مقاومت؛ فرمان بردار محض ایران نیستند
اسداله افشار
«نیابتهای ایران»، «گروههای مورد حمایت ایران»، «محور ایران» - اینها برچسبهای نخ نما شده ای هستند که رسانههای جبهه استکبار غربی و عبری به محور مقاومت میزنند تا مقاومت را فاقد هویت و اراده سیاسی پویا در سطح منطقه و بین الملل معرفی نمایند تا شاید بتوانند با این تبلیغات روانی مضحک روحیه پرتلاش مبارزان فلسطینی، یمنی، عراقی و سوری را شکسته و به مقاصد پلید خود نایل آیند. زهی خیال باطل. سخنان یکشنبه دوم دی ماه رهبر انقلاب در دیدار مداحان و شاعران اهل بیت(ع) درباره محور مقاومت، کیفیت رابطه این شبکه با جمهوری اسلامی ایران و آینده منطقه، علاوه بر آن که پاسخی محکم به اراجیف امپریالیسم خبری بود باردیگراهمیت نقش و کارکرد مقاومت را درشرایط کنونی منطقه غرب آسیاروشن نمود.
تفسیر و تحلیل روشنگرانه و هوشمندانه رهبر معظم انقلاب در خصوص این روزهای منطقه به ویژه پس از اتفاقات سوریه توسط مراکز غربی که با دال مرکزی تضعیف ایران و آنچه که نیروهای نیابتی تهران در منطقه آنالیز میشود همچنان نمایانگر یک ضعف بزرگ در دستگاه فاهمه غرب در تفسیر و تحلیل محور مقاومت و کیفیت رابطه این شبکه با ایران است.
در چنین فضایی، رهبر فرزانه و حکیم انقلاب اسلامی درباره تحولات منطقه، ناظر به جنگ روانی و تبلیغاتی علیه ایران با ادعای از دست دادن نیروهای نیابتی در منطقه مواضعی اتخاذ کردند که به نوعی یادآوری درباره تجربه زیست مقاومت در محیط آشوبناک و همیشه بحرانی غرب آسیا به شمار میرود.
ایشان در این دیدار با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی نیروی نیابتی ندارد، گفتند: یمن، حزبالله، حماس و جهاد میجنگند چون با ایمان هستند و عقیده و قدرت ایمان، آنها را به میدان مقاومت آورده است، نه اینکه نیابتی از سمت ما داشته باشند.
از نگاه دقیق و درست برخی تحلیل گران منصف محور مقاومت در سرتاسر منطقه، یک جنبش اصیل اجتماعی است که با توجه به اقتضائات و نیازهای تاریخی کشورهای خود شکل گرفته است و بخش مهمی از وظایفی را بر عهده گرفته است که دولتهای مرکزی به خاطر جبر تاریخی پس از تولد خاورمیانه امروزی که بنیانهای دولت-ملت در آن شکل نگرفته، فاقد حکمرانی در ابعاد کامل یک دولتملی بودهاند. بدون در نظر گرفتن این تبارشناسی مهم تاریخی دشمنان و رقبای ایران، تلاش کردهاند در ادبیات خود محور مقاومت را به نیابتیهای ایران تخفیف داده و حول آن مفهومسازی کنند اما شبکه مقاومت از عنصر«هویت» برخوردار است و تفسیر آن به پراکسی یک خطای فاحش محاسباتی است. [1]
نگاهی عمیق تر به موضوع محور مقاومت
اصطلاح «محور مقاومت» در غرب آسیا برای توصیف اتحادی از دولتها، جنبشها و سازمانهایی استفاده میشود که با مخالفت با هژمونی و مداخله غرب، تجاوزات اسرائیل و اشغال فلسطین و گروههای تروریستی مانند داعش و القاعده متحد شدهاند.
در حالی که ترکیب دقیق محور مقاومت می تواند سیال باشد، به طور کلی می توان فهمید که شامل ایران، انصارالله یمن، حزب الله لبنان، حماس و جهاد اسلامی فلسطین و مقاومت اسلامی عراق می شود. سوریه، تحت رهبری بشار اسد، رئیس جمهور مخلوع خود، به طور گسترده ای به عنوان یکی از اعضای محور شناخته می شد، اگرچه برخی تحلیلگران معتقدند که در حالی که دمشق پیوندهای قوی با مقاومت داشت، در حاشیه باقی ماند. آنها سیاست چندین دهه اسد مبنی بر پرهیز از رویارویی مستقیم نظامی با اسرائیل را دلیل عدم تلقی سوریه از اجزای اصلی محور مقاومت عنوان می کنند.
مفهوم مقاومت در برابر نفوذ و سلطه غرب برای منطقه تازگی ندارد. پارسا نجفی، کارشناس غرب آسیا، توضیح میدهد: «ایدئولوژی مقاومت ریشهای عمیق دارد، نه یک تحول اخیر. این ایدئولوژی برای دههها در هر یک از این کشورها وجود داشته است و از آغاز استعمار غرب در غرب آسیا سرچشمه میگیرد.»
نجفی نمونه های تاریخی خاصی را ارائه می دهد که این مقاومت دیرینه را نشان می دهد. او خاطرنشان میکند که در عراق «نبرد قابل توجهی علیه هژمونی غربی در دهه 1920 رخ داد، زمانی که عراقیها از همه طبقات و مذاهب علیه اشغال بریتانیا متحد شدند». این قیام، معروف به شورش 1920 عراق، رویداد مهمی در تاریخ مدرن این کشور باقی مانده است و نشان از مخالفت جدی آنان با حضور استکبارغرب در عراق دارد و همین موضوع خود گواه آنست که به هرقیمتی تمایل شدید داشته و دارد تعیین سرنوشت کشورش را خودش رقم زند نه آن که توسط قدرت های جهانی و با فرهنگ استعماری آنان به عراق این مهم تحمیل شود.
به طور مشابه، در لبنان، مقاومت در برابر نیروهای خارجی خیلی قبل از انقلاب ایران در سال 1979 ریشه دوانید. اولین جنبش علیه اسرائیل قبل از انقلاب اسلامی به نام امل به معنای امید شکل گرفت. امل مخالفت با اسرائیل را عنصراصلی هویت خود می دانست. مرحوم سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزب الله که در شهریورماه توسط اسرائیل به شهادت رسید، از اعضای این گروه بود.
وضعیت یمن نیز نشان دهنده تاریخ مقاومت است. در یمن، مردم از زمانی که آخرین امام زیدی توسط این غربی ها در سال 1962 سرنگون شد، با کنترل بریتانیا و عربستان میجنگیدند.
نفوذ تحول آفرین ایران
انقلاب اسلامی 1979 در ایران یک لحظه دگرگون کننده بود و احساسات ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی موجود را در سراسر منطقه برانگیخت. موفقیت انقلاب در به چالش کشیدن نفوذ ایالات متحده به عنوان یک الگو عمل کرد و این جنبش ها را بر آن داشت تا مبانی ایدئولوژیک ایران، به ویژه ریشه های اسلامی آن را بررسی کنند. این چارچوب ایدئولوژیک مشترک به یک نیروی متحد تبدیل شد و در نهایت به شکل گیری محور مقاومت کمک کرد.
پارسا نجفی، کارشناس غرب آسیا، تصریح می کند، با این حال، «در حالی که ایران به طور غیرقابل انکاری پیشگام جنبش های هژمونی مدرن ضدغربی بوده است، اما بر سایر گروه ها اقتدار اعمال نمی کند». او تأکید میکند: «این گروهها اهداف و ارزشهای مشترکی دارند و این امر کمکرسانی را برای ایران طبیعی میکند. به عنوان مثال، اعتقاد بر این است که ایران تخصص خود را در ساخت موشک و پهپاد با یمنیها به اشتراک گذاشته است که اکنون این سلاحها را به تنهایی میسازند. آنها را علیه اسرائیل مستقر کنید، با این حال، تصمیم گیری نهایی در مورد زمان، چگونگی و استفاده از این سلاح ها تنها با یمنی ها باقی می ماند.
برچسب زدن این جنبشهای مقاومت به عنوان نیابتهای ایران، مشروعیت مبارزات آنها علیه اشغال و مداخله آمریکا و اسرائیل را تضعیف میکند. این تاکتیک که اغلب رسانه های غربی از آن استفاده می کنند، به دنبال ایجاد اختلافات داخلی در کشورهای مرتبط با این جنبش ها نیز می باشد. برای مثال، ایرانیها به این باور رسیدهاند که تحت تأثیر لبنان، فلسطین و یمن هستند، در حالی که به جمعیت این کشورها گفته میشود که تحت کنترل ایران هستند.[2]
اما نکته مهم و قابل توجه و قابل اهمیت آنست که هدف نهایی غرب جلوگیری از اتحاد جهان اسلام است و لذا آمریکا و رژیم صهیونی و تروئیکای اروپایی تلاش می کنند این اتحاد شکل نگیرد تا بساط غارتگری، قتل ، کشتار و ترور آنان در غرب آسیا و خاورمیانه برچیده شود. قطعا این مبارزه ادامه خواهد داشت زیرا مردم منطقه بیدار شده و زیربار ظلم و ستم جبهه متحد استکبار غربی به هدایت و رهبری آمریکا نخواهد رفت.
مقاومت؛ دارای استقلال کامل است
دنیا می داند و جبهه استکبار غربی و متحدانش نیز بخوبی می دانند مقاومت تا به امروز و بعد ا آن در اتخاذ تصمیمات خود دارای استقلال کامل است و همین خود خط بطلانی بر نیابتی بودن این جریان است که ویژگی پراکسی بودن مزدوری برای اهداف دولتی خاص است؛ ولذا با توجه به آن چه بیان شد اقدامات و تصمیماتی که مقاومت در فلسطین، لبنان، عراق، یمن و سایرکشورهای منطقه انجام میدهد ازایده تا عمل بر اساس نیازملی واستقلال طلبانه در پاسخ به توسعه طلبی و اشغالگری اسرائیل یا دخالت فرامرزی ایالات متحده تولید و بازتولید شده است.[3]
فارن افرز به نکته استقلال کامل مقاومت اذعان داشته و مینویسد: گرچه جنبشهای مقاومت در منطقه بهطورکلی خودمحور و مستقل هستند، اما در مواقع نیاز به یاری یکدیگر آمده و فشارهایی مانند ترور رهبران و تنگناهای اقتصادی را خنثی میکنند. استقامت تاریخی محور مقاومت نشان میدهد که رژیم صهیونیستی برای ازبینبردن گروههایی مانند حماس و حزبالله با دشواری مواجه خواهد شد و جنگ همهجانبهاش دستاوردی جز پیروزیهای تاکتیکی ادعایی کوتاهمدت نخواهد داشت. جنبشهای مقاومت در نهایت باتکیه بر نفوذ داخلی و ارتباطات فراملی، خود را در سطوح محلی و منطقهای بازسازی خواهند کرد.
ارگان شورای روابط خارجی آمریکا نیز بنحوی این استقلال را تأیید و قبول داشته و تصریح می نماید : آنچه به طور اساسی جنبشهای مقاومت را حفظ کرده، تکیه آنها به حکومتهای محلی و پایگاههای اجتماعی خود بوده است. این جنبشها بهقدری در بافت کشورهای خود جای گرفتهاند که سران رسمی دولتها در لبنان، سوریه، عراق، یمن و غزه همگی یا عضو گروههای متعلق به محور هستند یا با حمایت این گروهها انتخاب شدهاند. علاوه بر این، روابط فراملی این جنبشها با یکدیگر در بزنگاههای حساس بهعنوان یک سازوکار حمایتی قدرتمند عمل کرده است.
"محور مقاومت" فرمان بردار محض ایران نیستند
"امل سعد" استاد علوم سیاسی دانشگاه "کاردیف"، با نگارش مقاله ای که در وبگاه مجله آمریکایی" تایم" منتشر شده، نوع رابطه بین ایران وگروه های موسوم به "محور مقاومت" درمنطقه غرب آسیا را مغایر با دیدگاه غالب درغرب دانسته و نوشت: این گروه ها در فلسطین، لبنان، عراق، سوریه و یمن دارای پایگاه های قوی اجتماعی بوده و فرمان بردار محض ایران نیستند و از خودشان استقلال دارند.
در این مقاله آمده است:
"جیک سالیوان" مشاور امنیت ملی آمریکا در مصاحبه ای با شبکه خبری " ان بی سی" آمریکا گفته: حملات هوایی روز جمعه ایالات متحده به 85 هدف در عراق و سوریه و همچنین حمله روز شنبه به مواضع حوثی ها در یمن، "آغاز و نه پایان پاسخ ما" به حمله پهپادی در اواخر ماه گذشته بود که منجر به کشته شدن 3 سرباز آمریکایی در اردن شد. این مقام ارشد دولت بایدن همچنین در این مصاحبه احتمال انجام حملات هوایی به درون خاک ایران را رد نکرد.
با این حال، این حملات تلافی جویانه هیچ نتیجه عملی در برنداشته و شکست می خورند، به ویژه به این دلیل که به نظر می رسد دولت بایدن یک واقعیت آشکار را درک نمی کند: گروه های مختلف و عمدتا شیعه که محور مقاومت را تشکیل می دهند، صرفا گروه های نیابتی ایران نیستند که به میل و هوس تهران عمل کنند.
حمایتی که ایران از این گروهها میکند - معمولا تسلیحات و توصیههایی در مورد نحوه استفاده از آنها - به نوع قدرت و کنترلی که حامیان مالی معمولا بر نمایندگان خود دارند، تبدیل نمیشود.
"امیر سعید ایروانی"سفیر ایران در سازمان ملل، اخیرا در مصاحبه با ان بی سی به این نکته اشاره کرده و گفته در حالی که ایران برخی متحدان خود را تسلیح و تامین مالی میکند، اما "ما آنها را هدایت نمیکنیم. ما به آنها فرمان نمی دهیم. ما تنها رایزنی مشترکی با یکدیگر داریم." ایروانی رابطه ایران با این بازیگران را مانند "پیمان دفاعی" توصیف و آن را به ناتو تشبیه کرد.
از نگاه تحلیل گران ادعای اینکه حماسی ها، حوثی های یمن، حزب الله لبنان و حشدالشعبی عراقی ها عمیقا ریشه دار و شبه دولتی صرفا ابزار دست ایران هستند، تنها زمینه را برای تنظیم استراتژی فاجعه بار ایالات متحده در پاسخ به آنها فراهم می کند. آمریکا بهتر است به جای اینکه از ایران بخواهد که" نیروهای نیابتی" اش را مهار کند، اگر واقعا مایل است از گسترش این جنگ جلوگیری کند، باید سگ هار دست آموز خود را مهار کند.
دوشنبه: 10 / 10 / 1403- 28 جمادی الثانی 1403- 30دسامبر2024
[1] - حجتی؛ علیرضا. چرا مقاومت نیروی نیابتی ایران نیست؟ خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران: دوشنبه 3دی ماه ۱۴۰۳، ۱۶:۳۲- کد خبر: 85697991.
2- Zarfam. Soheila. Why Resistance groups are not Iran's proxies. Translator; Asadollah Afshar. Tehrantimes/ December 29, 2024 - 22:29
[3] - حجتی؛ علیرضا. چرا مقاومت نیروی نیابتی ایران نیست؟ خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران: دوشنبه 3دی ماه ۱۴۰۳، ۱۶:۳۲- کد خبر: 85697991.
