ضرورت بررسی و تحلیل رخداد های سوریه

اسدالله افشار

حوادث پرشتاب و پيشروي سريع مخالفان دولت بشار اسد و تصرف پياپي مناطق مختلف سوريه در چند روز گذشته که موجب سقوط دولت بشاراسد گردید،آینده مخاطره آمیز این کشور مدیترانه ای را درمیان آشوب های اجتماعی و سیاسی در هاله ای از ابهام قرار داده است. این سقوط تعجب برانگیز اگر چه غافلگيرانه بود و تحليلگران داخلي و خارجي آن را به این زودی پيش‌بيني نمي‌كردند. اما از نگاه صاحب نظران با توجه به نزديك به يك دهه و نيم جنگ و بي‌ثباتي در سوريه و پيامدها و فشارهاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي حاصل از آن و برخي فرضيه‌ها درخصوص نفوذ و تباني و انفعال در سطوح داخلی، منطقه‌اي و بين‌المللي در ارتباط با سوريه وهمچنین پاره ای از متغيرهاي که عمدتا بيروني می باشد؛ رخدادي چنین غيرمنتظره قلمداد نمی گردید. حال این سقوط انجام شده است و این پدیده با این سرعت و بدون مقاومت نیرو های مسلح سوریه قابل بررسی و قابل تحلیل است البته به شرط داشتن داده ها و اطلاعات صحیح از اوضاع داخلی سوریه.

تحلیل گران بدرستی ابرازنظر نموده واظهار داشته اند؛ «تحولات منطقه با عملیات شورشیان هیات تحریرالشام و ارتش ملی سوریه تحت حمایت ترکیه علیه نظام بشار اسد شتاب زایدالوصفی به خود گرفته و پس از حملات اسرائیل به غزه و لبنان پیچیدگی های اوضاع، منطقه را وارد مرحله جدیدی کرده است.»

سقوط شهرها و شهرک های مهم استراتژیکی سوریه

گروه‌های مسلح به رهبری هیئت تحریرالشام (HTS) که سال‌ها بخش زیادی از شمال غرب سوریه را تحت کنترل داشتند، در 27 نوامبر( چهارشنبه 7 آذرماه) یک حمله غافلگیرکننده را آغاز کردند.

آنها برخی شهرها و شهرک های مهم استراتژیکی از جمله حلب، حماه[1] و حمص را تصرف کردند و بامداد یکشنبه18 آذر ماه وارد دمشق پایتخت سوریه شدند.

مردان مسلح با حضور در تلویزیون دولتی سوریه از سرنگونی بشار اسد رئیس جمهور این کشور خبر دادند. بشار اسد مجبور به ترک کشور گردید و هم اکنون در روسیه حضور دارد.

ابومحمد الجولانی[2]؛ رهبرهیئت تحریرالشام (HTS)، روز یکشنبه گفت که نهادهای دولتی تا زمان تحویل، تحت نظارت نخست وزیر محمد غازی جلالی خواهند بود.

نگرانی ها و تحولات اخیر در سوریه؛ کانون توجه

نگرانی ها در مورد تبدیل شدن سوریه به صحنه بازی تأتر برای قدرت های خارجی که به دنبال بهره برداری از هرج و مرج در این کشور هستند، افزایش یافته است.

برخی کشورهای منطقه ای و غربی از سرنگونی دولت سوریه استقبال کرده اند. برخی از مردم سوریه نیز برکناری اسد را جشن گرفته اند.

با این وجود، در بحبوحه وضعیت آشفته کشور، نگرانی ها در حال افزایش است.

به گزارش آسوشیتدپرس؛ مردم دمشق برای تهیه ذخایر هجوم آورده اند، بسیاری از مغازه‌ها در پایتخت بسته شده‌اند و مغازه‌هایی که هنوز باز هستند کالاهای اساسی مانند شکرشان تمام شده‌است. در این گزارش آمده است اجناس با سه برابر قیمت معمولی فروخته می شود.

آسوشیتدپرس همچنین گفت که هزاران نفر دیگر به مرز سوریه با لبنان رفته و سعی در ترک این کشور دارند. اما مقامات مرزی لبنان اواخر روز شنبه گذرگاه اصلی مرزی "المصنع" را بستند. یک مقام امنیتی لبنانی علت این مسأله را اعلام نکرد، اما پیشروی تروریست‌های سوری به سوی مناطق مرزی لبنان را شاید بتوان علت این موضوع دانست. مقامات لبنانی روز جمعه 16آذر ماه( 6 دسامبر) نیز تصمیم گرفتند که در نتیجه حملات اسرائیل به گذرگاه‌های مرزی لبنان در مرز سوریه، همه گذرگاه‌ها را به استثنای همین گذرگاه المصنع در شرق لبنان ببندند.

از سوی دیگر، نیروهای امنیتی لبنان اعلام کردند که تدابیر در مرز با سوریه را تشدید کرده‌اند.

همچنین رسانه‌های صهیونیستی از حمله رژیم صهیونیستی به منطقه «القصیر» در جنوب غرب حمص و نزدیک مرز لبنان خبر دادند.

تحولات اخیر در سوریه کانون توجه را به سناریوهای احتمالی معطوف کرده است.

اول از همه، نقش گروه های مسلح در تعیین آینده سوریه باید تحت نظارت دقیق قرار گیرد.

HTS ریشه در القاعده دارد و توسط ایالات متحده و سازمان ملل متحد به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته می شود. اما، الجولانی با قطع رابطه با القاعده به دنبال تغییر دیدگاه عمومی این گروه بوده است. او قول داده است که از کثرت گرایی و تساهل مذهبی استقبال کند.

وعده ها و اظهارات شبهه برانگیز الجولانی؛ کاری تبلیغاتی

القاعده و داعش که با نام‌های داعش و داعش نیز شناخته می‌شوند، در پی ناآرامی‌ها در این کشور پس از بهار عربی 2011، جنایات فجیعی را در سوریه مرتکب شدند.

به نظر می رسد اولا وعده ها و اظهارات شبهه برانگیز الجولانی کاری تبلیغاتی و یک شیرین کاری با هدف منحرف کردن توجه از رفتار گذشته اعضای گروهش باشد. ثانیا حکومت HTS ممکن است به احیای مجدد تروریست ها و افراط گرایان منجر شود که سال ها در منطقه ترس و ارعاب و آشوب و ویرانی و قتل و کشتار برپا کرده اند. ثالثا بلاشک و بدون تردید خلاء قدرت ناشی از فروپاشی دولت اسد می تواند منجر به جنگ داخلی شود. فقدان یک دولت مرکزی باثبات می تواند سوری ها را در مقابل یکدیگر قرار دهد و کشور را در هرج و مرج مطلق فرو ببرد. این ممکن است منجر به خونریزی بزرگ با عواقب منطقه ای شود.

حمایت ترکیه، اسرائیل و کشورهای غربی از HTS

وال استریت ژورنال در سال 2015 فاش کرد که اسرائیل مرزهای خود با سوریه را برای ارائه خدمات درمانی به تروریست های وابسته به القاعده و شاخه آن جبهه النصره باز کرد. گروه‌های مسلح بدون حمایت خارجی هرگز نمی‌توانستند تهاجم خود را آغاز کنند و قلمروی سوریه را تصرف کنند. ترکیه از جمله کشورهایی است که متهم به همکاری با HTS است. دولت رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، اهداف ژئوپلیتیکی را در سوریه دنبال می کند.

علاوه براین،آنکارا نمی‌خواهد نیروهای دموکراتیک سوریه(SDF) که عمدتاً ازجنگجویان کردتشکیل شده‌اند، شاهد به دست آوردن قلمرو بیشتری در سوریه باشند. این کشور اوراسیا نیز با تعداد بالای پناهجویان سوری در این کشور دست و پنجه نرم می کند. ترکیه در سال های گذشته میزبان میلیون ها پناهجوی سوری بوده است. دولت اردوغان اکنون می خواهد پناهجویان را به سوریه بازگرداند تا به اقتصاد ترکیه کمک کند.

اما هنوز مشخص نیست که آیا قانون HTS به ترکیه در دستیابی به اهداف خود کمک می کند یا خیر.

اسرائیل به همراه برخی از کشورهای خلیج فارس و کشورهای غربی نیز از گروه های شبه نظامی ضد سوریه مانند HTS حمایت کرده اند.

قدرت های خارجی به دنبال بهره برداری از هرج و مرج های سوریه

همان کونه که در سطور پیشین بیان شد؛ سوریه ممکن است به صحنه بازی تأتری برای قدرت های خارجی تبدیل شود که به دنبال بهره برداری از هرج و مرج هستند، با این حال مردم سوریه هزینه های قابل توجهی از چنین مداخلاتی را متحمل خواهند شد.

خشم علیه اسرائیل به خاطر جنگ نسل کشی آن در غزه تا به امروز در سراسر جهان رو به افزایش می باشد. اما HTS و متحدانش هنوز علناً موضع خود را در مورد اسرائیل اعلام نکرده اند.

شبه نظامیانی که بخش هایی از سوریه را به دنبال هرج و مرج ایجاد شده توسط بهار عربی اشغال کردند، حتی یک گلوله به سمت اسرائیل شلیک نکردند.

لطف و محبت رژیم صهیونی به تروریست های وابسته به القاعده و شاخه های آن

در سال 2015، وال استریت ژورنال فاش کرد که اسرائیل مرزهای خود با سوریه را به منظور ارائه خدمات درمانی به تروریست های وابسته به القاعده و شاخه آن جبهه النصره که در درگیری ها مجروح شده بودند، باز کرد.

روزنامه مشهور آمریکایی در آن زمان گزارش داد که جبهه النصره "از زمان تصرف منطقه مرزی در تابستان گذشته" در امتداد بلندی‌های جولان، با اسرائیل درگیر نشده است و با این رژیم نامشروع کودک کش هم برخورد قهرآمیز نداشته است.

جبهه النصره در سال 2012 توسط داعش تشکیل شد و یک سال بعد از آن جدا شد و با القاعده اعلام وفاداری کرد.

این کشور روابط خود را با القاعده قطع کرد و به گروه های دیگر پیوست تا در سال 2017 به عنوان HTS تغییر نام دهد.

درحال حاضر،عدم تمایل HTS به اتخاذ موضع سخت درقبال جنایات اسرائیل نشان می دهد که درمیان متجاوزان و باند بین المللی جنایتکاران آدم کش، همچنان رفاقت ها و راهبردهای استراتژیکی وجود دارد!

افکار حکمرانی HTS؛ در معرض قضاوت مردم سوریه وجهانیان

اگر HTS تصمیم بگیرد سوریه را به یک دست نشانده اسرائیلی تبدیل کند، مردم سوریه در مقابل این تفکر و رفتار سکوت نخواهند کرد. رهبری هیئت تحریرالشام بداند لا محاله بزودی افکار حکمرانی آنان در عرصه داخلی و بین المللی در معرض قضاوت مردم سوریه و جهانیان قرار خواهد گرفت و باید نسبت به مواضع متخذه خود در هردو عرصه پاسخگو باشند و این پاسخگویی اگر مغایر با منافع ملی و سرزمینی سوریه باشد بطور قطع با مخالفت و مقاومت و تنبیه مردم سوریه مواجه خواهند شد.

درحال حاضرخطاب این نوشته متوجه هیئت تحریرالشام، بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی و کسانی است که درمواجهه با سرنگونی رئیس‌جمهور سوریه سرمست شده اما دچار اشتباهات محض محاسباتی هم گشته اند که در آینده نزدیک نتیجه این تحلیل آشکار و هویدا خواهد شد.

ناکامی در تشکیل یک دولت فراگیر در سوریه باعث ایجاد یک انبار باروت می شود که پیامدهای آن به کل منطقه سرازیر می شود.

چنین پیامدهایی ضربه های جدی به منافع کشورهای منطقه وارد می کند. بدون شک، آشفتگی در غرب آسیا بر منافع کشورهای غربی از جمله ایالات متحده تأثیر منفی خواهد گذاشت. [3]

دوشنبه: 19 / 09 / 1403- 7 جمادی الثانی 1446- 9 دسامبر2024

[1] - حماه به دلیل کشتار فوریه ۱۹۸۲در دوران ریاست جمهوری حافظ اسد، برای بسیاری از مخالفان ارزش نمادین دارد. در دوم فوریه ۱۹۸۲، در پی قیام اخوان المسلمین در شهر حماه، با حمله نیروهای مسلح سوریه به این شهر برای سرکوب اعتراض مخالفان حکومت، بین ۱۷۰۰۰تا ۴۰۰۰۰نفر کشته شد.

رهبر هیات تحریر الشام، ابومحمد الجولانی روز پنجشنبه در یک صحبت کوتاه بعد از اینکه ورود نیروهایش را به شهر حماه اعلام کرد، اشاره به همین واقعه داشت و گفت که «برادران مجاهد شما شروع به ورود به شهر حماه کرده‌اند تا این زخمی را که ۴۰سال به طول انجامیده است، پاکسازی کنند. از شما می‌خواهم که این پیروزی بدون انتقام و با رحمت همراه باشد.» او پیش از این هم بر همین رویکرد نسبت به مناطقی که تصرف می شود، تاکید کرده بود.

[2] - به رغم سال ها فعالیت در سازمان های سلفی - تکفیری فراملی، با گذشت زمان، الجولانی شروع به فاصله گرفتن از ایدئولوژی جهادی فراملی القاعده کرد. هیات تحریر الشام در مقاطعی با داعش و همچنین حراس الدین، گروه مرتبط با القاعده که از هیات تحریر الشام جدا شد، جنگیده است. در سال ۲۰۲۰، صحبت های الجولانی درباره کنار گذاشتن آرمان های جهادی فراملی و تمرکز صرف بر اداره منطقه تحت کنترل هیات تحریر الشام به عنوان یک پیام برای نزدیکی به غرب و کسب مشروعیت بین المللی تلقی شد. قبل از آن هم او در سال ۲۰۱۹مرحله جدیدی را با تمرکز بر مبارزه با ایران و روسیه اعلام کرده بود. در یک مصاحبه با خبرنگاری غربی در ۲۰۲۱هم گفته بود «در ده سال فعالیت ما، در انقلاب ما هیچ تهدیدی را متوجه غرب نکردیم ، نه تهدید اقتصادی نه امنیتی... ما نگفته بودیم می خواهیم با امریکا بجنگیم...» علیرغم این اظهارات، هیات تحریر الشام همچنان در فهرست سازمان های تروریستی ایالات متحده و بریتانیا باقی ماند. با عقبه مشخص الجولانی و سازمان تحت امرش، آیا می شود پذیرفت که الجولانی و هیات تحریر الشام تحت رهبری او، واقعا از جهاد فراملی و رویکردهای افراطی سابق دست کشیده و از یک حامی و عضو فعال القاعده و سازمان های سلف داعش، به یک ملی گرای سوری تبدیل شده است؟( کدیور؛ جمیله. این مرد عامل سقوط بشار اسد خواهد بود؟. اطلاعات: یکشنبه 18 آذر ماه 1403- خبر: ۷۴۱۷۳ )

3- Saei. Shahrokh. Assad gone, Syria in twilight. Translator; Asadollah Afshar. Tehrantimes/ December 8, 2024 - 22:13