اسداله افشار
....................
1- روز يازدهم ماه ذيعقده زادروز هشتمين پيشواى شيعيان جهان حضرت على بن موسىالرضا است. امام هشتم در سال 148 هجرى در چنين روزى ديده به جهان گشود و مدت 35 سال در دوران امامت پدربزرگوار خود در کنار آن حضرت بسر برد و از رهبريهاى معنوى امام هفتم (ع) بهرهها اندوخت.
امامت آن حضرت در سال 183 هجرى پس از شهادت پدربزرگوارش رسما آغاز گرديد و تا سال 203 هجرى که به شهادت رسيد، لحظهاى از مسئوليت خطير و ارشاد و رهبرى جامعه اسلامى نياسود.
2- در دوران امامت آن حضرت تحول فکرى و فرهنگى عميق در جامعه اسلامى پديد آمد و افکار متضاد و مکتبهاى مختلف فلسفى و اعتقادى پديد آمد و مبلغان مذاهب و اديان گوناگون، هر يک نه تنها در دل شهرهاى کشور پهناور اسلامي، بلکه حتى در دربار خلافت نفوذ کرده، به فعاليت آشکار مىپرداختند و چنان جا باز کرده بودند که مىتوانستند عقايد اسلامى و معتقدات دينى برخى از مسلمانان را متزلزل سازند.
3- حرکت اجبارى امام از مدينه به خراسان گرچه برحسب ظاهر براى بازپس دادن خلافت به فرزندان على (ع) انجام گرفت، (ولى هدف مامون چيز ديگرى بود) لکن سبب شد که امام علنا و رسما به شناساندن عقايد و فرهنگ اصيل اسلام همت گمارده، مذهب اهل بيت عليهمالسلام را در سطح گسترده معرفى نمايد.
4- هجرتها هميشه سرآغاز تحول بزرگ و با عظمت است و نقطه عظمت در تاريخ اقوام و ملتهاى مهاجر بهشمار مىرود. شکوه و گسترش اديان بزرگ همواره مرهون هجرتهاى رهبران آن بوده است، هجرت حضرت ابراهيم (ع) سرآغاز رسالت توحيدى و آيين ابراهيمى بوده و هجرت موسى (ع) از مصر به مدين و سپس بازگشت قوام با برنامه رهايى بخش قوم موسى از زير يوغ نظام فرعونى را همراه داشت. مهمترين و شکوهمندترين آنها هجرت پيامبر بزرگ اسلام به مدينه است که با تاسيس پايگاه بزرگ توحيد و تشکيل حکومت اسلامى در مدينه وسپس گسترش اسلام از آنجا به سراسر جهان گرديد.
اين آخرين و تنها هجرت نيست، بلکه تاريخ تشيع را همين تداوم هجرتها و حرکت پيشوايان ترسيم و جاويدان ساخته است.
هجرت اميرمومنان (ع) از مدينه به کوفه و تشکيل ستاد فرماندهى و پايگاه در آنجا و آنگاه هجرت امام حسين (ع) از مدينه به مکه و از آنجا به کربلا که خود تاريخ ساز و تحولى بزرگ در مبارزات اسلام بهشمار مىرود و دنباله تداوم هجرت پيامبر (ص) است. زيرا هجرت پيامبر (ص) براى نجات اسلام از چنگال بت و بتپرستان بود و هجرت على (ع) و امام حسين (ع) براى احيا اسلام و نجات آن از چنگال شرک و نفاق و تحريف بوده است. اين هجرتها که همواره به مقتضاى ضرورت کم و بيش رخ مىداد، به کالبد اسلام جانى تازه مىبخشيد و آن را از حالت ايستاده به جامعهاى پويا و زنده بدل مىساخت.
آنچه در سطور فوق مطرح شد مقدمهاى است که اين قلم ذهن خواننده محترم را به اين نکته جلب نمايد که يکى ديگر از اين هجرتها، حرکت امام هشتم (ع) از مدينه به خراسان بوده است و همان اندازه که هجرتهاى نخستين براى پويايى و گسترش اسلام موثر بود. اين هجرت نيز مفيد و موثر بوده است.
5- شرکت آن حضرت در معافل علمى و جلسات مناظره و بحثهاى دينى و ايدئولوژي، علاوه بر نشان دادن ميزان دانش و عظمت امام (ع) سبب شد که رشتهها و بافتههاى سفسطهآميز مبلغان مذاهب منسوخ آن عصر را از هم بگسلد و حقيقت اسلام راستين را به اتکاى دلايل قاطع و محکمى آشکار نمايد تا آنجا که گروهى از دانشمندان و صاحبنظران آن عصر که مدتها در بىخبرى از اسلام بسر مىبردند با بصيرت و بينايى کامل به سوى اين آيين گرويدند و در صف ياران و پيروان امام (ع) قرار گرفتند.
6- همانگونه که بيان شد دوران مامون، عصر برخورد افکار فلسفى و علمى و تصادم مکتبها و ايدئولوژيها در جهان اسلام بود، بسيارى از کشورها در قرن دوم جزو قلمرو اسلام شده بودند و ملل مختلف با مسلمانان روابط داشتند.
خلفا و کارگزارانشان که جز در فکر توسعه مرزها و کسب غنايم و... نبودند تنها در انديشه گشودن دروازههاى کشورها بودند، نه گشودن دلها و نفوذ در افکار و انديشهها و آموزش دين و معرفى اسلام راستين.
انحراف مسير حکومت از اصول راستين اسلام و تصدى افراد نالايق و لذتجويى و عياشى آنان از يکسو و مخفى بودن اسلام حقيقى و حبس و تبعيد پيشوايان حق و عدم دسترسى مردم به امام و عدم آگاهى خليفه و سردمداران خلافت از اسلام راستينو حتى جلوگيرى از آگاهى و شناخت مردم نسبت به مکتب اهل بيت (ع)، مانع از رسيدن مردم به اسلام واقعى و حل مشکلات علمى و اعتقادى بود. پس از شهادت امام هفتم (ع) بسيارى حتى شخص هارون مىپنداشت که شيعه هرگز سر و سامانى نخواهد گرفت.
7- حرکت امام رضا (ع) هر چند مثل همه هجرتها با اکراه و فشار مامون بوده ولى فرصت خوبى بود تا امام (ع) در پايتخت پرطمطراق آن روز اسلام و در مجامع علمى و سياسى مهم، نخست خويشتن و سپس مرام و مکتب اهل بيت را در سطح جهانى معرفى مىکند و دوست و دشمن، دور و نزديک برترى مکتب تشيع و حقانيت مکتب اهل بيت (ع) را درک کنند و امام را بزرگترين پناهگاه علمى و پاسخگوى مشکلات و نيازمنديهاى فکرى و عقيدتى خويش بدانند.
8- بار ديگر تاييد مىشود شرکت امام (ع) در محافل بزرگ علمى بحث و مناظره با دانشمندان مختلف جهان و با پيشوايان مکتبهاى فلسفى و علمى و دينى و مجاب ساختن همه آنان، سبب شد که نه تنها شيعه رسمى شود، بلکه به عنوان اصيلترين و برحقترين مذهب اسلام، جلوه کند تا جايى که برخى از همان دانشمندان به دست امام مسلمان شده و تا پايان عمر از ياران امام باقى ماندند و شايد به همين مناسبت است که امام هشتم (ع) را “عالم آل محمد (ص)“ مىگويند. گفتارش لبريز از حکمت و سکوتش دريايى از علم است. او از پراکندگى فکرى و عقيدتى مسلمانان جلوگيرى مىکند.
9- يکى از ثمرات بسيار مهم اقامت امام در خراسان آن بود که شيعه در طول دوران حکومت بنىاميه و حتى در زمان بنىعباس غالبا در انزوا بود و به علت آنکه در اقليت بسر مىبرد، از فعاليتهاى آشکار و تبليغات علنى محروم بود. حتى سختگيريها به حدى بود که به هيچ وجه اظهار تشيع در محافل رسمى امکان نداشت و سران و رهبران شيعه هميشه تحت نظر يا در زندانها و تبعيدگاهها بودند و بهجز در مدت کوتاهى از دوران امام صادق (ع) بيان ايدئولوژى شيعه و شناخت تشيع، امکان پذير نبود ولى در زمان امام رضا (ع) شيعه نه تنها از انزوا درآمد، بلکه به عنوان يک مذهب زنده و مکتب رسمى عرضه شد و توانست اصالت خويش را جلوهگر سازد و اين خدمت بزرگى بود که امام (ع) براى اثبات حق و بيان معارف اسلامى انجام داد. در خاتمه ميلاد شکوهمند اين بزرگ رهبر اسلامى را به جهان اسلام و مسلمانان تهنيت و تبريک مىگوييم.
