نقش اسرائیل و غرب در جنگ داخلی سودان

اسدالله افشار

پس از جنگ شش روزه بین اعراب و اسرائیل در سال 1967، رهبران عرب در خارطوم گرد آمدند. نشست سران اتحادیه عرب در اول سپتامبر با قطعنامه هفت ماده ای پایان یافت. این نشست به دلیل بند سوم قطعنامه معروف و تاریخی شد.

در بند سوم قطعنامه خارطوم تأکید وآمده است:

سران کشورهای عربی توافق کرده‌اند که تلاش‌های سیاسی خود را در سطح بین‌المللی و دیپلماتیک برای از بین بردن اثرات تجاوز و تضمین خروج نیروهای متجاوز اسرائیل از سرزمین‌های عربی که از زمان تجاوز 5 ژوئن تحت اشغال بوده‌اند، متحد شوند. این امر در چارچوب اصول اصلی که کشورهای عربی به آن پایبند هستند، یعنی عدم صلح با اسرائیل، عدم به رسمیت شناختن اسرائیل، عدم مذاکره با آن و پافشاری بر حقوق مردم فلسطین در کشور خود انجام خواهد شد.

در این مرحله، سه تعهد مهم وجود داشت که به «سه نه» معروف شد. از آن زمان تاکنون سودان فراز و نشیب های زیادی را پشت سر گذاشته است، از جمله حدود 15 کودتا.[1]

دو سال پس از آنکه ارتش سودان به رهبری ژنرال عبدالفتاح البرهان، عمر البشیر رئیس جمهور این کشور را با کودتا سرنگون کرد، یک هیئت سیاسی از رژیم اسرائیل از سودان بازدید کرد. در این دیدارها و مذاکرات، سران کودتا با نمایندگان اسرائیل به توافق رسیدند تا راه را برای آشتی سودان با اسرائیل هموار کنند.

رئیس هیئت اسرائیلی الی کوهن بود. او پیروزمندانه از خارطوم بازگشت و گفت که "سه نه" به "سه بله" تبدیل شده است: "ما در حال ساختن واقعیت جدیدی با سودانی ها هستیم که در آن "سه نه" به "سه بله" تبدیل خواهد شد: بله به مذاکرات بین اسرائیل. و سودان، بله به رسمیت شناختن اسرائیل و بله به صلح بین کشورها و بین مردم. این رابطه ادامه یافت و کوهن وزیر خارجه رژیم صهیونیستی در آخرین سفردر 2 فوریه 2023 با ژنرال البرهان و وزیر دفاع دولت کودتا در خارطوم دیدار کرد.[2]

ژنرال «عبدالفتاح البرهان» که درهای خارطوم را به روی رژیم کودک کش باز کرده بود، انتظار نداشت که به او خیانت شود. پس از اینکه محمد حمدان دقلو» ملقب به «حميدتي» ، فرمانده شبه نظامیان RSF علیه او کودتا کرد و سودان را وارد میدان جنگ و آشوب کرد، تل آویو در کنار«حمیدتی» ایستاد.

«حمیدتی» و هم «البرهان» وفاداری خود را به اسرائیل نشان داده‌اند، اما «حمیدتی» ویژگی‌هایی دارد که در حال حاضر برای اسرائیل مفیدتر است. کنترل «حمیدتی» بر سودان می تواند منجر به فروپاشی ارتش این کشور شود. لازم به ذکر است که بدنه ارتش سودان متشکل از نیروهای اسلامگرا و ضد اسرائیلی است و فروپاشی آن یک برد برای تل آویو است.

اما متأسفانه درگيري‌ها بين نيروهاي ارتش به فرماندهي «عبدالفتاح البرهان» و نيروهاي پشتيباني سريع به فرماندهي «محمد حمدان دقلو» ملقب به «حميدتي» در روزهای گذشته بويژه در شهر خارطوم آغاز شد و تمرکز درگيري‌ها در روزهاي اخير در اطراف کاخ رياست جمهوري و فرماندهي کل بود و ميانجيگري‌هاي بين‌المللي براي پايان دادن به آن و نشستن طرف‌هاي درگير بر سر ميز گفت‌ وگوها تاکنون ثمري نداشته است. رسانه‌هاي غربي معتقدند که حمايت تسليحاتي گروه روسي واگنر از کانال ژنرال حفتر در ليبي منجر به احساس قدرت نيروهاي واکنش سريع و آغاز جنگ شده است.

درهرحال بحران داخلی و درگیری‌های اخیر در سودان میان ارتش و گروه موسوم به «نیروهای واکنش سریع» که بسیاری آن را تحت عنوان «جنگ قدرت بین دو ژنرال» توصیف می‌کنند، این روزها در صدر اخبار رسانه‌های جهان و منطقه قرار دارد.این درگیری‌ها بین ارتش به فرماندهی «عبدالفتاح البرهان» و نیروهای واکنش سریع به فرماندهی «محمد حمدان دقلو» ملقب به «حمیدتی» سودان را در آستانه یک تنش بزرگ قرار داده که به زعم برخی ممکن است یک جنگ داخلی فاجعه‌بار به همراه داشته باشد؛ جنگی که همانند همه دوره‌های قبل بازنده و قربانی آن مردم خواهند بود.

در10 روز درگيري سنگين نيروهاي ارتش به فرماندهي «عبدالفتاح البرهان» و نيروهاي پشتيباني سريع به فرماندهي «محمد حمدان دقلو» ملقب به «حميدتي» حداقل 450 نفر کشته و 3700 تن زخمي شدند. در ميان دود و آتشي که خارطوم را فراگرفته، «محمد البشير»[3] ديکتاتور مخلوع سودان از جنگ داخلي خشنود است و هيچ بعيد نيست که در آشوب جنگ داخلي خارطوم ، «البشير» از حبس فرار کند.

نکته دیگر اینکه «حمیدتی» برای حرکت به سمت اهداف اسرائیل جسارت بیشتری نشان داده و نیروهایش می توانند نقش مزدوران اسرائیل را در مناطق اطراف و حتی دورتر بر عهده بگیرند. آنها این نقش را به طور گسترده در جنگ یمن بر عهده گرفتند. پیروزی «حمیدتی» راه را برای تقسیم سودان باز می کند، همانطور که اسرائیل با سودان جنوبی انجام داد.

منابع خبری گفته اندکه موساد با «حمیدتی» ارتباط داشته و واسطه این تماس نیز امارات است. این تماس و حمایت ژنرال «البرهان» را که قول عادی سازی روابط با اسرائیل را داده بود، خشمگین کرده است.

آن چه مهم است در ربطه با اوضاع این روزهای آتش و خون سودان و مردم سودان بیان شود آن است که شرایط سودان بیش از گذشته پیچیده شده است و مردم این کشور تاوان جنگ قدرت بین ژنرال ها را می پردازند. نکته جالب ماجرا و خنده داراین است که اسرائیل در آخرین موضع رسمی خود اعلام کرده است که می خواهد میان این دو ژنرال میانجیگری کند!

آنچه مسلم است همانگونه که اسرائیل به ژنرال «البرهان» خیانت کرد، درصورت لزوم به «حمیدتی» نیز پشت خواهد کرد. از نگاه صاحب نظران؛ نتیجه خیانت به آرمان فلسطین و تبانی با دشمن شماره یک جهان اسلام چیزی جز اثر بومرنگ نیست. ژنرال ها در سودان می آیند و می روند، اما نظر مردم مسلمان در مورد اسرائیل تغییر نمی کند.[4]

«حمیدتی» که زمانی از متحدان نزدیک البشیر بود، از اختیاراتی برخوردار است که توسط رئیس جمهور پیشین به او تفویض شده است. اینها شامل کنترل معادن طلا است که منبع اصلی درآمد برای کشور است. سودان در سال 2022 بیش از 18 تن طلا تولید کرد.

او تحمل ابراز مخالفت مخالفان را ندارد و زود از خود عکس العمل نشان می دهدکه نمونه عینی آن به 2019 باز می گردد. شاهدان عینی می‌گویند که نیروهای او به تظاهرکنندگان طرفدار دموکراسی و سرکوب خونین کمپ اعتراضی در سال 2019 در خارج از وزارت دفاع که در آن بیش از 100 نفر کشته شدند، شلیک کردند. «حمیدتی» آن را رد می کند. چیزی که «حمیدتی» انکار نمی کند این است که سودان باید روابط نزدیک تری با اسرائیل برقرار کند. وقطعا برنده خشونت خونین این روزهای سخت سودان که از سوی اسرائیل و بازیگران خارجی حمایت می شود احتمالاً به عنوان دیکتاتور بعدی آن کشور شناخته شده و ظاهر خواهد شد.

اکنون با توجه به شرایط بحرانی امروز سودان و مباحث مطرح شده؛ چندنکته پایانی را یادآور می شویم:

1- قبل از تسلط ارتش بر سودان، این کشور از آرمان فلسطین حمایت می کرد. طی سال‌ها، دور شدن سودان از محور ضد اسرائیلی با استقبال گسترده رژیم صهیونیستی مواجه شد. «حمیدتی» در اکتبر2020 ادعا کرد: «ما به اسرائیل نیاز داریم.» او افزود: «چه بخواهیم و چه نخواهیم، ​​روابط با اسرائیل با حذف سودان از فهرست ایالات متحده از دولت‌های حامی تروریسم مرتبط است.»

2- هرجا که یک رژیم استبدادی روی کره زمین با منابع اقتصادی گسترده وجود داشته باشد، نماینده اصلی ایالات متحده در غرب آسیا، اسرائیل را نیز می توان برای تصرف آن منابع به هر قیمت در آن جا در کمین یافت.

3-دراصل، «حمیدتی» همه مسیرها را برای اسرائیل علامت‌گذاری می‌کند، نه تنها به این دلیل که روند عادی‌سازی رژیم با جهان عرب و اسلام طبق برنامه پیش نمی‌رود، بلکه مهم‌تر از آن، این که، سودان را به دلیل دارایی‌های ژئوپلیتیکی و سائر منابع مادی و معنوی در اختیار رژیم غاصب کودک کش قرار دهد و خود چندصباحی به عنوان گربه دست آموز صهیونیزم بین الملل بر اریکه قدرت بنشیند، باقی بماند و جولان دهد.

4- تسلط ایالات متحده و اسرائیل بر سودان به آنها اجازه خواهد داد تا جای پایی بر دارایی های نظامی پرسود در طلا، کشاورزی، تجارت و سایر صنایع داشته باشند. علاوه بر کنترل بر منطقه ساحل، دریای سرخ و کانال سوئز، مسیر قابل توجهی برای انرژی، کالاها، کالاهای مصرفی از غرب آسیا به اروپا و اساساً شاخ آفریقا، یک منطقه مهم ژئوپلیتیکی، به آنها می دهد.

5-«حمیدتی» و هم «البرهان» برای تجارت با اسرائیل همیشه آماده بوده و استقبال کرده اند. به نظر می رسد رژیم صهیونیستی با توجه به تجربه چند دهه رزمی نیروهای RSF در جنگ، «حمیدتی» را ترجیح می دهد. این یک امتیاز ممتاز برای اسرائیل برای ایجاد تشکیلات منطقه ای با ساختار دلخواه با اهداف صهیونیزم خواهد بود.

6- از زمان به قدرت رسیدن ارتش در سودان از طریق کودتاهای نظامی، رژیم صهیونیستی از طریق وزارت خارجه و سازمان جاسوسی خود موساد نقش مهمی در سودان ایفا کرده است. این فعالیت‌ها سال‌ها تحت شدیدترین نظارت ها بوده است.

7- ایالات متحده و اسرائیل با حفظ حاکمیت «حمیدتی» در کشور بزرگ آفریقایی سودان می دانند که به معادن طلا، نفت و سایر منابع طبیعی و موقعیت استراتژیک آنان در دریای سرخ و رود نیل، دسترسی خواهند داشت و از سود سرشارآن بهره مند خواهند شد.

8- اسرائیل هم «البرهان» و هم «حمیدتی» را قبول دارد و در این جنگ قدرت به نظاره نشسته است تا ببیند کدامیک برنده از میدان خارج خواهد شد تا با فرد پیروز دست داده و اهدافشان را در سودان پیاده کنند. اگر چه تا کنون هم با هردو برمبنای توافقات پشت پرده همکاری داشته اند ولذا پیروز میدان هرکدام از آن دو باشند رژیم غاصب کودک کش نمی تواند کنترل خود را بر این کشور آفریقایی از دست بدهد و از آن چشم پوشی نماید.

9- اسرائیل که نقش اصلی این جنگ داخلی را برعهده دارد و از پشت پرده آن را مدیریت می کند در یک اقدام مزورانه به عنوان میانجی‌گری به رهبری یک مقام ارشد اسرائیلی ناشناس طی چند روز گذشته، پیشنهاد میزبانی از رهبران نظامی رقیب سودانی را برای گفتگوهای آتش‌بس پیشنهاد نموده است!

10- الی کوهن، وزیر امور خارجه اسرائیل در بیانیه‌ای که منتشر نموده گفته است: از زمان شروع جنگ در این کشور، اسرائیل در کانال‌های مختلف برای دستیابی به آتش‌بس فعالیت می‌کند و پیشرفت در چند روز گذشته در مذاکرات با طرف‌ها بسیار امیدوارکننده است. در این بیانیه جزییات بیشتری به جز اینکه این مقام در حال مذاکره با ژنرال های متخاصم بوده، ارائه نکرده است. کوهن همچنین ابراز امیدواری کرده است که تلاش برای دستیابی به آرامش "امضا امضای توافقنامه صلح تاریخی" بین سودان و رژیم کودک کش را فراهم کند.

11- این بدان معناست که سودان دیگر حاکمیتی ندارد و اسرائیل و ایالات متحده تمامیت ارضی این کشور را نقض می کنند و طلا و سایر منابع طبیعی آن را غارت می کنند. برای مردم سودان، انتخابات دموکراتیکی که برای این ماه برنامه ریزی شده است، ممکن است اکنون مانند یک رویا به نظر برسد.

12- اما هنوز همه چیز تمام نشده است. نهضت اسلامی تاکنون درگیر نبوده است و در صورت تشدید خشونت، خطر مهاجرت پناهندگان بسیار زیاد است. به ویژه اروپا این را به خوبی می داند. با آسیب رساندن جنگ اوکراین به این قاره، آخرین چیزی که اروپا در حال حاضر می تواند با آن کنار بیاید، دور دیگری از بحران پناهجویان با ورود صدها هزار سودانی به سواحل آن است.[5] بنابراین برای این که این اتفاق صورت نگیرد و اروپا در امان بماند درخواست‌های بین‌المللی برای آتش‌بس دائمی و بازگشت به حالت عادی می‌تواند بسیار مفید باشد و از کشته شدن مردم بی گناه سودان و یا مهاجرت اجباری آنان جلوگیری نماید. سئوال این است آیا مجامع بین المللی به داد مردم گرفتار در آتش و خون سودان که بازیچه دست نظامیان کودتاچی نوکر صفت صهیونیسم بین المللی و غرب و متحدانشان شده اند؛ خواهد رسید و یا در همراهی با این قدرت های استکباری، نظاره گر بدبختی و فلاکت سودان و مردم سودان خواهند بود؟!

پنجشنبه: 7 / 02 / 1402- 6شوال 1444- 27 آوریل 2023

[1] - کسانی که با امور نظامی و سیاسی کشورهای آفریقایی آشنایی داشته باشند،متوجه می‌شوند که چرا سودان به سرزمین کودتاها معروف است. وضع فعلی ، سودان را در معرض سناریوهای خطرناکی قرار داده که بارزترین آن جنگ داخلی است. برای بررسی اینکه تحولات سودان به کدام سمت و سو خواهد رفت و جنگ قدرت بین دو ژنرال به کجا می‌‌رسد، بهتر است نگاهی به تاریخ کودتاهای نظامی سودان شود. جمهوری سودان از زمان استقلال خود از اشغالگری انگلیس در سال ۱۹۵۶ شاهد سلسله کودتاهای نظامی بوده که شاید برجسته‌ترین آنها توسط «عمر البشیر» رئیس جمهوری پیشین این کشور علیه دولت احزاب دموکراتیک به ریاست «صادق المهدی» در سال ۱۹۸۹ باشد که راه را برای ۳۰ سال حکومت البشیر در سودان هموار کرد.

2- Sarfi, Mohammad. The price of betrayal to "The Three Noes of Khartoum". TEHRAN TIMES April 27, 2023 - 0:14.

[3] - او که متولد 1944 روستاي «حوش‌بانقا» در نزديکي شهر «شندي» در شمال سودان است ؛ اگرچه دير وارد آکادمي نظامي و ارتش شد اما خيلي سريع مراتب رشد را طي کرد. البشير در سال 1989 با تعدادي از افسران ارتش، «الصادق المهدي» نخست وزير منتخب را سرنگون کرد و خودش قدرت را به دست گرفت و بعد از آن بود که 3 بار به عنوان رئيس جمهوري در انتخابات پيروز شد. عمر البشير، هفتمين رئيس جمهور سودان از سال 1989 تا سال 2019 و رهبر حزب کنگره ملي بود. او 30 سال در سودان يکه‌تازي کرد و از اين منظر طولاني‌ترين دوره حکمراني را در ميان رؤساي جمهور سودان داشت. او هم‌چنين طولاني‌ترين دوره حکمراني را در خاورميانه و آفريقا در ميان کساني دارد که با کودتا به قدرت رسيده‌اند.البشير در سال 2005 براي پايان دادن به جنگ دوم داخلي سودان تن به همه‌پرسي و استقلال سودان جنوبي داد. او باني جنگ خونين دارفور بود که هزاران کشته و 2.5ميليون آواره برجاي گذاشت.

4-Sarfi, Mohammad. The price of betrayal to "The Three Noes of Khartoum". TEHRAN TIMES/ April 27, 2023 - 0:14.

5- Karbalaei, Ali. Israel Between Two Generals. TEHRAN TIMES/ April 26, 2023 - 20:31.