به بها نه ي سال همت

 درمسير توسعه                

ا سدالله ا فشا ر

  رهبر معظم انقلاب امسال را در ادامه نامگذاري سالهاي اخير، سال همت و كار مضاعف ناميدند تا در دهه چهارم انقلاب كه دهه پيشرفت و عدالت نام گرفته، كشور در راه سازندگي و توسعه، گامهايي استوارتر و با شتاب بيشتر بردارد. واقعيت آن است كه جامعه و كشور اسلامي ما ظرفيت هاي بسيار بالاتري براي پيشرفت همه جانبه دارد. براي رسيدن به افق هاي برتر و اهداف چشم انداز ايران 1404بايد كمر همت را محكم بست و لحظه اي از كار و تلاش دست نكشيد. رهبر معظم انقلاب باتوجه به بخش قابل توجهي از منابع و فرصت هاي معطل مانده، براي جهش در مسير توسعه و آباداني و تحقق عدالت فراگير در دهه چهارم انقلاب، امسال را سال تلاش و همت مضاعف خواندند.

در كتاب فرهنگ لغات فارسي «معين» واژه مضاعف چنين معني شده است «دو برابر، دو چندان» بنابراين استفاده مقام معظم رهبري از اين واژه براي نام‌گذاري سال 1389 به مفهوم «كار بيشتر» يا «تلاش بيشتر» و «زحمت بيشتر» و ... نيست بلكه منظور از اين نام‌گذاري، تلاش دو برابر است. تلاشي كه منجر به خروجي دو برابر و دو چندان شود. مباني اين نام‌گذاري از جهت منابع انساني و مالي نيز قابل دفاع است.

درخصوص پيام نوروزي  سال 89 مقام معظم رهبري ، نكات گفتني فراواني وجود دارد كه اين قلم با توجه به ديد گاه صاحب نظران و كارشنا سان به برخي از آن ديد گاه ها اشاراتي خواهد داشت :

يكم ) نگاهي گذرا از سال 1369كه رهبر معظم انقلاب آن را سال «تحول دروني و اصلاح امور» نام نهادند تا سال 1389كه سال «همت مضاعف و كار مضاعف» نام گرفت؛ نشان مي دهد كه ناخداي خبير و جهت شناس انقلاب به شايستگي و به هنگام با تشخيص موانع و سدهاي پيش رو نقشه راهي راهگشا براي هر سال تعيين نموده اند و كشتي انقلاب امروز پس از گذشت از امواج پرتلاطم و عبور از گرداب هاي فتنه و نفاق مسير پيشرفت و تعالي مضاعف را- كه درگرو كار و همت مضاعف است- سوگيري كرده است. رهبر انقلاب با بياناتي حكيمانه در حرم رضوي در تشريح ابعاد شعار «همت مضاعف و كار مضاعف» به دو مقوله مهم «زمينه ها» و «عرصه ها»ي مختلف در اين باره پرداختند.

ايشان در تبيين «زمينه ها»ي كار مضاعف و همت مضاعف به شاخص هاي مهمي چون «اصلاح الگوي مصرف»، «سلامت عمومي» و «كيفيت بخشيدن به توليدات داخلي» اشاره كردند و از سوي ديگر «عرصه ها»ي «علم و تحقيق»، «سرمايه گذاري و كارآفريني»، «توليد فكر،كتابخواني و افزايش معلومات عمومي» و «مبارزه با فقر و فساد و بي عدالتي» را مهم ترين عرصه هاي همت مضاعف و كار مضاعف برشمردند.

دوم ) كار يك نياز فطري و يك سنت تكويني براي همه موجودات عالم است، زيرا نظام آفرينش براساس كار و تلاش و كوشش پايه‌ريزي شده است، و كار ضامن بقاي حيات همه آفريدگان است. پيشرفت، آسايش و امنيت در گرو همت و تلاش مضاعف است. درايت مقام معظم رهبري در نامگذاري سال جديد به عنوان همت و كار مضاعف براي نشان دادن راه پيشرفت و توسعه همه جانبه كشور به مردم و مسئولان است. دهه چهارم دهه پيشرفت و عدالت است، و اين پيشرفت با همت مضاعف و كار مضاعف به دست مي‌آيد. حيات همه آفريدگان نيازمند تلاش و كار است، اما انسان نسبت به ديگر موجودات به تلاش و كوشش نياز بيشتري دارد. ملتي كه كار نكنند و دنبال سستي باشند، سعادتمند و خوشبخت نيست، اينكه رهبر امسال اين نامگذاري را انتخاب كرده يك نقطه كليدي و جاني است كه پيشرفت ما را تامين مي‌كند.

کار و کوشش لازمه حیات و پویایی انسان هاست و هیچ جامعه ای بدون همت بلند و کار مداوم و حساب شده به قله های توسعه و ترقی صعود نمی کند. اساسا فطرت آدمی به طور طبیعی در پی تلاش و جنب و جوش است و قرآن کریم انسان را کادح (تلاشگر) معرفی کرده است (یا ایها الانسان انک کادح الی ربک کدحا فملاقیه).

در فرهنگ و معارف اسلامی کار از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و نوعی عبادت محسوب می شود. قرآن کریم تصریح می کند که انسان بدون تلاش به چیزی دست نخواهد یافت (لیس للانسان الا ما سعی) و پیامبر اکرم(ص) دست کارگر را می بوسید. در روایات اسلامی نسبت به سخت کوشی و پرهیز از تنبلی و سربار بودن ، سفارش های اکیدی می بینیم. پیامبر اسلام در حدیثی فرموده اند: آن که بار زندگی خود را بر دوش دیگران بیفکند ملعون است (ملعون من القی کلّه علی الناس).

در سیره پیامبر و ائمه نیز مشاهده می شود که آن بزرگواران همواره مشغول کار و کوشش بوده اند. برای نمونه امام علی(ع) با دست مبارک خویش هزاران نخل کاشت و یا امام باقر(ع) به کار کشاورزی می پرداخت و چون شخصی از ایشان پرسید چرا شما با این سن و سال و موقعیت زمین را بیل می زنید، پاسخ داد: برای آن که از امثال تو بی نیاز باشم.

 سوم )  رهبر انقلاب با بياناتي حكيمانه در حرم رضوي در تشريح ابعاد شعار «همت مضاعف و كار مضاعف»  به دو مقوله مهم «زمينه ها»  و «عرصه ها» ي مختلف در اين باره پرداختند.

ايشان در تبيين «زمينه ها» ي كار مضاعف و همت مضاعف به شاخص هاي مهمي چون «اصلاح الگوي مصرف» ، «سلامت عمومي»  و «كيفيت بخشيدن به توليدات داخلي»  اشاره كردند و از سوي ديگر «عرصه ها» ي «علم و تحقيق»، «سرمايه گذاري و كارآفريني»، «توليد فكر، كتابخواني و افزايش معلومات عمومي» و «مبارزه با فقر و فساد و بي عدالتي»  را مهم ترين عرصه هاي همت مضاعف و كار مضاعف برشمردند.

 چهارم)  نام گذاري سال جديد توسط رهبر معظم انقلاب اسلامي به نام سال«همت مضاعف و کار مضاعف» بيش از هر امر ديگري مسئوليت تمام ارکان و ساختارهاي قواي سه گانه را براي حرکت در اين مسير روشن کرد.در واقع در نام گذاري هر سال اصولا بيشترين توجه و نگاه از سوي مسئولان قواي سه گانه به اين نام گذاري انجام مي شود. اما بايد دانست که در شرايط سال جديد به سال همت مضاعف و کار مضاعف نامگذاري شده است که کشور در يک سال آينده نيازمند چالش ها و مشکلات اقتصادي بزرگي همچون طرح هدفمند کردن يارانه هاست.به هر حال نيازمندي به همت و کار دوچندان هر چند نشان دهنده عدم انجام کار در سال هاي گذشته نيست اما بايد دانست که اين الزامات به کار و همت مضاعف با توجه به واقعيت هاي ملموس که از انجام آنها غافل بوده ايم و به عنوان کاستي در کشورمان رخ نموده تلاش کنيم. مخاطب این نامگذاري به صورت عام همه مردم و به صورت خاص مسئولان هستند از این رو براي اين امر بايد همه تلاش كرده و در عرصه پيشرفت و توسعه در جامعه نقش اساسی ايفا كنند.

 پنجم ) همت و كار مضاعف  به دلايلي  بايستي  براي فعالان  فرهنگي بيش از ديگر بخشها اهميت و ضرورت بيشتري داشته باشد . اين مسئله از آن روست كه در اين عرصه  اغلب به دليل ماهيت  بطئي و كند جريان فرهنگ، فعالان و متوليان امر هم دچار كندي و ضرباهنگ آهسته در فعاليت ها و تلاش هايشان شده اند.در حاليكه  مي توان بستر هاي سخت افزار ي و امكانات مورد نياز را فارغ از فرايند هاي زمانبر به انجام رساند و زمينه را براي توليد محتوا و اجراء برنامه هاي محتوايي فراهم كرد .بخش قابل توجهي از اين نوع فعاليتها سالهاست كه  به دلايل نامعلومي معطل مانده است  كه به بركت سال همت و كار مضاعف هرچه  سريعتر به انجام برسد و موجب تحولي اساسي در عرصه فرهنگ گرد د، خاصه آنكه مقام معظم رهبري در ديدارهاي متعدد سال گذشته به مواردي نظير جنگ نرم فرهنگي ،ديپلماسي فرهنگي ،فرهنگ در روابط خارجي تمامي دست اندر كاران را به عطف توجه جدي به فرهنگ فراخواندند. اگر چه كارهاي برزمين مانده فرهنگ فهرستي طولاني است ،ليكن به نظر مي رسد با رفع برخي از خلا هاي قانوني و سياستي بتوان بسترهاي لازم را براي تحول در عرصه فرهنگ فراهم كرد. 

 ششم ) وجود انگيزه درونی و بيرونی برای تحقق و عملی كردن اين شعار در جامعه، ضروری و مهم است. با همت و تلاش بيشتر و با استفاده از تمام ظرفيت‌ها، امكانات و توانمندی‌ها می‌توان كار مضاعف و بهينه انجام داد و اين شعار را در جامعه عملی كرد. برنامه‌ريزی هوشمندانه، نظم و انظباط، كنترل و نظارت، پرهيز از نااميدی، شك و نگرانی‌های بی‌مورد، نترسيدن و باور اينكه «ما می‌توانيم»، از تعابير ديگر نام‌گذاری سال ۸۹ با عنوان همت مضاعف، ‌كار مضاعف از سوی رهبر معظم انقلاب است. بسياری از كشورها، توسعه و پيشرفت‌های خود را مديون معادن و منابع زيرزمينی نمی‌دانند؛ بلكه اين امر را مديون توانمندی‌ها، پتانسيل‌ها و منابع درونی، انگيزش ذهنی، نيروهای خلاق متكفران، ‌انديشمندان و فرهيختگان خود می‌دانند. ۹۰ درصد توان مندی‌ها و ظرفيت‌هايی كه ما در بيرون دنبال آن‌ها می‌گرديم، بيشتر در درون‌ ما می‌باشند. با همت مضاعف و كار مضاعف می‌توان باعث هدايت ايران اسلامی به سمت فتح بلندترين قله‌های پيشرفت شد و نام ايران و ايرانی را همواره در صدر كشورهای پيشرفته قرار داد. ما به عنوان عضوی از جامعه، يك خانواده و رسانه، با تعهد، نشاط، شادابی و انگيزه می‌توانيم شعار سال ۸۹ را در جامعه ترويج و تحقق بخشيم. شعار همت مضاعف، كار مضاعف، می‌گويد كه امكانات، ظرفيت‌ها و پتانسيل‌ها كافی است و ما بايد با نوآوری، ابتكار، خلاقيت و تيزهوشی، از تمام ظرفيت‌های خالی آن‌ها استفاده نماييم.

 هفتم ) «همت» یک واژه عربی است و اسم مصدر بوده و به معنای عام بکار می رود. مفهوم کلی آن عبارت است از: اراده و آرزو و خواهش و عزم. این معنا از دیرباز در لغت فارسی بکار رفته است. بزرگی عزم و بلندی همت یکی از بهترین سجایای اخلاقی است که در شعر فارسی می درخشد. عطار نیشابوری یک ذره همت را کافی داند تا خورشید عظیم و بزرگ نزد او کوچک و خوار شود:

هرکه را یک ذره همت داد دست کرد او خورشید را زآن ذره پست

در علم و دانش و کسب اطلاعات هم باید همت داشت. ناصرخسرو می گوید:

تو را که همت دانستن خدای بود مشو مخالف قول محمد مختار

حتما کسانی که قله های علم و فناوری را در حوزه های مختلف علمی مثل ریاضیات، مهندسی، پزشکی، علوم پایه، علوم انسانی، و.... فتح کردند و هم اکنون نام آنها بر سر زبانهاست با تکیه بر همت بلند خود به این جایگاه رسیده اند. حضرت علی (ع) تمام مردانگی را به دارایی همت تعریف       می کنند و می فرمایند: "المَرءُ بِهِمته" مرد است و همتش. و حکیم سنائی همین آموزه را به صنعت شعر بیان کرده است:

مرد همت نه مرد تهمت باش چون پیمبر نه ای، ز اُمت باش

«همت» را با زور بازو اشتباه نگیریم. ممکن است کسی زور بازویش زیاد باشد ولی به اندازه     مورچه ای همت نداشته باشد. به باور سعدی شیرازی، همت بازوی توانمندی است که انسان را از زور بازو بی نیاز گرداند:

به همت برآر از ستیزنده شور که بازوی همت به از دست زور .

 هشتم ) يكي از آسيب هايي كه متاسفانه نام امسال را-همانند سالهاي پيش- تهديد مي كند، برخورد صرفا تبليغي با آن است. اينكه آرم شبكه هاي تلويزيوني تغيير كرده، بنرهاي بزرگ شهرداري سطح شهر را بپوشاند و يا روابط عمومي ادارات و سازمانها اقلام تبليغاتي در اين باره تهيه و توزيع كنند، نه تنها كار بدي نيست بلكه براي ايجاد نشاط اجتماعي و توجه دادن فضاي عمومي جامعه به سوي «همت و كار مضاعف» لازم و موثر است. اما صرف توقف در اين مرحله و عدم برنامه ريزي و ارائه سازوكارهاي مناسب از سوي نهادهاي اجرايي، قانونگذاري و قضايي همان آفتي است كه دامان سالهاي گذشته را تا حدود زيادي گرفت. كارهايي انجام شد، اما كافي نبود و مقصود ابتر ماند.

هر چند انتظار نمي رود كه شعارهاي سالانه، همه مشكلات را حل كند، اما اين نامگذاريها نمايشي و تشريفاتي هم نيست، بلكه نقاط مهمي از نقشه راه است. به همين دليل نبايد با آن برخورد نمايشي و تشريفاتي بشود. همت و تلاش مضاعف بايد باعث افزايش انگيزه هاي كاري، افزايش بهره وري و تسريع در انجام پروژه هاي ملي گردد.

برگزاري سمينارها، همايش ها و هم انديشي ها- كه نوعاً آثار عملي نيز بر آنها مترتب نيست- كنفرانس هاي رسانه اي پي درپي، كلنگ زني هاي بي رويه، افتتاح هاي پيش از موعد! و... يكي از آفات فرهنگ مديريتي در بخشي از بدنه مديران كشور است. پرهيز از اينگونه برخوردهاي تشريفاتي و خدمت رساني مضاعف به مردم، انتظاري است كه از دست اندركاران و مديران مي رود.

كشور ما نياز به همت و كار مضاعف دارد. همت و كار مضاعف در جنبش نرم افزاري و توليد علم، در استفاده بهينه از منابع و امكانات كشور، در ارتقاي سطح توليدات داخلي، در تامين سلامت جسماني و رواني جامعه، در اشتغال و كارآفريني، در كتابخواني و بسط فرهنگ عمومي و در مبارزه با فقر، فساد و بي عدالتي.

 جان كلام :

اخلال در امر خدمت‌رساني و كار مضاعف از سوي هر كسي و هر جرياني صورت گيرد سزاوار سرزنش، نقد و توبيخ است. اميد است افكار عمومي خصوصاً تشكل‌ها و رسانه‌هاي متعهد و مستقل بتوانند از اين منظر نيز به مقوله كار و همت بپردازند و موانع احتمالي يا تصنعي مغرضان و تنگ‌نظران و زخم‌خوردگان را در هم بشكنند. اگر مي‌خواهيم در مقابل نظام سلطه و خصوصاً رأس آن يعني آمريكاي جهانخوار بايستيم، راه آن كار مضاعف و خدمت دو چندان به ملت است، ملتي كه تنها تكيه گاه زميني انقلاب اسلامي و نظام جمهوري اسلامي بوده و خواهد بود.

نظام جمهوري اسلامي در سه دهه گذشته ثابت كرده است كه به سمت قله هاي پيشرفت در حركت است و موفقيت هاي پي در پي در عرصه هاي مختلف علمي، فناوري، دفاعي و سياسي مرهون ايستادگي و تلاش مسئولان و مردم بوده است. اينك در سال همت و كار مضاعف و در دهه پيشرفت و عدالت جا دارد آحاد ملت كه در نظامي اسلامي زندگي مي كنند اين حديث پرمعناي امام مجتبي(ع) را نصب العين نمايند كه در تلاش و كار و همت به گونه اي باش كه انگار تا ابد در دنيا هستي و در وارستگي و دل نبستن به دنيا آنگونه باش كه گويي همين فردا از دنيا خواهي رفت.

در هر حال ملت ایران حداقل طی سی سال گذشته نشان داده است که اهل همت عالی و انجام کارهای کلان است و آزمون هایی چون انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و سازندگی کشور و    پروژه هایی همچون پرونده هسته ای وحوادث وفتنه هاي پس از انتخابا ت رياست جمهوري خرداد 88  را با موفقیت پشت سر گذارده است. ایران اسلامی در سایه رهنمودهای مقام شامخ ولایت، از این پس نیز گام های بعدی پیشرفت و ترقی را با همت و تلاشی چند برابر خواهد پیمود.

همت بلند دار که مردان روزگار

از همت بلند به جایی رسیده اند