همایش جهانی اربعین و راز و رمزهای آن

اسدالله افشار

دل ما در پی آن کاروان است

که از کرب و بلا، با غم روان است

چه زنجیری به دست و بازوان است

که گریان دیده روح الامین است

به یاد کربلا دل ها غمین است

مراسم اربعین امسال نیز مانند یکی دو سال قبل در میان گرمای شدید تابستان برگزار می شود. مسافرانی که به سمت بارگاه امام حسین (ع) حرکت می‌کنند، انگار اهمیتی نمی‌دهند که در گرمای شدید مشغول پختن غذا هستند. عاشقان امام حسین(ع) معتقدند تمام مشکلاتی که در مسیر کربلا با آنها مواجه می شوند، بخشی ازاین سفر بزرگ روحانی است. در عصری که انسان ها به‌دنبال مصرف و لذت بوده و به‌دنبال کسب بیشترین منافع از تصمیمات خود هستند، چطوربرخی از انسان ها به انتخاب خودشون، خود را درگیر نوعی رنج کرده و با مشقت زیاد این مسیر را طی می‌کنند؟ نکته همینجاست که آیا لذت بدون عواقب و عوارض اصولا وجود دارد؟ هرکس با توجه به شناخت و انگیزه های درونی خود می تواند پاسخ این سئوال را در ابعاد مادی و معنوی این لذت بیان و تشریح کند. در حقیقت لذت چه مادی باشد و چه معنوی گاهی با رنج و مشقت همراه است مثلا کسی که می خواهد مادر شود اگرچه اتفاقی لذت بخش است اما با سختی ها و مشقت و رنج ها و دردهای خاص خود همراه است. و یا همان فردی که مشروبات الکلی و مواد مخدر مصرف می کند او نیز با توجه به عواقب خطرناک آن ها، لذت برده و دردها و مشقت هایش را به جان می خرد. پس به تعبیر یکی از نویسندگان عزیز اصولا لذت بدون سختی وجود ندارد. این بخشی از ساختار خلقت است. حال اگر این لذت بی‌هدف باشد، سختی و مشقات آن بیشتر به‌چشم خواهد آمد یا بیشتر پیامدهای منفی را به‌دنبال دارد. در پیاده‌روی اربعین، لذت جویی از نوع معنایابی و تعالی روح است، چیزی که مشابه آن در جهان کمتر وجود دارد و اگر هم وجود داشته باشد درمقیاس بسیار ناچیز با ماجرای پیاد ه روی اربعین است و در هیچ ابعادی قابل مقایسه با آن نخواهد بود. [1]

برخی اولین بار است که برای اربعین راهپیمایی می کنند. می گویند بعضی با ما تماس می گیرند و از ما می پرسند که آیا عقلتان را از دست داده اید. آنها تعجب می کنند که چگونه می توانیم ده ها کیلومتر را در گرمای 50 درجه راه برویم. ما به آنها می گوییم وقتی عاشق هستیم این اتفاق می افتد. محمد، دانش‌آموز 19 ساله از مشهد در شرق ایران، می‌گوید: «تو به هر چیزی که بین خودت و معشوقت اتفاق می‌افتد و حادث می شود اهمیت نمی‌دهی و فقط به مقصد اهمیت می‌دهی، نه سفر». او و خانواده اش 1620 کیلومتر را با ماشین طی کرده اند تا به مرز ایران و عراق برسند. ماشین خود را در مرز می گذارند و بقیه مسیر را پیاده طی می کنند. خانواده برای رسیدن به کربلا باید 280 کیلومتر پیاده روی کنند.

اربعین؛ گرامیداشت یاد و خاطره امام حسین(ع) و یاران شهیدش

اربعین حسینی چهلمین روز پس از شهادت امام حسین(ع) در روز عاشورای سال ۶۱ق که با ۲۰ صفر مصادف است. زیارت اربعین از اعمال خاص این روز است و بنابر روایتی از امام حسن عسکری(ع) از نشانه‌ های مؤمن دانسته شده است. طبق نقل‌ های تاریخی، جابر بن عبدالله انصاری،‌ صحابی پیامبر اسلام(ص)، به همراه عطیه عوفی در اولین چهلم شهادت امام حسین(ع) به‌ عنوان اولین زائر بر سر مزار امام حسین(ع) حاضر شده و قبر امام حسین را زیارت کرده است.

در هرحال اربعین 40 روز پس از سالروز شهادت امام حسین نوه گرانقدر حضرت محمد (ص) بوقوع پیوست.[2] امام حسین (ع) به یکی از شخصیت های شاخص و مورد احترام اسلام، به ویژه در میان مسلمانان شیعه تبدیل شده است. وی پس ازعدم بیعت با یزید، حاکم فاسق و فاجر، عیاش و بداخلاق و ظالم وقت، در جنگی موسوم به جنگ کربلا (680 میلادی / 61 ه.ق) به طرز فجیعی به شهادت رسید.

درباره اربعین امام حسین (ع) جدای از کتاب «تحقیق در باره اول اربعین حضرت سیدالشهداء(ع)»، تألیف شهید آیت الله سید محمدعلی قاضی طباطبایی، که اثری ارزشمند، تحقیقی، دقیق و بسیار مفصل پیرامون نخستین اربعین امام حسین (ع) و اثبات آن است، کتاب های دیگری نیز به نگارش در آمده که از آن جمله است: «تحلیل تاریخی اربعین حسینی(ع)»، از محمد فاضل، «اربعین حسینی» (پژوهش در بازگشت اهل بیت(ع) از شام به کربلا) از محمدامین پورامینی، «فاجعةالاربعین» از شیخ حسن بلادی، «با خاندان وحی؛ از عاشورا تا اربعین» از حشمت الله قنبری همدانی، و «دانستنی های اربعین حسینی(ع)» از سید رضا اکرمی.

اکنون با گذشت 1384 قرن از نبرد، مردم از نقاط مختلف جهان اغلب با پای پیاده به کربلا هجوم می آورند تا یاد و خاطره شهادت این شخصیت تأثیرگذار را در روز اربعین گرامی بدارند.

لازم به ذکراست اربعین از اختصاصات اباعبدالله علیه‌السلام است. ما برای هیچ معصوم دیگری اربعین برگزار نمی‌کنیم؛ چون سیره خود معصومین علیهم‌السلام این نبوده است. انگار آنان می‌خواستند عملا یادمان دهند اوج مصیبت و غم و حرارت باید برای خامس آل عبا اختصاص داده شود. اوج اشک باید برای قتیل‌العبرات بماند و اصلا همانطور که به فرزند شبیب گفته شد بهانه هر اشکی باید «للحسین» باشد. بنابراین اربعین بهترین وقت است برای پیدا کردن و تجدید دیدار و میثاق؛ از تجدید دیدار خواهر و دختران اباعبدالله با ایشان تا تجدید میثاق عاشقان سیدالشهدا، از جابر تا هر دلداده‌ای که عشق حسین علیه‌السلام در دل و سر دارد.[3]

براساس آمارعراق، بیش از 15 میلیون عراقی و 5 میلیون خارجی در راهپیمایی های اربعین سال گذشته شرکت کردند.

امام حسین فقط متعلق به مسلمانان نیست

بسیاری از اینجا با پیشینه مذهبی به سادگی با عشق به امام حسین بزرگ شده اند. آنها معتقدند با تلاش برای زنده نگه داشتن میراث و یاد او، می توانند به خود کمک کنند تا زندگی بهتری داشته باشند. اما شما می توانید افراد دیگری را پیدا کنید که حتی خود را مسلمان نمی دانند. در طول سالیان متمادی مسیحیان، یهودیان، زرتشتیان و حتی ملحدان تصمیم گرفته اند در راهپیمایی اربعین شرکت کنند. برای آنها امام حسین فقط متعلق به مسلمانان نیست. پیام و میراث او هر کسی را که تلاش می کند به اخلاق انسانی وفادار بماند، تحریک خواهد کرد.

ربکای مسیحی می گوید؛ این سومین بار است که در ایام اربعین به کربلا می روم. برخی وقتی متوجه می شوند که من درواقع مسیحی هستم شوکه می شوند وبرخی به سادگی به من لبخندمی زنند.شرکت درراهپیمایی های اربعین واقعاً به من کمک می کند که خودم را دریابم. امام حسین(ع) نماد جهانی و بین المللی مبارزه با ظلم و ظالم است. پیام او با هر کسی که به دنبال یافتن معنایی برای زندگی است، طنین انداز می شود.

همانطور که در مرز ایران و عراق ایستاده اید، منظره ای قابل توجه در برابر چشمان شما نمایان می شود. هزاران نفر مثل محمد و ربکا را می بینید که راهی کربلا شده اند. اربعین زیارتی است فراتر از مرزهای دینی، چرا که افراد با پیشینه ها و حرفه های مختلف، کارهای روزمره خود را، چه کار و چه مدرسه، کنار گذاشته اند تا در این امر مقدس شرکت کنند.

برخی زیبا می گویند و باور دارند اربعین موسم فاصله گرفتن از قواعدی است که دست‌های‌مان را از حسین(ع) کوتاه کرده‌اند. میلیون‌ها انسان می‌آیند تا بگویند طریق عشق مسیر دور شدن از قاعده‌هاست. آری بخدا که آیین حسین(ع) در اربعین قرارداد ها را در هم می‌شکند، آدم‌ها را برای خدمت بیشتر دادن و هیچ نگرفتن به رقابت می‌اندازد. آدم‌ها بی‌آنکه هم را بشناسند تا مرز جان به یکدیکر خدمت می‌کنند. حالا زبان و قواعدش بی‌وزن‌تر از دیگر قراردادهایی است که اینجا ترک برمی‌دارد. [4]

راهپیمایی اربعین؛ محور وحدت و اتحاد و رفاقت

این فضا حس اتحاد و رفاقت را برانگیخته است. همانطور که با جمعیت در می‌آیید، نمی‌توانید متوجه آشنایی و صمیمیتی که فضا را پر کرده است نباشید. گویی هر فردی در اینجا یک ارتباط ناگفته دارد، پیوندی که توسط یک هدف مشترک ایجاد شده است. غریبه ها با هم دوست می شوند و دوستان خانواده می شوند که برای یک هدف بزرگ گرد هم می آیند، زنده نگه داشتن میراث امام حسین. آنها بر این باورند که با زنده نگه داشتن یاد او، همان ارزش هایی را که او برای آن جنگیده است، ریشه می دهند. آنها از عدالت حمایت می کنند. در حقیقت به توصیف تحلیل گران؛ راهپیمایی بزرگ و باشکوهی که هر سال بزرگ‌تر و عظیم‌تر از سال قبل برگزار می‌شود و با تبدیل شدن به همایش جهانی برای مسلمانان ضمن اینکه بیش از پیش جبهه اسلام و محور مقاومت را تقویت می‌کند، همانند سدی بزرگ و باعظمت از مردم و ملت‌های مسلمان منطقه در برابر ماشین متجاوز رژیم صهیونیستی و حامی آن یعنی آمریکا حمایت و پشتیبانی می‌کند. مسلما پیام این راهپیمایی در سطح منطقه و در سطح بین المللی چیزی جز این نیست که؛ کشور‌های مسلمان دارای قدرت و توانی بس بزرگ و عظیم هستند که به راحتی می‌توانند با استفاده از آن در برابر دنیای غرب و دشمنان اسلام و قرآن ایستادگی کنند و همچنین این همایش عظیم جهانی نشان داده که ملت های مسلمان می توانند با یکدلی و همدلی و با اتحاد و و حدت و انسجام مثال زدنی تحت عنوان جبهه محور مقاومت حول راه و مکتب امام حسین(ع)، خودشان را در برابر خطرات و تهدیدات و توطئه‌های استکباری غرب و متحدان اروپایی و عبری و عربی بیمه کنند. بطور قطع استکبار جهانی و صهیونیزم بین الملل از راهپیمایی و همایش عظیم هر ساله اربعین، از اثرات بسیار بزرگ و غیرقابل کنترل آن که موجب به اشتراک گذاشتن افکار و آگاهی خود با یکدیگر شده و این اندیشه‌ها و افکار جدید به جامعه یکدیگر نیز منتقل می‌شود، نگران و پریشان و در هراس هستند زیرا نیک می دانند تداوم و اجرا و برگزاری همایش جهانی اربعین باعث گسترش و افزایش قدرت محور مقاومت اسلامی در منطقه و در برابر دشمن صهیونیست خواهد شد.

اربعین فراگیر و محبوب

با ورود به عراق و نزدیک شدن به کربلا می توانید شاهد موج جدیدی از انسانیت و مهربانی باشید. مردم که اکثراً مردم محلی هستند، در طول مسیر غذا، آب و سرپناه ارائه می دهند تا سفر را برای زائران راحت کنند. بسیاری از میزبانان افراد کم درآمدی هستند که در کل سال پس انداز می کنند تا بتوانند در این دوره خاص به مسافران کمک کنند. تخمین زده می شود که سالانه 2 تا 4 میلیون ایرانی در ایام اربعین به عراق سفر می کنند. اما اربعین و میراث امام حسین(ع) پدیده ای است که مانند دیگران از تبدیل شدن به هدف تبلیغات در امان نمانده است. فعالان ضد ایرانی و اسلام ستیز تمام تلاش خود را برای خدشه دار کردن چهره اربعین به کار گرفته اند. بسیاری از آنها سعی می کنند این مناسبت را به عنوان یک راهپیمایی با بودجه دولت به تصویر بکشند که دولت ایران بیشترین سود را از آن می برد!

افرادی که راهپیمایان را متهم به انجام این کار برای دولت می کنند، باید نگاهی به تاریخ اربعین بیندازند. اربعین چیزی نیست که ایرانی ها یک شبه اختراع کنند. در همان سالی که امام حسین (ع) به شهادت رسید، بخش مهمی ازفرق مختلف اسلامی شیعه شدند.40 روز بعد ازکربلای معلی؛امام سجاد(ع) وحضرت زینب (س) از محل دفن آن حضرت دیدن کردند. به دلیل دیداراین دو شخصیت عالی مقام و عالیجا اربعین بسیار بزرگ شد.

دکتر رجبی دوانی معتقد است که اربعین بسیار محبوب و فراگیر شده است، زیرا می توان آن را یک عمل معنوی نیز دانست. «برخی دوست دارند بین اربعین و زیارت حج تشبیه کنند. باز هم این افراد اشتباه می کنند. حج یک راهپیمایی است که فقط مسلمانان می توانند درآن شرکت کنند و با توجه به سیاست های دولت عربستان سعودی، جنبه های معنوی آن تا حد زیادی نادیده گرفته شده است. مقامات سعودی دوست دارند حج را صرفاً وظیفه مسلمانان معرفی کنند و نمی خواهند چیزی به آن نسبت داده شود. این واقعیت که اربعین به جای یک وظیفه مذهبی به یک سفر معنوی تبدیل شده است به این دلیل است که مقامات عراقی تلاشی برای محدود کردن مردم نکرده اند. این استاد تاریخ تصریح کرد: حتی غیرمسلمانان هم آزاد هستند که به راهپیمایان بپیوندند و همیشه مورد استقبال دیگران قرار می گیرند.

به گفته دکتررجبی، زیارت اربعین صرفاً یک مراسم مذهبی نیست. این گواهی بر قدرت پایدارایمان و پیوندهای ناگسستنی بشریت است.[5]

جان کلام این که اربعین؛ تاریخ ساز است، عظمتی دارد پایان ناپذیر، نماد وحدت، همگرایی و قدرت ایمان است، تجلی اسلام سیاسی است، گلوگاه تاریخ و موج خروشان حق طلبی است، به مثابه مغناطیس ریسمان الهی است، یک فریاد رسا و یک رسانه‌ بی‌همتاست، پیام آزادگی وکابوس مستکبران است، درونمایه آن آزادی‌خواهی و عدالت است، رونمایی از راز و رمزها و اسرار کربلا است، روز رسوایی کفر و الحاد و نفاق و هوی و هوس و جهالت و حیرت و گمراهی بشر دنیاپرست است، سرآغاز فرصتی طلایی برای مبارزه با استکبار و طواغیت زمان است و....

چهارشنبه: 15 / 06 / 1402- 20 صفر 1445- 6 سپتامبر 2023

[1] - مهم‌ترین شباهت به سفر پیاده‌روی اربعین، واقعه زیارتی «کامینو د سانتیاگو» است که شامل شبکه‌ای از راه‌های زیارتی بوده و در سرتاسر اروپا با همین اسم شناخته می‌شود و به مقصد شهر «سانتیاگو دِ کمپوستلا» در شمال غربی اسپانیا ختم می‌شود. این پیاده‌روی همچون زیارتی است که در تمام طول سال انجام می‌شود و اعتقاد بر این است که حضور در این زیارت باعث بخشایش گناهان می‌شود. تصمیم با خود زائر است کی و چند‌بار به این زیارت برود. نهایتا برای زائران بسیار مهم است که پس از به پایان رساندن این مسیر، به‌طور رسمی زائر خوانده شوند. به زائران در انتهای مسیر یک سند داده می‌شود که اثبات می‌کند، شخص زیارت را کامل انجام داده است. یکی از مهم‌ترین دلایل افراد برای حضور در این راهپیمایی زیارتی به نقل از خودشان، فارغ شدن از دنیا و فراهم آوردن فرصتی برای تفکر است. هر‌ساله حدود 200 هزار نفر موفق به دریافت گواهینامه‌ زیارت کامینو د سانتیاگو شده‌اند. این پیاده‌روی غالبا حدود 30 روز طول می‌کشد. اگرچه در روی نقشه واضح نیست اما روی مسیر، ایستگاه‌های مختلفی تعیین شده است که باید شروع پیاده‌روی از یکی از آن ایستگاه‌های آغازین باشد. در این ایستگاه‌های مشخص‌شده، خدمات رفاهی با قیمت بسیار ارزان یا رایگان به زائران عرضه می‌شود. پس این معنا‌یابی در‌واقع ذات فطری انسان است که وقتی به‌سویش می‌رود، حتی مشقت هم لذت‌بخش خواهد بود و ساده‌انگاری است اگر فکر کنیم صرفا اتفاقات دنیای مادر می‌تواند تمام فطرت انسان را تغییر دهد یا آن را تامین کند. (نعمتی؛ سیده فاطمه. اربعین متفاوت‌ترین عزاداری در فرم و محتواست. فرهیختگان: سه شنبه 14 شهریور ماه 1402- شماره 3954)

[2] - اربعین در لغت به معنی چهلم است و در اصطلاح اسلامی، یک مراسم مذهبی شیعی است که بیستم صفر ۶۱ هجری قمری چهل روز پس از روز عاشورا، روز کشته‌شدن حسین بن علی نوه محمد، فرزند علی بن ابی طالب و فاطمه زهرا و امام سوم شیعیان در کربلا برگزار می‌گردد. حسین بن علی و ۷۱ نفر از یارانش در سال ۶۱ در جنگ کربلا توسط سپاه عبید الله بن زیاد کشته شدند. اربعین بزرگترین پیاده‌روی جهان است که رکوردی بیش از ۴۵ میلیون نفر زائر به شهر کربلا دراین روز ثبت شده‌است. روز بیستم صفر یعنی اربعین چهل روز پس از کشته شدن حسین بن علی، خانواده حسین بن علی یعنی کاروان اسرا، از شام به مدینه بازگشتند و روزی است که جابر بن عبدالله انصاری، صحابی پیامبر اسلام، از مدینه به کربلا رسید تا به زیارت قبر حسین بن علی بشتابد و او نخستین کسی است که قبر حسین را زیارت کرد. در این روز، زیارت حسین بن علی مستحب است و این زیارت، همانا خواندن زیارت اربعین است. چهلمین روز پس از کشته شدن حسین بن علی که نزد امامیه دارای ارزشی آیینی است و بر اساس اعتقادات کهن سر بریده شده حسین بن علی در چنین روزی به بدن وی در کربلا ملحق شده‌است. فاصله چهل روز از هنگام وفات مؤمن از اعتقادات و باورهای مسلمانان به‌شمار می‌آید. اربعین، مطابق نظر شیخ مفید در مسارالشیعه و شاگردش شیخ طوسی در مصباح المتهجد، زمان بازگشت اهل حرم از شام (دمشق) به مدینه است. همچنین بنا بر نقل ایشان، جابر بن عبدالله انصاری صحابی برجسته محمد به عنوان نخستین زائر حسین بن علی، یا لااقل از نخستین زائران او، در این روز وارد کربلا شده و زیارت اربعین را بجا آورده‌است. ابراهیم آیتی نیز می‌نویسد: «جابر بن عبدالله انصاری… بیستم ماه صفر، درست چهل روز بعد از شهید امام وارد کربلا شد و سنت زیارت اربعین امام به دست او تأسیس گردید». برخی گزارش‌های تاریخی مبنی بر حضور بازماندگان اهل بیت حسین در کربلا در روز اربعین از عوامل توجه خاص ایشان به اربعین است. در برخی منابع تاریخی مانند کتاب نزهه الزاهد اسیران شام یعنی بازماندگان کشته‌شدگان کربلا در چهلمین روز کشته شدن حسین بن علی به کربلا رسیدند. اگرچه نه‌تنها این مطلب در متون تاریخی پیش‌تر از قرن هفتم هجری نیامده است، با تصریح متقدمینی مانند شیخ مفید که بازگشت اسرا را به مدینه دانسته‌اند نیز در تضاد است.[۹]بر این اساس «از همان آغاز که تاریخش معلوم نیست، شیعیان به حرمت آن، زیارت اربعین می‌خوانده‌اند.» زیارت اربعین تنها درباره حسین بن علی وارد شده و هیچ پیشینه‌ای را نمی‌توان برای اربعین و اعمال مربوط به این روز تا پیش از حادثه عاشورا تصدیق کرد و این ویژگی و امتیاز، تنها برای حسین بن علی دانسته شده‌است. در تقویم رسمی ایران این روز تعطیل می‌باشد. اجرای اربعین در برخی دوره‌ها ممنوع شده‌است، آخرین دوره آن زمانی بود که صدام حسین، (سنی مذهب که به عنوان ناسیونالیست عرب حکومت می‌کرد و با اسلامگرایی مخالف بود) رئیس‌جمهور عراق بود. نزدیک به ۳۰ سال در رژیم صدام، برگزاری عمومی اربعین در عراق ممنوع بود. پس از حمله ۲۰۰۳ به عراق، این مراسم در آوریل ۲۰۰۳ در سراسر جهان گسترش یافت.( دانشنامه ایران به همت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی جلد: 1 صفحه: 1971. دانشنامه فرهنگ مردم ایران به همت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی جلد: 2 صفحه: 76. رسول جعفریان. «دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟». پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه. جعفریان، رسول (۱۳۸۶). تاملی در نهضت عاشورا. «بررسی تاریخ عاشورا، محمد ابراهیم آیتی، ص221». و...)

[3] - پیرهادی؛ مسعود. اربعین و ماادراک ما اربعین. رسالت: دوشنبه 13 شهریور ماه 1402- شماره 10674.

[4] - حسین(ع) قرارداد ماست، شُکرا…. جهان صنعت: سه شنبه 14 شهریور ماه 1402- شناسه خبر : 395212.

5 Hojat Ansari. Mona. Arbaeen walk; step by step to heaven. Translator: Asadollah Afshar. Tehran Times (TT ). September 4, 2023 - 21:36