تأملی گسترده در پیوند میلاد امیرالمؤمنین علی(ع) و روز پدر/ اسدالله افشار

جهت اطلاع از تنظیمات و ویرایش این قالب اینجا را کلیک کنید

تاريخ : ۱۴۰۴/۱۰/۱۳

به مناسبت 13 رجب؛ میلاد حضرت علی(ع)، میلاد نور و عدالت و روز پدر

تأملی گسترده در پیوند میلاد امیرالمؤمنین علی(ع) و روز پدر

اسدالله افشار

نازد به خودش خدا که حیدر دارد

دریای فضائلی مطهر دارد

همتای علی نخواهد آمد والله

صدبار اگر کعبه ترک بر دارد

اشاره

ولادت حضرت علی (ع) و روز پدر یکی از زیباترین و معنوی‌ترین رویدادهای تقویم اسلامی است. این روز بزرگ، فرصتی مناسب برای ابراز عشق و قدردانی از پدران عزیز و همچنین تجلیل از مقام والای حضرت علی (ع) به‌عنوان پدر معنوی همه شیعیان است. فرارسیدن خجسته سالروز ولادت باسعادت امیرالمؤمنین، حضرت علی (ع)، مظهر عدالت و مردانگی و روز پدر را تبریک و تهنیت عرض می‌کنم و از درگاه ذات ربوبی برای پدران سرزمینم سلامتی و عمر باعزت آرزو دارم. امید است که در پرتو تعالیم انسان‌سازآن حضرت، همواره در مسیر حق و حقیقت گام برداریم.

سرچشمه عشق با علی آمده است

گل کرده بهشت تا علی آمده است

شد کعبه حرمخانه میلاد علی (ع)

کز کعبه صدای یا علی آمده است

برخی روزها تنها یک مناسبت در تقویم نیستند؛ معیارند. ۱۳ رجب، از آن روزهاست؛ روزی که عدالت متولد شد، نه در کاخ، که در کعبه؛ نه با شمشیر، که با وجدان. و چه انتخاب سنجیده‌ای که این روز، روز «پدر» نام گرفته است؛ زیرا اگر عدالت را از جامعه بگیریم، نخست در خانه فرو می‌ریزد، و اگر پدر فروبپاشد، ستون‌های جامعه ترک برمی‌دارند.

حضرت علی(ع)، مولود کعبه، پدرِ عدالت و میزان انسانیت، همان حقیقتی است که پدر در مقیاس خانه باید به آن شبیه باشد: ستونِ بی‌ادعا، تکیه‌گاهِ بی‌منت، و مسئولیتی که پیش از مطالبه، پاسخ‌گوست.

سیزدهم رجب، تنها یک مناسبت مذهبی یا تاریخی نیست

سیزدهم رجب، تنها یک مناسبت مذهبی یا تاریخی نیست؛ روزی است که مفهوم «پدر» در تراز انسانیت متولد شد. روزی که کعبه شکافت تا جهان بداند پدری، اگر قرار است شایسته این نام باشد، باید از دل توحید، مسئولیت و عدالت زاده شود. تولد حضرت علی(ع)، تولد انسانی است که پدر بودن را از یک نقش زیستی، به یک رسالت اخلاقی و اجتماعی ارتقا داد.

در مخزن لایموت دردانه علیست

در کون ومکان امیر فرزانه علیست

در کعبه طلوع کرد تا برهمه کس

معلوم شود که صاحب خانه علیست

نام‌گذاری میلاد امیرالمؤمنین علی(ع) به‌عنوان «روز پدر» در تقویم ایران، انتخابی نمادین یا احساسی نیست؛ این نام‌گذاری، اعترافی آگاهانه به یک معیار است. جامعه‌ای که علی(ع) را الگوی پدر می‌داند، در واقع پدری را تکریم می‌کند که اقتدارش از تحکم نمی‌آید، قدرتش به ظلم آلوده نیست و مسئولیتش پیش از آن‌که متوجه دیگران باشد، متوجه وجدان خویش است.

علی(ع)؛ پدر جامعه و میزان پدری

علی(ع) را نمی‌توان تنها در مقام امام یا حاکم خواند؛ او پدر جامعه بود. پدری که قدرت را نه امتیاز، که امانت دانست؛ و حکومت را نه ابزار برتری، که بارِ سنگین پاسخ‌گویی.

در قاموس او، اقتدار با تحکم یکی نبود؛ اقتدار یعنی ایستادن بر حق، حتی اگر به زیان خویش تمام شود. همان‌گونه که پدرِ حقیقی، نانِ خانه را با شرف می‌آورد، نه با فروش وجدان؛ و بحران را حل می‌کند بی‌هیاهو، بی‌فرافکنی، و بی‌قربانی‌کردن خانواده.

علی(ع) شب‌ها پیش از آنکه سر بر بالین بگذارد، خود را در ترازوی وجدان وزن می‌کرد؛ همان کاری که پدران واقعی هر شب، بی‌آنکه نامش را بدانند، انجام می‌دهند. شرمندگیِ پدر، وقتی از انجام مسئولیت ناتوان می‌شود، تلخ‌تر از فقر است؛ او می‌سوزد، اما دودش را در چشم خانه نمی‌برد. سکوت‌هایش فریادهایی‌اند که برای آرامش خانواده بلعیده شده‌اند.

علی(ع) در جایگاه پدر خانواده | الگوی جهانی تربیت

اگر علی(ع) را در خانه بنگریم، او تنها پدر نبود؛ معلم انسان‌سازی بود.

پدری که فرزندانش را با تبعیض تربیت نکرد، با تحکم نپروراند، و با ترس فرمان نداد. حسن و حسین(ع) را شهروندان مسئول فردا ساخت؛ نه شاهزادگانِ مصون از پاسخ‌گویی.

در مکتب علی(ع)، مردانگی در فریاد نیست، در زور نیست، در تحقیر نیست؛ در عدالت است، در مهر است، در پاسخ‌گو بودن است.

او به ما آموخت که پدر، پیش از آنکه نان‌آور باشد، معیار است؛ و پیش از آنکه دستور دهد، الگوست. چنین پدری نه‌تنها خانواده، که آینده جامعه را می‌سازد.

از این‌رو علی(ع) الگوی جهانی پدری است؛ فراتر از دین و جغرافیا. هرجا سخن از مسئولیت، انصاف، و تربیت انسانِ آزاد است، علی(ع) حضور دارد.

حضرت علی(ع) پیش از آن‌که پدر حسن و حسین(ع) باشد، پدر جامعه است؛ پدرِ عدالت و وجدان عمومی. او حکومت را نه امتیاز می‌دانست و نه غنیمت؛ آن را امانتی سنگین می‌دید که هر لحظه باید پاسخگوی آن باشد. همین نگاه، پدر بودن را در مکتب علوی از سلطه به خدمت و از تحکم به تعهد تبدیل می‌کند.

تا حُبّ علی بُود مرا در رگ و پوست

رنجم ندهد سرزنش دشمن و دوست

جز نام علی لب به سخن وا نکنم

«از کوزه همان برون تراود که در اوست»

آموزه علی(ع) به ابنای بشر

علی(ع) به ما آموخت که اقتدار، اگر با اخلاق همراه نباشد، به استبداد می‌لغزد و قدرت، اگر با عدالت مهار نشود، به ستم بدل می‌شود. او شب‌ها پیش از آن‌که به خواب رود، بار مسئولیت مردم را بارها در ترازوی وجدان خویش وزن می‌کرد. می‌دانست شرمندگی پدر، وقتی نتواند وظیفه‌اش را ادا کند، از فقر جان‌سوزتر است؛ از همین رو می‌سوخت، اما دودش را در چشم خانواده و جامعه نمی‌برد.

در خانه علی(ع)، پدرسالاری جایی نداشت. پدر بودن به‌معنای فرمان دادن نبود؛ به‌معنای الگو بودن بود. فرزندانش درمکتب رفتار پرورش یافتند، نه در سایه ترس. عدالت در تقسیم محبت، صداقت در گفتار و مسئولیت ‌پذیری در عمل، ستون‌های تربیت علوی بود. حسن(ع) و حسین(ع)، حاصل چنین پدری‌اند؛ انسان‌هایی که هم اهل ایستادگی‌اند و هم اهل مهر، هم حق‌طلب‌اند و هم مردم‌دار.

آن جا که علی واسطه ی فیض خداست

بر غیر علی هر که کند تکیه خطاست

با مدعیّان کور باطن گوئـیـد

آن جا که خدا هست و علی نیست کجاست؟

در چنین روزی، نمی‌توان از علی(ع) سخن گفت و از پدران ایرانی یاد نکرد. پدرانی که این سال‌ها زیر فشار سنگین بحران‌های اقتصادی، تورم، ناترازی ها، ناامنی های شغلی و فرسایش امید اجتماعی، ایستاده‌اند؛ گاه با قامتی خمیده، اما با عزتی پابرجا. پدر ایرانی امروز، بیش از هر زمان دیگری شبیه علی(ع) است: کم‌حرف، پرنگران و مسئول. او می‌سوزد، اما آتش اضطراب را به خانه نمی‌برد؛ سکوت می‌کند، اما این سکوت، فریادی فروخورده برای حفظ آرامش خانواده است.

این پدران، قهرمانان بی‌تریبون جامعه‌اند. آنان نانِ بی‌فروشِ شرف را بر هر راه میان‌بر ترجیح داده‌اند و اگرچه سفره‌شان خالی تر شده، شأن پدری‌شان را ارزان نفروخته‌اند. اگر این ستون‌ها ترک بردارند، خانه و جامعه توأمان آسیب می‌بیند.

از همین رو، بزرگداشت روز پدر بدون توجه به مسئولیت حاکمیت، ناقص است. نمی‌توان از پدر خواست ستون خانه باشد، اما او را زیر بار سیاست‌های ناعادلانه، بی‌ثباتی اقتصادی و بی‌توجهی اجتماعی تنها گذاشت. حمایت از معیشت، امنیت شغلی و کرامت پدران، وظیفه‌ای ملی و حاکمیتی است؛ نه لطف، نه شعار.

کودکی، دخترکی، موقع خواب

سخت پاپیچ پدر بودو از او می پرسید:

زندگی چیست؟

پدرش از سر بی صبری گفت:

زندگی یعنی عشق

دخترک با سر پرشوری گفت:

عشق را معنی کن*

پدرش داد جواب:

بوسه گرم تو بر گونه من

دخترک خنده برآورد ز شوق

گونه های پدرش را بوسید

زان سپس گفت:

پدرم عشق اگر بوسه بود

بوسه هایم همه ی تقدیم تو باد

بهترین قدردانی فرزندان از پدر

بهترین قدردانی از پدر، نه شعار است و نه بزرگداشت‌های کوتاه‌عمر.

بهترین سپاس، فرزندانی صالح‌اند که باری از دوش جامعه بردارند؛ نه باری بر دوش آن باشند.

فرزندانی که حقوق دیگران را پاس بدارند، قانون‌گریز نباشند، و نام پدر را نه در شناسنامه، که در رفتار زنده نگه دارند. این همان درسی است که علی(ع) به ما داد؛ چه در خانه، چه در حکومت.

پدران ایرانی | قهرمانان بی‌سکّو

در این روز، سر تعظیم فرود می‌آوریم در برابر پدران ایرانی؛ پدرانی که در سال‌های سخت و بحران‌های نفس‌گیر اقتصادی، قامتشان خم شد اما ستون خانه فرو نریخت.

پدرانی که تورم را با شرمندگی تحمل کردند، بیکاری را با سکوت، و اضطراب فردا را با لبخندِ امشب.

آنان که شاید چیزی برای خود نخواستند، اما نخواستند فرزندانشان بی‌پناه بمانند.

این پدران، ادامه همان مکتب علوی‌اند؛ حتی اگر نام علی(ع) را هرروز برزبان نیاورده باشند، راهش را زیسته‌اند.

یاد پدران آسمانی | حق‌هایی که دیر فهمیده می‌شوند

و امروز، در کنار پدران زمینی، یادی می‌کنیم از پدرانی که آسمانی شده‌اند؛ واین روز یادآور پدران آسمانی نیز هست؛ آنان که شبیه علی(ع) در سکوت زیستند و پس از رفتنشان شناخته شدند. پدرانی که همه توان خود را خرج خانواده کردند و سهمی از دنیا برای خویش باقی نگذاشتند. پدرانی که اگرچه رفتند، اما وزن نبودنشان، معنای حضورشان را عیان کرد و اثرشان در جان فرزندان ماندگار شد. اکنون سهم آنان از دنیا، دعای خیر ما و رفتار درست ماست؛ و چه سهم بزرگی.

یاد آمدم که در دل شبها هزار بار

دست نوازشم به سر و رو کشیده بود

از خود برون شدم به تماشای روی او

کی لذت وصال بدین حد رسیده بود

چون محو شد خیال پدر از نظر مرا

اشکی به روی گونه زردم چکیده بود

باید صریح و شفاف و بی پرده گفت؛ لبخند پدر آرامش بخش خانواده و فرزندان است. اوست که همه را از پیچ و خم های زندگی عبور می دهد. پدر قوت قلب، تکیه گاه و بازوی محکم فرزندان است. پل عبور از سیلاب های مهلکی است که ناگاه حیات خانواده را به خطر انداخته و فرزندان و همسر را تهدید می کند. پدر ایستاده مقاومت می کند تا سرمایی به استخوان فرزندان نرسد و مبادا کام کسی تلخ شود.

پدر مشکل گشای خانواده

پدر یک قهرمان فوق العاده

پدر یعنی غرور و هستی من

پدر یعنی تمام هستی من

سیزدهم رجب، روز تولد حضرت علی(ع) و روز پدر، نه فقط روز تبریک، که روز تعهد است؛ تعهد به مسئول بودن، به عدالت ورزیدن و به انسان ماندن. جامعه سالم، از خانه سالم آغاز می‌شود و خانه سالم، بر شانه‌های پدری استوار است که عدالت را از سفره خانه تا متن جامعه تمرین می‌کند؛ همان درسی که علی(ع)، مولود کعبه، برای همیشه به تاریخ آموخت.

ای حیدر شهسوار وقت مدد است

ای زبده ی هشت و چار وقت مدد است

من عاجزم از جهان و دشمن بسیار

ای صاحب ذوالفقار وقت مدد است

جمع‌بندی | از خانه تا جامعه

روز پدر، یادآور یک حقیقت بنیادین است:

جامعه سالم، از خانه سالم آغاز می‌شود؛

و همان گونه که در سطور بالا آمد؛ خانه سالم، بر شانه‌های پدری استوار است که عدالت را از سفره خانه تا متن جامعه تمرین می‌کند.

و این تمرین، تنها در سایه حکومتی عاقل، عادل، مهربان و توانمند ممکن است؛ همان آرمانی که علی(ع) برای آن زیست، رنج کشید، و شهید شد.

۱۳ رجب، تنها تولد یک انسان نیست؛ تولد معیار است.

و روز پدر، تنها تجلیل از یک نقش خانوادگی نیست؛ یادآوری مسئولیتی تاریخی است.

درود بر علی(ع)، پدر عدالت