تحلیل شهادت انس جمال الشریف( خبرنگارجسور الجزیره) و شکست اخلاقی جامعه جهانی

صدای حقیقت؛ خاموش شدنی نیست

اسدالله افشار

رژیم صهیونیستی در یکی از تازه‌ترین اقدام‌های جنایتکارانه خود، چادر محل اسکان خبرنگاران را هدف قرار داد. طی این جنایت انس الشریف و محمد قریقع، خبرنگاران فلسطینی، به همراه کارکنان رسانه‌ای دیگر، در حمله هوایی رژیم صهیونیستی که چادرمورد استفاده خبرنگاران را درشمال نوارغزه هدف قرارداد، به شهادت رسیدند.

این حمله بخشی از یک سیاست نظام‌مند برای پنهان کردن حقیقت و ساکت کردن شاهدان است. این جنایت تنها چند ساعت پس از کنفرانس مطبوعاتی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیرجانی خون آشام تحت تعقیب رژیم صهیونی که سعی در لاپوشانی جنایت‌های گستاخانه و وحشیانه ارتش اشغالگر داشت، انجام شد.

این جنایت پس از کنفرانس نتانیاهو رخ داد که در طی آن او تحریک خود را علیه رسانه‌های مستقل تشدید کرد، به پوشش مطبوعاتی که جنای‌های ارتش صهیونیستی را افشا می‌کرد حمله کرد و گفت که طرح خود را برای اعمال اشغال کامل بر شهر غزه پیش می‌ببرد. این تحریک عمومی به عنوان یک سیگنال مستقیم به نیرو‌های صهیونیست برای خاموش کردن صدا‌هایی که حقیقت را بیان می‌کنند، عمل کرد، پیامی که به سرعت در کشتار وحشتناک خبرنگاران محقق شد.

شهادت انس جمال الشریف، خبرنگار جوان و شجاع الجزیره، که به‌حق «چشم و صدای غزه» لقب گرفته بود، تنها فقدان یک انسان شریف نیست؛ بلکه نماد جنگی آشکار علیه آزادی بیان و وجدان بیدار بشریت است. او و چهار همکارش – محمد قریقع، ابراهیم زاهر، مؤمن علیوه و محمد نوفل – شامگاه یک‌شنبه ۱۰ اوت2025( 19 مردادماه 1404)، در بیرون بیمارستان الشفا، در چادری ویژه پوشش خبری، هدف حمله پهپادی عمدی رژیم جنایتکار فاشیستی صهیونیستی قرار گرفتند.(1)به نظرمی‌رسد ترورروزنامه‌نگاران توسط صهیونیست‌ها از پذیرش و حمایت سیاسی برخوردار است.

جرم آن‌ها چه بود؟ ثبت لحظاتی که جهان نباید می‌دید: کودکان بی‌رمق از گرسنگی، دیوارهایی آغشته به خون، و چشم‌هایی که از میان ویرانه‌ها امید را فریاد می‌زدند.

1. جایگاه خبرنگاران غیرنظامی در مناطق مخاصمه در حقوق بین‌الملل

در حقوق بین‌الملل، خبرنگاران غیرنظامی در مناطق مخاصمه از حمایت ویژه‌ای برخوردارند و نباید هدف حملات قرارگیرند.این حمایت ازطریق قوانین بین‌المللی بشردوستانه ازجمله کنوانسیون‌های ژنو و پروتکل‌های الحاقی آن اعمال می‌شود. خبرنگاران به عنوان افراد غیرنظامی شناخته می‌شوند و در صورتی که مستقیماً در خصومت‌ها شرکت نکنند، از حقوق و مزایای افراد غیرنظامی برخوردارند.

هدف قرار دادن خبرنگاران یک جنایت جنگی محسوب می‌شود و قوانین بین‌المللی و همچنین قطعنامه‌های ۲۲۲۲ (۲۰۱۵) و ۱۷۳۸ (۲۰۰۶) شورای امنیت سازمان ملل را که حمله به خبرنگاران و کارکنان رسانه‌ای در درگیری‌های مسلحانه را محکوم می‌کنند، نقض می‌کند. ماده ۷۹ پروتکل الحاقی اول کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۷۷ نیز بر تعهد به محافظت از خبرنگارانی که در ماموریت‌های حرفه‌ای خطرناک در مناطق درگیری مسلحانه مشغول هستند، تأکید می‌کند.(2)همچنین،ماده ۱۹ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی وسیاسی حق آزادی بیان واطلاع‌رسانی را تضمین می‌کند.(3)

طرفین درگیری موظفند از خبرنگاران محافظت کنند و از آسیب رساندن به آنها خودداری نمایند. حملات عمدی علیه خبرنگاران، نقض جدی حقوق بین‌الملل بشردوستانه محسوب می‌شود و می‌تواند منجر به پیگرد قانونی شود. (4)

بر این اساس، حمله به انس شریف، نه «خطای نظامی» بلکه اقدام عامدانه برای خاموش کردن صدای حقیقت است و مصداق Crimes against Humanity (جنایات علیه بشریت) و نقض قواعد آمره حقوق بین‌الملل (Jus Cogens) به شمار می‌رود.

اصطلاح "Jus Cogens" در حقوق بین‌الملل به معنای قواعد آمره یا هنجارهای بنیادین است. این قواعد به اصولی گفته می‌شود که از نظر حقوق بین‌الملل، قواعدی اساسی و غیرقابل تخطی هستند و هیچ کشوری نمی‌تواند از آنها عدول کند.

به عبارت دیگر، jus cogens به دسته‌ای از قواعد حقوق بین‌الملل اطلاق می‌شود که به عنوان قواعدی بنیادی و غیرقابل نقض پذیرفته شده‌اند و هیچ کشوری نمی‌تواند با توافق یا معاهده‌ای از آنها عدول کند. این قواعد معمولاً شامل اصول بنیادینی مانند ممنوعیت نسل‌کشی، برده‌داری، تجاوز و شکنجه هستند. در فارسی، اصطلاح "قواعد آمره" یا "هنجارهای بنیادین" به جای "Jus Cogens" استفاده می‌شود.

کمیته حفاظت ازخبرنگاران(CPJ) دربیانیه‌ای اعلام کرد:«الگوی تکراری اسرائیل دربرچسب‌زنی به خبرنگاران به‌عنوان شبه‌نظامی، بدون ارائه شواهد معتبر، پرسش‌های جدی درباره نیت و احترام این رژیم به آزادی مطبوعات ایجاد می‌کند.» سارا قوده، مدیر منطقه‌ای این سازمان، گفت: «خبرنگاران غیرنظامی هستند و نباید هرگز هدف قرار گیرند. عاملان این قتل‌ها باید پاسخگو باشند.»

2. آمار مستند کشتار خبرنگاران

براساس گزارش اتحادیه بین‌المللی روزنامه‌نگاران (IFJ)، از آغاز جنگ غزه در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تا اوت ۲۰۲۵، دست‌کم ۲۳۷ خبرنگار شهید شده‌اند.(5)

مقایسه آماری:

جنگ بوسنی (۱۹۹۲–۱۹۹۵): ۴۹ خبرنگار کشته شدند.

جنگ عراق (۲۰۰۳–۲۰۱۱): ۲۴۶ خبرنگار طی ۸ سال کشته شدند.

غزه (۲۲ ماه): ۲۳۷ خبرنگار شهید شده‌اند.

این ارقام نشان می‌دهد که غزه، امروز خطرناک‌ترین نقطه جهان برای خبرنگاران است و کشتار آنان، بخشی از استراتژی نظامی رژیم جعلی غاصب نسل کش صهیونیستی برای سکوت رسانه‌ای است.

3. نقش رسانه در شکستن محاصره خبری

انس شریف و همکارانش همان کسانی بودند که با ثبت لحظه‌های مرگ و زندگی، محاصره خبری غزه را شکستند. اگر آن‌ها نبودند، جهان شاید هیچ‌گاه چهره حقیقی جنگ را نمی‌دید.

هدف قراردادن خبرنگاران درغزه، بخشی ازیک پروژه نظام‌مندسانسور است که شامل بمباران دفاتر رسانه‌ای، قطع اینترنت و تهدید خانواده خبرنگاران می‌شود.(6)

4. شکست اخلاقی جامعه جهانی

سازمان ملل متحد، شورای امنیت و نهادهای مدعی دفاع ازحقوق بشر، در برابر این جنایت‌ها، صرفاً بیانیه‌های بی‌رمق صادر کرده‌اند. حق وتوی پنج کشور دائم شورای امنیت، عملاً این نهاد را به گروگان گرفته و مانع هرگونه اقدام مؤثر شده است.

آمارها نشان می دهند:

• آمریکا بیش از ۴۵ بار از حق وتو برای جلوگیری از محکومیت اسرائیل استفاده کرده است.(7)
• شورای حقوق بشر فاقد ابزار الزام‌آور است و قطعنامه‌های آن صرفاً توصیه‌ای هستند.

۵-مکرانگی ژئوپلیتیک و مصونیت ساختاری رژیم صهیونیستی

قتل انس شریف و صدها خبرنگار دیگر، صرفاً یک جنایت جنگی نیست؛ بازتاب یک معادله قدرت است که در آن رژیم صهیونیستی درمرکز یک شبکه پیچیده منافع سیاسی، نظامی واقتصادی غرب قراردارد.این حمایت‌ها نه بر اساس اصول اخلاقی یا حقوق بین‌الملل، بلکه بر مبنای محاسبات سرد ژئوپلیتیک شکل گرفته‌اند.

الف) اسرائیل به‌ عنوان پایگاه استراتژیک غرب

از زمان تأسیس در ۱۹۴۸، اسرائیل به‌عنوان دژ پیشرفته غرب در قلب خاورمیانه عمل کرده است. موقعیت جغرافیایی‌اش به آن امکان می‌دهد مسیرهای انرژی، شریان‌های تجاری و تحولات امنیتی منطقه را کنترل یا تحت‌تأثیر قرار دهد. برای ایالات متحده و متحدان اروپایی،این نقش حیاتی است؛ به‌ویژه درمهار نفوذ ایران، روسیه و چین.

ب) زنجیره وابستگی مالی و نظامی

آمریکا سالانه دست‌کم ۳٫۸ میلیارد دلار کمک نظامی بلاعوض به اسرائیل می‌دهد (توافق ۲۰۱۶).(8) این کمک‌ها شامل هواپیماهای جنگنده، سامانه‌های دفاع موشکی و فناوری‌های جاسوسی پیشرفته است. در مقابل، اسرائیل به‌عنوان مشتری وفادار صنایع تسلیحاتی غرب، قراردادهای میلیاردی منعقد می‌کند و چرخه «پول → سلاح → جنگ» را حفظ می‌نماید.

ج) قدرت لابی‌ها و مهندسی سیاست

گروه‌های لابی مانند AIPAC، از طریق تأمین مالی کمپین‌های انتخاباتی و فشار سیاسی، هرگونه اقدام علیه اسرائیل رادرکنگره ودولت آمریکا بی‌اثرمی‌کنند. این نفوذ به‌حدی است که حتی قتل‌های مستند خبرنگاران، مانند پرونده شیرین ابوعاقله یا انس شریف، به جایی نمی‌رسد.

د) ائتلاف رسانه‌ای-ایدئولوژیک

رسانه‌های جریان اصلی غربی غالباً در روایت‌سازی به‌نفع اسرائیل عمل می‌کنند:

• حذف یا کم‌رنگ‌کردن اخبار جنایات جنگی؛
• قاب‌بندی حوادث در چارچوب «دفاع مشروع» یا «مبارزه با تروریسم»؛
• برچسب‌زنی به خبرنگاران مستقل به‌عنوان «ابزار تبلیغاتی دشمن».

این کنترل روایت، افکار عمومی را به‌سمت پذیرش بی‌عملی نهادهای بین‌المللی سوق می‌دهد.

ذ) مصونیت از مجازات از طریق حق وتو

آمریکا، بریتانیا و فرانسه، با استفاده مکررازحق وتو در شورای امنیت، مانع هرگونه اقدام الزام‌آور علیه اسرائیل می‌شوند.همان گونه که بیان شد؛ آمار نشان می‌دهد آمریکا تاکنون بیش از ۴۵ بار از وتو برای حمایت از اسرائیل استفاده کرده است.(9) این وتوها، حتی درخواست ارجاع پرونده جنایات جنگی به دیوان کیفری بین‌المللی را مسدود کرده‌اند.

ر) اقتصاد جنگ و بازار خون

غزه نه‌تنها میدان نبرد، بلکه آزمایشگاه تسلیحات است. بسیاری از سلاح‌ها و فناوری‌های نظامی اسرائیل پیش از عرضه در بازارجهانی، ابتدا درغزه«تست می‌شوند». این امربه افزایش فروش تسلیحات اسرائیلی کمک می‌کند و چرخه کشتار را به موتور اقتصادی بدل می‌سازد.

۶. مقایسه تاریخی و الگوی مصونیت

پرونده قتل شیرین ابوعاقله در ۲۰۲۲، نمونه روشن مصونیت اسرائیل از مجازات است. با وجود شواهد کامل، پرونده در دیوان کیفری بین‌المللی بی‌نتیجه ماند و شورای امنیت حتی قطعنامه محکومیت صادر نکرد. (10) این همان الگویی است که امروز در مورد انس شریف تکرار می‌شود.

۷. ضرورت جایگزینی ساختار جهانی

ساختار فعلی سازمان ملل، با حق وتوی انحصاری، نه حافظ صلح است و نه مدافع حق. در این خصوص چند پیشنهاد جدی زیر قابل توجه است:

1. حذف کامل حق وتو؛

2. تصمیم‌گیری بر اساس اکثریت دو‌سوم آرا؛

3. ایجاد دادگاه ویژه بین‌المللی جرایم علیه خبرنگاران؛

4. تشکیل سامانه جهانی حفاظت فیزیکی و دیجیتال از خبرنگاران در مناطق جنگی.

شهادت انس شریف، وصیت‌نامه خونین آزادی است. او پیش از شهادت نوشت: «سکوت، همدستی است.»

بنبابراین دفاع ازخبرنگاران، دفاع ازحق دانستن است؛ حقی که مستبدان وجنگ‌افروزان از آن هراس دارند.

8. ضرورت تصویب کنوانسیون الزام‌آور بین‌المللی برای حفاظت از جان خبرنگاران

قتل انس شریف و ۲۳۷ خبرنگار دیگر،آزمونی برای نهادهای بین‌المللی بود که نشان داد این ساختارها به دلیل اسارت درحق وتو و نفوذ قدرت‌های استکباری دراین مجامع وسازمان ها، در حمایت از حقیقت شکست خورده‌اند. تنها با ایجاد یک نظام بین‌المللی جدید و عادلانه، می‌توان امید داشت که خون انسان های مظلوم در هیچ کجای جهان پایمال نخواهد شد.

فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران (IFJ) و سندیکای روزنامه‌نگاران فلسطین نیز با محکوم کردن «هدف قرار دادن عمدی» خبرنگاران، این اقدام را «جنایت جنگی» خواندند و از کشورهای عضو سازمان ملل خواستند تا یک کنوانسیون الزام‌آور بین‌المللی برای حفاظت از جان خبرنگاران تصویب کنند.

آنتونی بلانگر، دبیرکل فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران، در این باره گفت: «پس از یک کارزار تخریب اعتبار علیه خبرنگاران غزه، اسرائیل پنج نفر از کارکنان الجزیره را در چادر محل کارشان به قتل رساند. هدف قرار دادن عمدی خبرنگاران یک جنایت جنگی است و رهبران اسرائیل باید برای این اقدامات شنیع پاسخگو باشند.»

وی تأکید کرد که فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون مشغول جمع‌آوری مستندات درباره هدف قرار گرفتن خبرنگاران فلسطینی توسط نیروهای اسرائیلی است تا شکایتی را به دیوان کیفری بین‌المللی ارائه دهد.

بر اساس آمار ارائه‌شده توسط این دو نهاد بین‌المللی، از آغاز جنگ اسرائیل و غزه در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون ۱۸۶ خبرنگار جان باخته‌اند که دست‌کم ۱۷۸ نفر از آنان فلسطینی بوده‌اند.

فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران می‌گوید تنها در غزه، تاکنون حداقل ۱۸۰ خبرنگار و فعال رسانه‌ای در اثر حملات اسرائیل جان خود را از دست داده‌اند. (11)

9. رسالت وجدان‌های بیدار

شهادت انس شریف و یارانش، وصیت‌نامه خونینی است برای همه آزادگان جهان: سکوت، همدستی است. اگر امروز در برابر قتل خبرنگاران و سرکوب حقیقت سکوت کنیم، فردا خود، قربانی تاریکی خواهیم شد. دفاع از خبرنگاران، دفاع از حق دانستن و حق زیستن است؛ حقی که دولت‌های خودکامه و جنگ‌افروز از آن هراس دارند.

امروز، در برابراین خون‌های ریخته‌شده، باید جهان فریاد بزند، نه در قالب بیانیه‌های دیپلماتیک، بلکه با اقدام عملی، با تحریم جنایتکاران، با شکستن ساختارهای پوسیده‌ای که ۷۵ سال است خون ملت‌ها را حلال کرده است.

جان کلام این که؛ هدف قرار دادن الشریف و قریقع غیرمنتظره نبود، زیرا آنها در ماه‌های اخیر به عنوان چشم و گوش جهان به قحطی که مردم غزه از آن رنج می‌بردند و جنایات ارتش فاشیستی اسرائیل پرداخته بودند و این جنایات وحشیانه بدتر از قرون وسطی و نازیسم آلمانی را برملا کرده بودند.

آنها نقش خود رابا شجاعتی وصف ناپذیرانجام دادند و به چیزی جزافشای جنایات اشغالگران ورساندن صدای مردم محاصره شده و داغدار غزه اهمیت ندادند. اکنون اگر چه آنان به شهدای دیگر رسانه‌ ها پیوسته‌اند، اما درمیان فلسطینی‌های غزه اکنون کسانی هستندکه باردیگرپرچم حقیقت را به اهتزازدرخواهندآورد و جنایات اشغالگران غاصب آدم کش صهیونی را افشا خواهند کرد. این پرچم بر روی زمین نخواهد ماند.

چهارشنبه: 22 / 05 / 1404- 19 صفر 1447- 13 آگوست 2025

چاپ در پایگاه خبری تحلیلی نیک رو: چهارشنبه 22 / 05 / 1404- 17 : 09– شناسه: ۱۱۱۴۹۰

لینک کوتاه: https://www.nikru.ir/p/111490

پانویس‌ها

1-گزارش سالانه «کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران» (CPJ)، آمار خبرنگاران کشته‌شده در درگیری‌های غزه، به‌روزرسانی ۱۰ اوت ۲۰۲۵.

2- ماده ۷۹ «پروتکل الحاقی اول به کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۴۹» (۱۹۷۷)، حمایت از خبرنگاران در مناطق مخاصمه.

3- بیانیه رسمی «دفتر حقوق بشر سازمان ملل» درباره حمله به خبرنگاران در غزه، ۱۲ اوت ۲۰۲۵.

4- کشتار خبرنگاران در غزه؛ جنایتی برای پنهان کردن حقیقت. خبرگزاری میزان: سه شنبه 21 مرداد ماه 1404 / 7:45-کد خبر: ۴۸۵۰۸۷۱ .

5-«قواعد عرفی حقوق بشردوستانه» کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (ICRC)، قاعده ۳۴: حمایت ویژه از خبرنگاران.

6- کنوانسیون منع نسل‌کشی ۱۹۴۸، ماده ۲، بند (الف) و (ب).

7- گزارش «سازمان گزارشگران بدون مرز» (RSF)، «قتل خبرنگاران در جنگ غزه»، ۲۰۲۴-۲۰۲۵.

8- توافق کمک نظامی ۱۰ ساله ایالات متحده به اسرائیل (۲۰۱۶–۲۰۲۶)، وزارت خارجه آمریکا، سند رسمی شماره 16-0842. گزارش «آژانس همکاری امنیتی دفاعی آمریکا» (DSCA)، صادرات و واردات تسلیحات اسرائیل، ۲۰۲۴.

9-مرکز پژوهشی «شورای روابط خارجی» (CFR)، آمار حق وتوی آمریکا در شورای امنیت برای حمایت از اسرائیل، به‌روزرسانی ۲۰۲۵.

10- پرونده «شیرین ابوعاقله» – گزارش تحقیق مشترک سی‌ان‌ان، واشنگتن پست و عفو بین‌الملل، ۲۰۲۲.

11- واکنش نهادهای بین‌المللی به شهادت ۵ خبرنگار الجزیره. فرهیختگان: دوشنبه 20 / مرداد ماه 1404- شماره 4481.

resources

1-Committee to Protect Journalists (CPJ). Journalists Killed in Gaza Conflict 2023–2025. Updated August 10, 2025.

2- Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949 (Protocol I), Article 79.

3-UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR). Statement on Targeting of Journalists in Gaza. 12 August 2025.

4-ICRC. Customary International Humanitarian Law, Rule 34: Special Protection for Journalists.

5-United Nations. Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, 1948.

6-Reporters Without Borders (RSF). Killing of Journalists in the Gaza War 2024–2025.

Amnesty International. Investigation into the Killing of Shireen Abu Akleh. 2022. 7-

8-U.S. Department of State. U.S.–Israel 10-Year Memorandum of Understanding on Security Assistance (2016–2026).)

9-Council on Foreign Relations (CFR). U.S. Use of the UN Security Council Veto on Israel-Related Resolutions. Updated 2025.

10-Defense Security Cooperation Agency (DSCA). Israel: Defense Exports and Imports Report. 2024.