختلف کشورازجمله بخشهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي رامشخص ميكند. درهمين خصوص سال 1391 به عنوان سال «توليد ملي با حمايت از کار و سرمايه ايراني» نامگذاري شد. عنواني که در يک نگاه ژرف، ميتواند موجبات شکوفايي هرچه بيشتر اقتصاد کشور را فراهم سازد. به مانند هرسال، اكنون هم، به منظور تحقق شعار تعيين شده، ابتداميبايست الزامات اوليه فرايند پيش روراسنجيده وسپس درپي اجرايي كردن اهداف خود باشيم. به نظر ميرسد در زمينه تقويت و بهبود توليد ملي،(با يك ديد وسيع كه با دورنمايي بزرگ نظيرصادرات گسترده محصولات ايراني شكل ميگيرد)پژوهش، اقدام نخست است.
امروزه ضرورت واهميت پژوهش بر هيچ كس پوشيده نيست. تا چند دهه پيش، پژوهش و روشهاي آن به عنوان يك گرايش دررشتههاي تحصيلي مختلف مورد توجه پژوهشگران و انديشمندان بود و آنان كه شيفته پژوهش به معناي كشف حقايق و ارائه دانش نو بودند،دردانشگاههاي معتبرجهان اين گرايش را فراگرفتند.با پيشرفت روزافزون اين علم در دهههاي اخير، روشهاي پژوهش پيشين پاسخگوي نيازهاي فرهيختگان نبود. لذا روشهاي پژوهش به يك رشته علمي با تعريف خاص خودنمايي كردند ودنياي پژوهش زيباييهاي خود را هرچه بيشتر نمايان كرد.
همانگونه كه ميدانيم پژوهش،فعاليتي است دقيق،منظم ومنطقي براي كشف حقايق،دست يابي به دانش نو،حل مسائل و تصميم گيريهاي درست. با الگو قراردادن اين تعريف و همچنين نگرش جامع به دستاوردهاي بزرگ كشورهاي توسعه يافته كه نشاندهنده انجام كار پژوهشي در آغاز هر فعاليتي است، اهميت و لزوم اقدام پژوهشگران صحنه اجرايي كشور، در سالجاري نمود پيدا ميكند. البته اين تعريف و ضرورتهاي مربوط به آن سالهاست كه مورد توجه همه اهالي علم وانديشه قرار دارد.اما اكنون كه سال 1391 به عنوان سال توليد ملي نام گرفته،بايد بيش از پيش به اين نكته توجه داشت كه هيچ گونه اقدامي در خصوص توليد ملي در هيچ كجاي كشور نبايد صورت پذيرد مگرآنكه فرآيند تصميم سازي آن در يك عمليات پژوهشي شكل گرفته باشد.
با نگاهي به سابقه پژوهش وكار پژوهشي درايران، خواهيم دانست كه كشورمان دراين حوزه، جايگاه مناسبي ندارد. توجه به آمارتعداد محققان كشور،سهم بودجه درنظرگرفته شده براي پژوهش،تعداد مراكز تحقيقاتي و... درمقايسه با كشورهاي توسعهيافته، نشان از لزوم تدبير هرچه بيشتر مسئولان در اين خصوص را دارد.
متاسفانه درايران، فرهنگ پژوهش برخلاف فرهنگ آموزش،گسترش نيافته ونهادينه نشده است.ليكن فارغ از اين نقاط ضعف در زمينه مسائل پژوهشي، آنچه در اين بحث حائز اهميت است، استفاده مفيد و موثر از ظرفيتهاي موجود تحقيقاتي كشور به منظور انجام اقدامات مدبرانه در خصوص بهبود توليد ملي در كشور است. اگر يك توليدكننده خرد يا كلان، در آغاز يا ادامه فرآيند توليد خود، از همين ظرفيتهاي پژوهشي موجود استفاده كرده و تصميمات خود را بر پايه نتايج حاصل از كارهاي پژوهشي قرار دهد، اگر مسئولان حوزه اعتباري بانكها، پيش از اعطاي تسهيلات به توليدكنندگان، هدايت منابع مالي خود را منوط به نتايج كار پژوهشگران در پايش و ارزيابي مستمر صنايع و توليدات مرتبط با آن بانك كنند، اگر مسئولان وزارتخانههاي «جهاد كشاورزي»،«صنعت،معدن وتجارت»،«كار و امور اجتماعي» تصميمات مربوط به نحوه بكارگيري عوامل توليد موجود(كار، سرمايه و...) رامبتني برعمليات پژوهشي اتخاذ كنند، آنگاه با فرض تامين سايرالزامات مربوط به ارتقاء توليد ملي، نتايج مطلوبي حاصل خواهد شد و لذا توليد ملي،اهداف والاي خود را لمس خواهد كرد.
چهارشنبه : ۲۲/۹/۱۳۹۱- ۲۷محرم الحرام۱۴۳۴- ۱۲دسامبر۲۰۱۲
منابع :
1- پژوهش،گام نخست حمايت ازتوليدملي،عليرضاغفاري،كارشناس اقتصاد،اطلاعات،چهارشنبه23 فروردين1391، شماره 25285.
2- تصور ما از پژوهش ، دکتر احد فرامرز قراملکي ، روزنامه رسالت، 21/3/86، صفحه 18 ، شماره 6168 .
