تحلیل تصمیم پیامدهای رژیم صهیونی درباره اشغال کامل غزه

اسدالله افشار

تصمیم اخیرکابینه رژیم صهیونیستی برای گسترش حمله نظامی و اشغال کامل شهر غزه و نوار غزه، نه تنها به‌عنوان یک تحول میدانی، بلکه به‌عنوان نقطه عطفی در بحران فلسطین تلقی می‌شود. موج گسترده محکومیت‌های بین‌المللی که این اقدام را به‌مثابه تشدید نسل‌کشی و نقض آشکار حقوق بین‌الملل دانسته‌اند، نشان می‌دهد این تصمیم پیامدهایی فراتر از جغرافیای غزه خواهد داشت که این پیامدها را در ذیل بررسی و ارزیابی می کنیم:

۱. ابعاد حقوقی تصمیم رژیم صهیونی

از منظرحقوق بین‌الملل، اشغال کامل نوار غزه با حکم دیوان بین‌المللی دادگستری و قطعنامه‌های متعدد سازمان ملل در تضاد است. ولکرتورک، کمیسرعالی حقوق بشر،این اقدام را نقض مستقیم حق تعیین سرنوشت ملت فلسطین دانست. افزون بر این، چنین تصمیمی می‌تواند مصداق جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت طبق اساسنامه رم دادگاه کیفری بین‌المللی تلقی شود، چرا که شامل آوارگی اجباری،کشتار غیرنظامیان و تخریب گسترده زیرساخت‌هاست.

در هرحال از منظر حقوق بین‌الملل، اشغال کامل نوار غزه در تضاد با:

1- حکم موقت دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) در پرونده آفریقای جنوبی علیه اسرائیل (ژانویه ۲۰۲۴) که اسرائیل را ملزم به پیشگیری از اقدامات نسل‌کشی و پایان دادن به اشغالگری کرده است.[1]

2- قطعنامه ۲۴۲ شورای امنیت سازمان ملل (۱۹۶۷) که خواستار عقب‌نشینی اسرائیل از سرزمین‌های اشغالی است.[2]

3- ماده ۴۹ کنوانسیون چهارم ژنو (۱۹۴۹) که آوارگی اجباری و انتقال جمعیت توسط نیروی اشغالگر را ممنوع می‌کند.[3]

چنین اقدامی همان گونه که در سطور پیشین آمد؛ می‌تواند مصداق جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت طبق اساسنامه رم دادگاه کیفری بین‌المللی (ICC) باشد.

۲. واکنش ایران

وزارت‌خارجه ایران این طرح را بخشی از یک نقشه گسترده برای نسل‌کشی و پاک‌سازی قومی دانسته و آن را «نقض فاحش حقوق بین‌الملل» توصیف کرده است. سخنگو وزارت امورخارجه تصریح کرده که این تصمیم تلاشی برای حذف هویت فلسطین و تغییر واقعیت‌های تاریخی به‌زور است و خواهان توقف فوری آن و کمک بشردوستانه به مردم غزه شده است.

۳. واکنش کشورهای عربی و اسلامی

1-بیانیه مشترک ۲۳ کشور عرب و اسلامی: اشغال غزه را اقدامی خطرناک، نقض آشکار حقوق بین‌الملل و تهدیدی برای صلح منطقه خوانده‌اند.

2- مصر:تصمیم اسرائیل را برنامه‌ای برای نابودی معیشت و مشروعیت ملت فلسطین، نقض حقوق بشر و قوانین بین‌الملل خواند.

3- قاطعیت عربستان و ترکیه: عربستان این کار را محکوم کرد و آن را «جرایم گرسنگی، پاک‌سازی قومی و ظلم علیه مردم فلسطین» نامید. ترکیه خواهان مداخله فوری جامعه جهانی برای جلوگیری از این تصمیم شد.

4- اردن: تأکید کرد هیچ تصمیمی از سوی کشورهای عربی بدون رضایت فلسطینی‌ها قابل حمایت نیست.

5- عملیات هماهنگ منطقه‌ای: درنشست اخیراتحادیه عرب دربغداد، علاوه برطرح ساخت fund برای بازسازی غزه، تأکید شد که جابه‌جایی اجباری مردم فاقد مشروعیت است.

4. واکنش‌های بین‌المللی

طیف گسترده‌ای از کشورها و نهادها، از سازمان ملل تا اتحادیه اروپا و کشورهای آسیایی، مخالفت قاطع خود را ابراز کرده‌اند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، این اقدام را «تشدیدی خطرناک» خواند که می‌تواند فاجعه انسانی موجود را وخیم‌تر کند.[4] چین، عربستان سعودی و ترکیه به‌صراحت بر لزوم آتش‌بس فوری تأکید کرده و هرگونه اشغالگری بیشتر را مردود شمرده‌اند. اروپا نیز، از بلژیک تا اسپانیا و فرانسه، ضمن محکومیت صریح، پیامدهای این اقدام را تهدیدی علیه ثبات منطقه دانسته است.

5. پیامدهای سیاسی و امنیتی

این تصمیم اسرائیل می‌تواند روندهای دیپلماتیک را در منطقه به بن‌بست بکشاند. واکنش شدید کشورهای اروپایی مانند بلژیک و فرانسه، احتمال اعمال محدودیت‌های دیپلماتیک و اقتصادی بر روابط اتحادیه اروپا و اسرائیل را تقویت می‌کند. از سوی دیگر، این اقدام می‌تواند شکاف میان رژیم صهیونیستی و حتی برخی از متحدان غربی آن را عمیق‌تر کند؛ امری که در واکنش‌های اخیر کاملاً مشهود است.

6. تهدید برای ثبات منطقه

ادامه اشغالگری و طرح‌های توسعه‌طلبانه اسرائیل – از جمله پروژه E1 در شرق قدس[5] و برنامه الحاق کرانه باختری – نه تنها بحران غزه را تشدید می‌کند، بلکه خطر شعله‌ور شدن جبهه‌های جدید در لبنان، سوریه و حتی کرانه باختری را افزایش می‌دهد. این وضعیت می‌تواند امنیت خاورمیانه و خطوط انرژی و تجارت جهانی را با چالش جدی مواجه کند.

عدنان الحسینی وزیر امور قدس و استاندار شهر قدس در این رابطه به روزنامه السفیر می‌گوید که هدف از این پروژه صهیونیستی توسعه شهرک معالیه ادومیم به سمت قدس غربی و به ضرر بخش های گسترده ای از اراضی فلسطین است. به ‌این‌ ترتیب قدس شرقی که قرار است پایتخت دولت فلسطین باشد، هیچ راه تنفسی نخواهد داشت و از سایر مناطق کرانه باختری منزوی خواهد شد.

الحسینی می افزاید: این طرح یک دیوار صهیونیستی جدید است. کابینه ‌های متوالی اسرائیل شهرک‌های را در اراضی این شهر ایجاد کرده و الان به دنبال ارتباط دادن آنها با یکدیگر برای منزوی کردن قدس از شرق و شمال و جنوب آن هستند. آنها می‌خواهند روند شهرک سازی را در داخل شهر نیز ادامه دهند. این استراتژی است که اسرائیل از مدت‌ها پیش دنبال می‌کند.[6]

7. تصمیم رژیم صهیونی؛ اقدامی بحران‌زا و غیرقانونی

تصمیم رژیم صهیونیستی برای اشغال کامل غزه، ازجنبه حقوقی،سیاسی و انسانی، اقدامی بحران‌زا، غیرقانونی و پر هزینه است که نه تنها نقض آشکار تعهدات بین‌المللی محسوب می‌شود، بلکه پایه‌های مشروعیت سیاسی این رژیم را بیش از پیش متزلزل می‌کند. موج گسترده مخالفت جهانی، نشانه‌ای از انزوای رو به گسترش اسرائیل و پایان کارآمدی راهبرد اشغالگری در برابر اراده ملت فلسطین است. تنها مسیر واقعی برای پایان بحران، بازگشت به آتش‌بس پایدار، احترام به حقوق ملت فلسطین وپذیرش راه‌حل سیاسی برمبنای عدالت وحق تعیین سرنوشت است.

دوشنبه: 20 / 05 / 1404- 17 صفر 1447- 11 آگوست 2025

چاپ در پایگاه خبری تحلیلی نیک رو: شنبه 11 / 05 / 1404- 09 : 20– شناسه: ۱۱۱۴۴۶

لینک کوتاه: https://www.nikru.ir/p/111446

1- International Court of Justice, Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel), Order of 26 January 2024.

2- United Nations Security Council Resolution 242, S/RES/242 (22 November 1967).

3 -Geneva Convention Relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War, 12 August 1949, Article 49.

4- United Nations, Secretary-General’s remarks on Gaza escalation, 9 August 2025.

[5] - پروژه احداث شهرک‌های صهیونیست‌نشین موسوم به "ای 1" [E1] بزرگترین پروژه صهیونیستی است که رژیم اشغالگر قدس از سال 1967 تاکنون به اجرا گذاشته است، این پروژه مساحتی بالغ بر 12443 دونم از اراضی مناطق الطور، عناتا، العيزرية، و أبو ديس در شرق قدس را شامل شده و به دنبال ایجاد 4 هزار واحد صهیونیست‌نشین و 10 هتل و منطقه صنعتی در آن است. این پروژه در ابعاد جغرافیایی با شهرک صهیونیستی معالیه ادومیم واقع در شرق قدس اشغالی مرتبط است. خلیل التفکچی مدیر بخش نقشه‌ها از جمعیت مطالعات عربی به روزنامه السفیر در مورد خطرات این پروژه صهیونیستی توضیح داده و می‌گوید که این پروژه با وجود کوتاه بودن نامش بنا به چهار علت خطرناک‌ترین پروژه اسرائیل است. اول اینکه منطقه شرقی را به صورت کامل از قدس جدا می‌کند و مناطق عناتا، الطور و حزما را محاصره می کند. به این ترتیب هر نوع امکان توسعه در آینده به سمت شرق از فلسطینی ها سلب می شود. موضوع دوم اینکه این طرح مانع از تشکیل منطقه قدس شرقی به عنوان پایتخت فلسطین می‌شود. سومین نکته اینکه تمامی مستعمره ‌های واقع در منطقه شرقی و خارج از مرزهای قدس را با مستعمره های داخل قدس مرتبط می‌کند و به این ترتیب مناطق و روستاهای عربی نشین در محاصره شهرک های صهیونیست‌نشین قرار می‌گیرد. چهارمین نکته اینکه این اقدام می تواند باعث تشکیل قدس بزرگ بر اساس دیدگاه‌های اسرائیل شود، به طوری که مساحت این بخش حدود 10% از مساحت کرانه باختری بوده و تغییرات اساسی در نقشه مردم‌شناختی فلسطین به نفع رژیم اسرائیل ایجاد می‌کند.

[6] - پروژه «E1»؛ نقشه گام‌ به‌ گام صهیونیست‌ها برای محصورکردن فلسطینی‌ها. پایگاه خبري-تحليلي مشرق نيوز: تاریخ انتشار: ۲۰ فروردین ۱۳۹۵ - ۱۲:۵۷- کد خبر 552667.