اسداله افشار

امير والايي‌ها، علي(ع) به روز سيزدهم رجب، اندكي فراتر از سه دهه پس از رويداد شگفت انگيز «عام الفيل» و دو دهه پيش از هجرت دگرگون‌ساز پيامبر عدالت و آزادي از افق خانه خدا و كهن‌ترين معبد توحيد و تقوا، جهان را با ميلاد هماره سبزش نورباران ساخت. و پس از63 سال زندگي پر از درس و فراز و نشيب در شب 21 ماه رمضان بر اثر ضربه ابن ملجم ملعون به شهادت رسيد.
صاحب‌نظران به حق اعتقاد دارند حضرت علي(ع) سبك و سيره‌اي را در زندگي پي‌نهاد و شيوه و سيستمي را در چشم‌انداز ترقي‌خواهان و تشنگان كمال و جمال قرار داد كه شگفتي متفكران و اصلاح‌گران عصرها وفسيل‌ها را برانگيخت، سيل تحسين‌ها را به سوي خويش سرازير ساخت، درودها و سلام‌هاي بي‌پايان را نثار خويش كرد، دل‌ها و جان‌هاي شيفته عدالت و آزادي و خردمندي و جوانمردي را در گرو عشق خود گرفت و زندگي پر راز و رمزش فروشگاه فروغ تابناك ارزش‌هاي انساني گرديد.
علي(ع) در زمان خلافت خود، گرچه فرصتي نيافت تا اين اموال به يغما رفته از بيت‌المال را دوباره به بيت‌المال برگرداند و توزيع ثروت را بر همان پايه و اساس نظام اقتصادي و اسلامي، سر و سامان بخشد؛ چرا كه هر روز براي حكومت نوپاي امام، مشكلي آفريدند ولي از همان روز اول، توزيع اموال عمومي را بر همان پايه و اساسي كه رسول خدا(ص) معين نموده بود قرار داد، آن چه را كه به بيت‌المال مي‌رسيد بين مسلمانان تقسيم مي‌نمود و چيزي را ذخيره نمي‌كرد. تا آن جا كه در روايات آمده كه آن حضرت حتي نخ و سوزن را قسمت مي‌نمود و به اين افتخار مي‌كرد كه پس از تقسيم اموال، بيت‌المال را آب و جارو كند و در آن مكان دو ركعت نماز بخواند.
اين سه اصول سه‌گانه كه تعلق بيت‌المال به تك‌تك افراد جامعه و تساوي آنها در آن مال، و نهي از زراندوزي و جمع ثروت باشد، شعار حكومت امام علي(ع) بود و اين خود براي كساني كه ثروت‌هاي افسانه‌اي فراهم آورده و گنج‌ها اندوخته بودند زنگ خطري به شمار مي‌رفت. سرمايه‌داران كه مي‌دانستند اينها اصول سياست اقتصادي امام مي‌باشد و امروز يا فردا براي تحقق آن اقدام خواهد نمود و در كنار اين، از لحاظ اجتماعي هم آن بزرگوار، احياي اين سنت والاي نبوي است كه همه افراد بشر در حقوق، با يكديگر مساويند و عرب را بر عجم و سفيد را بر سياه امتيازي نيست و آنچه در اسلام به عنوان ارزش شناخته شده، تقوي است و بس، و امور جامعه اسلام مي‌بايد با مشورت افراد جامعه انجام گيرد، و هيچ يك از افراد در هر جايگاهي هم كه باشد نمي‌تواند خود را قيم مردم دانسته، و براي آنها تصميم بگيرد و اگر كسي نسبت به ديگري ستمي نمود، در هر مرتبه ومقامي كه باشد مي‌بايد كيفر آن را ببيند. اين اصول و مباني، و ديگر ارزشهاي والاي اسلامي، كه وسيله تحقق عدالت اجتماعي و حفظ كرامت و آزادي افراد، و امنيت و آرامش جامعه است و تاكيد امام علي(ع) بر رعايت آنها، مطلبي بود كه موجب دغدغه خاطر طبقه مرفه و خوشگذران گرديد و آنها را به اين فكر واداشت كه ناكار از كار نگذشته چاره‌اي براي كار خود بينديشند.
امير مومنان علي(ع) در رفتارهاي اجتماعي خويش، پسنديده‌ترين را داراست و با هر كسي طبق حكم خدا برخورد مي‌كرد و در اين گونه مسائل اسوه و الگوي ديگران بود. حضرت علي(ع) محور حق بود و عدالت، و هرگز رفتاري خلاف حق و عدالت از او سرنزد، حتي كمترين بي‌عدالتي در برخوردهاي اجتماعي را هم برنمي‌تافت. به شخصت انسانها احترام مي‌گذاشت، به امور يتيمان رسيدگي و به ايشان محبت مي‌نمود و با درك موقعيت جوانان، آنهارا هدايت ، ارشاد و راهنمايي مي‌كرد.
علي (ع) مظهر كامل فضائل و مكارم اخلاقي بود. سجاياي اخلاقي آن حضرت چنان چشمگير بود كه نه تنها دوستان،‌بلكه مخالفان و دشمنان آن حضرت نيز بدان معترف بودند و خود را در برابر آن همه عظمت كوچك مي‌دانستند. آري وجود مقدس حضرت علي(ع) از لحاظ اخلاق فردي: الگوي كامل فرهنگ ساده زيستي است؛ ازدواجش با حضرت زهرا(س) نيز ساده برگزار شد و نمونه بود؛ خوراكش ساده بود؛ از سكونت در خانه هاي مجلل پرهيز مي‌نمود؛ از فرش‌هاي ساده استفاده مي‌كرد؛ ساده پوش بود؛ پر كار و پرتلاش بود و از تنبلي و تن آسائي بيزار بود، از داشتن غرور و تكبر متنفر و بري بود؛ و به توليد و كار و خودكفايي توجه ويژه‌اي داشت؛ شجاعت و مردانگي يكي از ويژگيهاي اختصاصي آن بزرگوار بود، وجود مقدسش ظاهري آراسته داشت و در عين سادگي، بهداشت و نظافت را رعايت مي‌كرد و از برخي زيبايي‌ها و تجملات مثل انگشترهاي عقيق و فيروزه استفاده مي‌كرد