Normal
0
false
false
false
EN-US
X-NONE
AR-SA
آثار سازندة اعتقادات در جامعه
اسدالله افشار
«خود برتربینی» بلای عظیمی است که خمیرمایه بسیاری از معاصی محسوب میشود. غفلت از خدا، کفران نعمتها، غرقشدن در عیاشی و هوسبازی، تحقیر دیگران و استهزای مؤمنان همه از آثار شوم این صفت رذیله است. افراد کم ظرفیت همین که به نوايی میرسند، چنان گرفتار کبر و غرور میشوند که مطلقاً ارزشی برای دیگران قائل نیستند، و همان سبب جدايی آنها از جامعه ، و جدايی جامعه از آنها میشود.
در عالمی از پندار فرو میروند ، خود را تافتهای جدا بافته میپندارند و حتی از مقربان خدا میشمارند ، و همین سبب میشود که عرض و آبرو و حتی جان دیگران در نظر آنها ، بیارزش و بیمقدار باشد ، به «همز» و «لمز» مشغول میشوند، و با عیبجويی و مذمت دیگران، به گمان خود بر عظمت خویش میافزایند!
جالب اینکه در بعضی از روایات اینگونه افراد به «عقرب» تشبیه شدهاند، که کارشان نیشزدن است ( و اگر نیش عقرب نه از ره کین است، نیش آنها از راه کینهتوزیهاست).
در حدیثی آمده است که پیغمبر اکرم(ص) فرمود: «من در شب معراج گروهی از دوزخیان را دیدم که گوشت از پهلویشان جدا میکردند و به آنها میخوراندند! از جبرئیل پرسیدم اینها کیانند؟ گفت: هؤلاء الهمازون من امتک، اللمازون! «اینها عیبجویان و استهزاءکنندگان از امت تواند». («نور الثقلین»، ج5، ص 667 حدیث 5)
در آیات 50-52 سوره هود میبینیم که قرآن پیوند روشنی میان مسائل معنوی و مادی برقرار میسازد و استغفار از گناه و بازگشت بهسوی خدا را مایة آبادانی و خرمی و طراوت و سرسبزی و اضافه شدن نیرویی بر نیروها معرفی کرده است.
این حقیقت در بسیاری دیگر از آیات قرآن بهچشم میخورد، از جمله در آیات 9 الی 12 سورة نوح. از زبان این پیامبر بزرگ میخوانیم:
«ثُمَّ إِنِّي أَعْلَنتُ لَهُمْ وَأَسْرَرْتُ لَهُمْ إِسْرَارًا».
«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا».
«يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا».
«وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا».
«به آنها گفتم از گناهان خود در پیشگاه پروردگارتان استغفار کنید که او آمرزنده است، تا باران آسمان را پشت سر هم بر شما فرو ریزد و شما را با اموال و فرزندان کمک بخشد و باغها و نهرها برای شما قرار دهد».
جالب توجه اینکه در روایات اسلامی میخوانیم که ربیعبنصبیح میگوید نزد حسن بودم، مردی از در وارد شد و از خشکسالی آبادیش شکایت کرد، حسن به او گفت: استغفار کن، دیگری آمد از فقر شکایت کرد، به او نیز گفت: استغفار کن، سومی آمد و به او گفت: دعا کن خداوند پسری به من بدهد به او نیز گفت: استغفار کن.
ربیع میگوید (من تعجب کردم) به او گفتم هر کس نزد تو میآید و مشکلی دارد و تقاضای نعمتی، به او همین دستور را میدهی و به همه میگویی استغفار کنید و از خدا طلب آمرزش نمایید.
وی در جواب من گفت: آنچه را گفتم از پیش خود نگفتم، من این مطلب را از کلام خدا که از پیامبرش نوح حکایت میکند، استفاده کردم و سپس آیات سورة نوح را که در بالا ذکر شد تلاوت کرد.( مجمع البیان، ج10، ص 361)
آنها که عادت دارند از این مسائل آسان بگذرند فوراً یک نوع ارتباط و پیوند معنوی ناشناخته در میان این امورقائل میشوند و از هرگونه تحلیل بیشتر خود را راحت میکنند.
ولی اگر بیشتر دقت کنیم در میان این امور پیوندهای نزدیکی مییابیم که توجه به آنها مسائل مادی و معنوی را در متن جامعه همچون تار و پود پارچه بههم میآمیزد و یا همانند ریشه و ساقه درخت با گل و میوة آن ربط میدهد.
کدام جامعه است که مردمش آلودة انواع هوسها باشند، و در عینحال نیرومند و پابرجا در مقابل دشمنان ایستادگی کنند.
با صراحت باید گفت: هیچ مسئله اخلاقی نیست مگر اینکه اثر مفید و سازندهای در زندگی مادی مردم دارد، و هیچ اعتقاد و ایمان صحیحی پیدا نمیشود مگر اینکه در ساختن یک جامعهای آباد و آزاد و مستقل و نیرومند سهم بهسزایی دارد.
آنها که مسائل اخلاقی و ایمان مذهبی و توحید را از مسائل مادی جدا میکنند، نه مسائل معنوی را درست شناختهاند و نه مادی را.
اگردین به صورت یک سلسله تشریفات و آداب ظاهری و خالی از محتوا در میان مردم باشد بدیهی است تأثیری در نظام مادی اجتماع نخواهد داشت، اما آنگاه که اعتقادات معنوی و روحانی آن چنان در اعماق روح انسان نفوذ کند که آثارش دردست و پا وچشم وگوش وزبان و تمام ذرات وجودش ظاهر گردد، آثار سازندة این اعتقادات در جامعه بر هیچکس مخفی نخواهد ماند.
ممکن است ما بعضی از مراحل پیوند استغفار را با نزول برکات مادی نتوانیم درست درک کنیم ولی بدون شک قسمت بیشتری از آن برای ما قابل درک است.
دراین عصر و زمان بهخوبی مشاهده کرده ایم که اعتقادات اسلامی و نیروی اخلاق و معنویت چگونه توانست بر نیرومندترین اسلحةزمان و قویترین ارتشها و قدرتهای استعماری پیروز گردد ، و این نشان میدهد کاربرد عقايد دینی و اخلاق مثبت معنوی تا چه حد در مسائل اجتماعی و سیاسی تأثیرگزاراست.
دوشنبه : 13/ 7/ 1394- 21ذی الحجه 1436- 5اکتبر2015
