تحلیل معارفی، عرفانی و اجتماعی دعای روز دوم ماه مبارک رمضان

ماه مبارک رمضان؛ فرصتِ تغییرِ جهت

اسدالله افشار

متن دعای روز دوم ماه مبارک رمضان

اللَّهُمَّ قَرّبْنی فیهِ الی مَرْضاتِکَ، وجَنّبْنی فیهِ من سَخَطِکَ وَنَقِماتِكَ، و وَوَفِّقْنِي فیهِ لِقِرآئةِ آیاتِکَ بِرَحْمَتِكَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمین.

ترجمه:«خدایا مرا در آن (روز) نزدیک کن به آنچه مورد رضای تو است، و مرا در آن از کارهایی که موجب ناراحتی و خشم و غضب تو است دور بدار، و برای خواندن آیات قرآنت به من توفیق ده، به حق رحمتت‌ ای مهربان‌ترین مهربانان.»

دعای روز دوم ماه رمضان، متضمن معارفی چون کسب رضایت خداوند، دوری از ناراحتی و خشم و غضب خدا و قرائت قرآن کریم می‌باشد.

پیام‌های دعای روز دوم

۱. گام برداشتن برای بدست آوردن رضای الهی؛

۲. گام برنداشتن در مسیر خشم الهی؛

۳. اهمیت تلاوت قرآن کریم.

«از خشم تا خشنودی؛ بازگشت دل‌ها در روزگار غبارآلود»

در روزگاری که جامعه ما در میان فشارهای اقتصادی، دل‌مشغولی‌های معیشتی، فرسایش سرمایه اجتماعی و آشفتگی‌های روانی دست‌وپنجه نرم می‌کند، بیش از هر زمان دیگر به «تنظیم جهت دل» نیازمندیم؛ اینکه بدانیم به کدام سو می‌رویم و معیار حرکت ما چیست. دعای روز دوم ماه مبارک رمضان، چراغی است برای این تنظیم جهت؛ دعایی که از ما می‌خواهد به رضای الهی نزدیک شویم، از خشم و نارضایتی او فاصله بگیریم و با قرآن مأنوس گردیم. این سه فراز، سه گام برای بازسازی فرد و جامعه‌اند.

۱. تحلیل معرفتی: رضای الهی، معیار سنجش زندگی

«اللَّهُمَّ قَرِّبْنِی فِیهِ إِلَی مَرْضَاتِکَ…»

در نگاه معرفتی، مهم‌ترین پرسش انسان این است: «چه چیز درست است؟» این دعا پاسخ می‌دهد: معیار، رضایت خداوند است. در جهانی که معیارها متکثر و گاه متناقض‌اند—از پسند عمومی در شبکه‌های اجتماعی تا فشارهای فرهنگی و اقتصادی—انسان مؤمن نیازمند یک شاخص ثابت است.

رضای الهی یعنی هماهنگی با حقیقت، عدالت، صداقت و کرامت انسانی. اگر رضایت خداوند محور شود، بسیاری از بحران‌های اخلاقی فروکش می‌کند؛ از رانت و بی‌عدالتی گرفته تا دروغ و تخریب شخصیت‌ها.

فراز دوم دعا- «وَجَنِّبْنِی فِیهِ مِنْ سَخَطِکَ وَنَقِمَاتِکَ»- هشدار معرفتی مهمی دارد: خشم الهی، نتیجه گسستن از عدالت وحقیقت است. جامعه‌ای که از صداقت، امانت‌داری و انصاف فاصله بگیرد، آثار «سخط» را در بی‌اعتمادی عمومی، اضطراب اجتماعی و گسست نسلی تجربه می‌کند. پس این دعا، دعوت به بازگشت به معیار ثابت الهی در تصمیم‌های فردی و جمعی است.

۲. تحلیل عرفانی: سیر از خوف به انس

درساحت عرفان،این دعا نقشه یک سلوک است.سالک ابتدا با«خوف»آغازمی‌کند— ترس ازدوری و محرومیت و به «رجا» می‌رسد— امید به قرب و انس.

«قَرِّبْنِی» یعنی من خود به تنهایی توان رسیدن ندارم؛ دستم را بگیر. این اعتراف به فقر، آغاز غناست. عارف می‌داند که قرب الهی، نتیجه لطف است نه صرفاً تلاش.

دوری از «سخط» نیز تنها پرهیز ظاهری از گناه نیست؛ بلکه پالایش نیت‌هاست. چه بسا کاری ظاهراً خیر، اما آمیخته به ریا یا خودنمایی باشد. در فضای امروز که نمایش‌گری جای اخلاص را تهدید می‌کند، این فراز یادآور می‌شود که مراقبه درونی مهم‌تر از جلوه بیرونی است.

و سرانجام: «وَوَفِّقْنِی فِیهِ لِقِرَاءَةِ آیَاتِکَ…»

قرآن در نگاه عرفانی، کتاب گفت‌وگوی محبوب با محب است. تلاوت، صرف خواندن الفاظ نیست؛ شنیدن پیام شخصی خداوند به دل سالک است. در هیاهوی اخبار و تحلیل‌ها، اگر لحظه‌ای با قرآن خلوت کنیم، ترازوی دل تنظیم می‌شود و اضطراب‌ها فرو می‌نشیند.

۳. تحلیل اجتماعی: بازسازی سرمایه اخلاقی جامعه

این دعا سه پیام اجتماعی روشن دارد:

الف) مسئولیت‌پذیری در قبال رضای الهی

اگر مدیر، کارمند، معلم، تاجر و دانشجو، رضایت خدا را بر منافع کوتاه‌مدت ترجیح دهند، بسیاری از گره‌های ساختاری جامعه گشوده می‌شود. رضای الهی، فرهنگ پاسخ‌گویی و وجدان کاری را تقویت می‌کند.

ب) پرهیز از رفتارهای خشم‌آفرین

خشم الهی در بستر اجتماعی، به شکل بی‌عدالتی، تحقیر مردم، فساد و تبعیض جلوه می‌کند. دوری از این امور، یعنی تقویت عدالت، شفافیت و احترام متقابل. جامعه‌ای که حرمت انسان در آن پاس داشته شود، از درون مقاوم می‌گردد.

ج) احیای فرهنگ قرآنی

تلاوت قرآن، اگر به فهم و عمل بینجامد، منشأ همبستگی است. قرآن مردم را به صبر، تعاون، انفاق و گفت‌وگوی نیک دعوت می‌کند. در شرایطی که جامعه ایران نیازمند ترمیم پیوندهای عاطفی و اعتماد عمومی است، بازگشت عملی به آموزه‌های قرآنی می‌تواند سرمایه اجتماعی را احیا کند.

رمضان، فرصت تغییر جهت

دعای روز دوم ماه مبارک رمضان، برنامه‌ای سه‌مرحله‌ای برای نجات فرد و جامعه ارائه می‌دهد:

۱. تعیین قبله دل با رضای الهی؛

۲. پالایش رفتار از هر آنچه خشم‌آفرین است؛

۳. پیوند روزانه با قرآن به عنوان منشور هدایت.

اگر هر یک از ما حتی در حد یک تصمیم کوچک؛ جهت زندگی خود را به سوی رضای الهی اصلاح کنیم، موجی از اصلاح در جامعه پدید می‌آید. رمضان، فصل تغییر جهت‌هاست؛ فصلی که می‌توان از غبار دل گذشت و به روشنای خشنودی رسید.

«یا أرحم الراحمین»؛ امید آن‌که در سایه رحمت بی‌کرانش، دل‌هایمان آرام و جامعه‌مان آباد گردد.

دعای روز دوم ماه رمضان را می‌توان به‌مثابه «برنامه‌ای برای بازسازی زندگی فردی و اجتماعی» دانست؛ دعایی که:

✔ مسیر فرد را از خودمحوری به سوی خدا و عدالت می‌کشاند؛

✔ هشداری برای مراقبت از تباهی اجتماعی و اخلاقی است؛

✔ ارزش‌های قرآنی را راهنمای عمل در زندگی روزمره قرار می‌دهد.

و در نهایت، این پیام را دارد که بخشی از اصلاح جامعه از «درون انسان» شروع می‌شود، و انسان‌هایی که به رضایت خداوند عمل کنند، می‌توانند جامعه‌ای بهتر بسازند.

نکات برجسته دیگر دعای روز دوم ماه مبارک رمضان

۱- رمضان، موسم بازگشت است؛ بازگشت از پراکندگی به تمرکز، از اضطراب به اطمینان، و از خودمحوری به خدا‌محوری. دعای روز دوم این ماه شریف، طرحی جامع برای این بازگشت ارائه می‌دهد:

• نخست تعیین مقصد (رضای الهی)؛
• دوم پرهیز از انحراف (دوری از سخط)؛
• و سوم تجهیز به راهنما (انس با قرآن).

2- در جهانی که انسان معاصر با بحران معنا، بی‌ثباتی اخلاقی، فشارهای اقتصادی، گسست‌های فرهنگی و آشوب‌های سیاسی مواجه است، این دعا نه فقط زمزمه‌ای عبادی، بلکه منشوری راهبردی برای اصلاح فرد و جامعه است.

3- در روزگاری که معیار ارزش‌ها در بسیاری از جوامع با «سود»، «قدرت» و «شهرت» سنجیده می‌شود، این دعا انسان را به معیار ثابتی فرامی‌خواند: رضای خدا.

4- کسی که رضای خدا را بر رضای مردم ترجیح دهد، خداوند او را کفایت می‌کند. این سخن، امروز برای هر مسئول و هر شهروند یک راهبرد عملی است.

5- در سطح جهانی نیز، جنگ‌ها، بحران‌های زیست‌محیطی، رقابت‌های قدرت‌محور و نابرابری‌های گسترده، نشان می‌دهد که رضای الهی— یعنی عدالت و رحمت— جای خود را به منافع کوتاه‌مدت داده است. بازگشت به رضای الهی یعنی بازگشت به وجدان جهانی.

6- این دعا به ما یادآور می‌شود که دوری از سخط الهی، با اصلاح ساختارهای اخلاقی و رفتاری آغاز می‌شود؛ هم در سطح فردی و هم در سطح حاکمیتی.

7- جامعه‌ای که آموزه‌های معرفتی قرآنی و دعاها را در عمل جاری کند، از افراط‌گرایی، خشونت و تفرقه فاصله می‌گیرد.

8- دعای روز دوم رمضان سه گام برای نجات فرد و جامعه ارائه می‌دهد:

۱. تعیین معیار: رضایت الهی به جای منفعت شخصی

۲. پرهیز از انحراف: دوری از ظلم و فساد

۳. تغذیه روحی: انس با قرآن و فرهنگ رحمت

اگر این سه اصل در ایران امروز تقویت شود:

• سرمایه اجتماعی ترمیم می‌شود،
• امید عمومی افزایش می‌یابد،
• عدالت تقویت می‌شود.

و اگر در جهان جاری گردد:

• صلح جایگزین رقابت مخرب می‌شود،
• کرامت انسانی احیا می‌شود،
• انسان از بحران معنایی نجات می‌یابد.

رمضان تنها ماه عبادت فردی نیست؛ ماه بازسازی اجتماعی است.

و دعای روز دوم، نقشه راه این بازسازی است؛

از دلِ فرد آغاز می‌شود و به اصلاح جهان می‌انجامد.

جمعه: 1 / 12 / 1404- 2 شعبان 1447- 20 فوریه 2026

چاپ در پایگاه خبری تحلیلی نیک رو: شنبه 2 / 12 / 1404- 51 : 06 - شناسه: ۱۱۶۷۴۱

لینک کوتاه: 116741/ https://www.nikru.ir/p