حضرت فاطمه(س)؛ الگو و نسخه شفابخشِ روزگارِ ما

اسدالله افشار

جبریل به عرش نقش کوثر زده است

طوبی گل تسبیح به پیکر زده است

از خانه کوچک محمد امشب

خورشید زمین و آسمان سر زده است

روز مادر یکی از ارزشمندترین و پرافتخارترین مناسبت‌ها در تقویم ایرانی است که همزمان با ولادت حضرت فاطمه زهرا (س)، دختر پیامبر اسلام (ص) برگزار می‌شود. این روز فرصتی است برای ارج نهادن به مقام والای مادران و نقش پررنگ آن‌ها در شکل‌دهی شخصیت و ارزش‌های جامعه. در ایران و فرهنگ اسلامی، مادر به عنوان نمونه‌ای از فداکاری، مهر، و استقامت مورد احترام فراوان قرار دارد و روز مادر فرصتی است تا این ارادت و احترام به نمایش گذاشته شود.

حضرت فاطمه زهرا (س) دردانه دختر حضرت محمد (ص)

حضرت فاطمه زهرا (س) دردانه دختر حضرت محمد (ص) هستند و روز تولد حضرت فاطمه (س) را در روز ۲۰جمادی‌الثانی سال پنجم بعد از بعثت می‌دانند. پیامبر برای اینکه مقام و منزلت حضرت فاطمه (س) را به همه گوشزد کنند، ایشان را با القاب و اسامی زیبا همچون ام ابیها، سیده النساء العالمین، پاره تنم، نور چشم و میوه دلم صدا می‌زدند که البته القاب حضرت زهرا بیشتر از این‌هاست و همه دلالت بر مقام ارجمند ایشان در آسمان و زمین دارد.

نور دگری به بیت احمد آمد

محبوب رسول حیّ سرمد آمد

تا عطر وجودش همه عالم گیرد

زهرا گل گلزار محمد آمد

نامگذاری روز زن در تولد فاطمه(س) یعنی:

زن فقط جسم نیست؛ روح است.

زن فقط مادر نیست؛ انسان کامل است.

زن فقط خانه‌دار یا کارمند نیست؛ محور جامعه است.

حضرت فاطمه(س)؛ اولین الگوی زن کامل

ولادت فاطمه(س) در زمانی رخ داد که دختر در جامعه عرب جاهلی بی‌ارزش شمرده می‌شد و گاه زنده‌به‌گور می‌گشت.

اسلام با تولد این بانو، نگاه انسان به «زن» را تغییر داد:

زن را محور تربیت و تمدن معرفی کرد،

زن را شریک عقلانی و ایمانی مرد دانست،

و کرامت انسانی زن را برابر با مرد تثبیت نمود.

فاطمه(س) اولین دختر نبود، اما اولین الگوی زن کامل بود؛ انسانی که رسالت، نبوت، امامت و آینده تاریخ از طریق وجود او تداوم یافت.

فاطمه(س) تنها الگوی دینی نیست؛

او الگوی انسانی، عقلانی، اخلاقی و اجتماعی زن است.

او نشان داد زن می‌تواند:

همسر نمونه باشد،

مادر نمونه باشد،

کنشگر اجتماعی باشد،

مدافع عدالت باشد،

و در اوج معنویت زندگی کند.

فاطمه(س) الگویی است که زن را به هویت حقیقی‌اش بازمی‌گرداند: انسان کامل، آزاد، آگاه و با‌کرامت.

زن؛ عاملِ تعیین‌کننده شکل‌گیری ارزش‌ها و تربیتِ نسل‌هاست

ولادت حضرت فاطمه زهرا(س) به‌عنوان «روز زن» و «روز مادر» انتخاب نشد مگر برای اینکه به ما یادآوری شود زن، نه شیءِ مصرفِ فرهنگ‌های گذراست و نه صرفِ نقشی اقتصادی؛ بلکه او عاملِ تعیین‌کننده شکل‌گیری ارزش‌ها و تربیتِ نسل‌هاست. فاطمه(س) هم مادری دلسوز بود و هم مدافعِ عدالت؛ نمونه‌ای که نشان می‌دهد مادر بودن با آگاهی و مطالبه‌گری سازگار است و این دو به هم نیازمندند. مادران و زنان، ستونِ خانواده و کانونِ تربیت‌اند؛ اما این نقش زمانی پایدار می‌شود که جامعه به آنان شأنِ حقیقیِ انسانی ببخشد.

این روز همان گونه که بیان شد در ایران به‌عنوان روز زن و روز مادر نامگذاری شده است؛ نه بر اساس یک شعار حکومتی یا مناسبت تقویمی، بلکه بر مبنای یک انتخاب الهی، فرهنگی و معرفتی.

اگر جهان امروز زن را میان دو قطب «ابزار مصرف» و «شهروند خسته در نظام سرمایه‌داری» سرگردان کرده، اسلام با تولد فاطمه(س) الگوی زن حقیقی را نشان می‌دهد: زنِ صاحب کرامت، عقل، ایمان، اراده، شجاعت، محبت، و نقش تمدن‌ساز.

حضرت فاطمه(س) مادر به معنای واقعی است

در منطق اسلام مادر تنها «پرورش‌دهنده کودک» نیست؛ مادر پرورش‌دهنده جامعه است. فاطمه(س) نمونه مادر تمدن‌ساز است؛ مادری که با تربیت نسل امامت، آینده اسلام را بیمه کرد. برخی زنان فقط مادر جسم‌اند؛ اما فاطمه(س) مادر روح و معرفت است؛

مادر نسل عدالت‌گستر است؛

مادر امتی است که تا قیامت ادامه دارد.

ما امروز مسئولیم

ما امروز مسئولیم تا با سیاست‌گذاری، آموزش و فراهم‌سازیِ فرصت‌ها، شرایطی را بسازیم که زنان بتوانند نقش‌های خویش را در خانواده و جامعه با کرامت و اختیار ایفا کنند. این یعنی دست‌رسی به آموزشِ برابر، حمایت از سلامتِ مادران، و تضمین امنیتِ اقتصادی و اجتماعی آنان.

امروز اگر می‌خواهیم نامِ فاطمه(س) را به شایستگی پاسداری کنیم، باید الگویی بسازیم که زنان را در مقامِ همیارِ رشدِ اجتماعی و پاسدارِ اخلاقِ عمومی توانمند سازد؛ الگویی که کرامت و عدالت را در کنار هم می‌نهد. از همه نهادها، سازمان ها، موسسات و اشخاص حقیقی و حقوقی که در ساختن چنین جامعه‌ای مسئول‌اند، دعوت می‌کنم که با برنامه‌ریزیِ عملی و همراهیِ فرهنگی، این مسیر را هموار کنند.

دریاست نبی و گوهرش فاطمه است

مولاست علی و همسرش فاطمه است

با آنکه حسین است، پناهِ دو جهان

او خود به پناهِ مادرش فاطمه است

به تعبیر یکی از نویسندگان دلسوزمسئله ما این نیست که الگو نداریم؛ مشکل این است که الگوها را به قاب می‌سپاریم، نه به قلب. ستایش می‌کنیم، اما سرمشق نمی‌گیریم. نام می‌بریم، اما راه نمی‌رویم. در حالی‌که فاطمه(س)، اگر در آینه امروز دیده شود، نه یک تصویر محجوب تاریخی، که یک نسخه شفابخش برای روزگار پرفشار ماست؛ نسخه‌ای از جنس تربیت، اجتماع و فرهنگ.

عمریست که ما مراممان حیدری است

لبریز از ان پیاله ي کوثری است

با عشق حسین محب زهرا گشتیم

از بس که حسین ابن علی مادری است

پیام‌های فرهنگی ـ اجتماعی این نامگذاری

۱. احیای کرامت زن ایرانی در عصر تحقیر زنان در رسانه‌های غربی

۲. تقویت جایگاه مادر در مقابل جریان‌های ضدخانواده

۳. ارائه «الگوی زن موفق» که هم معنویت دارد، هم عقلانیت، هم قدرت

۴. بازتعریف زن و مادر در جامعه مدرن

۵. ایجاد پشتوانه فرهنگی برای سیاست‌های حمایتی از زنان و خانواده‌ها

چالش‌های امروز زنان و پیام الگوی فاطمی

• فشارهای اقتصادی
• بحران هویت در اثر الگوهای غربی
• خشونت‌های پنهان اجتماعی
• مادران فرسوده در نظام کار و اقتصاد
• فاصله میان جایگاه واقعی زن و ساختارهای ناقص حمایتی
• فاطمه(س) در این میان چراغ راه است:

زن باید دوباره به جایگاه رشد، آگاهی، اراده و تأثیرگذاری بازگردد؛

نه ابزار، نه سایه، نه قربانی.

سرتو روی بالش پر بود

جلوه‌ات جلوه‌ای معطر بود

نان تو از بهشت می‌آمد

آبِ نوشیدنیت کوثر بود

مثل یک گنبد طلایی شهر

پشت بامت پر از کبوتر بود

آمدی و ملائک بالا

عرض تبریک شان به حیدر بود

روز میلاد تو برای رسول

به خداوند «روز مادر» بود

سلوک و سیاست فاطمی

این نکته هم از منظر صاحب نظران که در یادداشت های خود به آن پرداخته اند مهم است تا بدانیم؛ سلوک فاطمی یادآوری می‌کند که عدالت بی‌اخلاق، گره نمی‌گشاید؛ دست‎ها را هم می بندد. صداهای بلند، اگر از عقل و دل بی‌بهره باشند، مرهم نمی‎گذارند، بر زخم‌ها نمک می‌پاشند. سیاست فاطمی، سیاست کرامت‎مندانه زیستن است؛ سیاست خانواده‌محور، اخلاق‌محور و انسان‌محور.[1]

به تعبیرعزیزفرهیخته ای؛ فرهنگ فاطمی یعنی دانایی آمیخته با اخلاق؛ یعنی انسانی‌زیستن در روزگاری که گاهی همه‌چیز بوی قساوت می‌دهد.

جان کلام این که روز ولادت فاطمه(س) برای جامعه ما صرفاً یک جشن نیست؛ بلکه منشور هویت زن ایرانی ـ اسلامی است. این روز یادآور این حقیقت است که زن، محور خانواده و جامعه است و مادری، شغل نیست؛ رسالت است. و هیچ الگویی در تاریخ مانند فاطمه(س) نمی‌تواند این رسالت را چنین کامل، زیبا و الهی معنا کند.

در پایان از خداوند متعال طلب توفیق می‌کنم برای همگان تا در مسیرِ تحققِ عدالتِ خانوادگی و اجتماعی گام‌های محکمی برداریم.

عالم ز فروغ احمدی لبریز است از جلوه حیِ سرمدی لبریز است

میلاد بتول است و فضای مکه از عطر گل محمدی لبریز است

پنجشنبه: 20 / 09 / 1404- 20 جمادی الثانی 1447- 11 دسامبر 2025

چاپ در پایگاه خبری تحلیلی نیک رو: پنجشنبه 20 / 09 / 1404- 27 : 05– شناسه: ۱۱۵۳۰۳

لینک کوتاه: 115303 https://www.nikru.ir/p/

1- بنی اسدی؛ غلامرضا. سلوک فاطمی؛ این‎جا چراغی روشن است!. خراسان: یکشنبه 2آذر ماه 1404- شماره ۲۱۹۲۲.