پیشگیری از اعتیاد مقدم بر درمان اعتیاد
اسدالله افشار
با وجود هزینههای قابل توجه در زمینه پیشگیری از مواد مخدر، مصرف اين مواد همچنان معضل و مشکل روز افزون عصرحاضراست که در صورت حل نشدن آن می تواند مسائل جديدي را برای جهانیان چون عدم سلامت رواني و جرم و خودكشي در پی داشته باشد. مسلما در اين ميان اگر پیشگیری و درمان مواد مخدر صرفاً بر تغییر رفتار فردی متمركز گردد و به عوامل مكون اقتصادي و سياسي و اجتماعي و فرهنگي آن نپردازد، به نتيجه قانع كننده اي نخواهد رسید. لحاظ کردن تحولات سريع اجتماعي مثل كار بيشتر والدین، طولانی تر شدن ساعات کار، تغییر ساخت خانواده، تمدید دوره نوجوانی و نگرانی از ضعف نهادهای مراقبتي و آموزشي کودکان در مواجهه با اين اوضاع نيز مي تواند در رشد مصرف مواد مخدر و مسائل ذيربط مؤثر افتد.
درک این نکته از ضروریات است و باید بدانیم که؛ نظام اجتماعي در ايجاد و رفع اعتياد تأثیرگذار است. مثلاً فرهنگ متضمن باورها و ارزشها و معانی چنين رفتاري است يا نقشها و پايگاه هاي كنشگران از حيث جنس، قوميت و طبقه در بافتار آموزشي و رفاهي و حقوقي مي تواند بر اين رفتار مؤثر واقع شود.
کارشناسان به درستی اعتقاد دارند؛ فقر و نابرابري اقتصادي به واسطه تحصيلات پايين و كم درآمدي و نبود امكانات رفاهي و تفريحي با اعتياد مرتبط مي شود و البته اين همه با ضعف حس خودکنترلي و احساس خستگی، نفرت، بیگانگی و شرمساري و حقارت و خصوصاً بي اعتمادي به ديگران توأم است كه با سودآوري قاچاق مواد مخدر تا حد خريدن برخی ماموران ناسالم و وظیفه نشناس قضائي و انتظامي تشديد مي شود.
بي خانماني و بيكاري در كنار تكنولوژي هاي ساده توليد مواد مخدر مي تواند اعتياد را تعميم دهد و بيماري را بر ارگانيسم خصوصاً به واسطه تغذيه نارساي معتادان تا حد بروز مرگ زودرس حاكم سازد. ضعف خانوادهها و طلاق والدين در جامعه پذير كردن فرزندان يا ضعف بوركراسي در تأمين اجتماعي مثلاً از حيث افزايش تخصيص ماليات به هزينه هاي كنترل و پيشگيري نيز قابليت آن را دارد كه رفتار اعتيادآميز را به تفكيك جنسيت گسترش دهد.
البته بایدبه این نکته نیزاشاره داشت که؛ روابط نظام جوامع در عصر جهاني شدن و رشد ارتباطات الكترونيكی بر بازار مواد مخدر، سیاستهای مواد مخدر و مصرف مواد مخدر از حيث سر در گم سازي هويتي و احساس بي ثباتي و افسردگي جوانان يا تلاش هاي بين المللي مانند سازمان ملل در ترویج حقوق شهروندي قطعا تأثیرگذار و مؤثر خواهد بود.
پيشگيري و كنترل اعتياد با آموزش و آگاهي بخشي نسبت به عواقب اين رفتار قرين است. بسط رفاه اجتماعي دركنار تأكيد بر شایسته سالاري مي تواند بلوغ عاطفی و رشد شناختی را تابع مهارتهای ارتباطی و دانش عمومي متبادل در عرصه عمومي سازد و به این وسیله از رشد اعتياد جلوگيری نماید. و باید اضافه کرد؛ ارتقاي بهداشت محيط نیز از دسترسي آسان به مواد مخدر ممانعت به عمل مي آورد و تقويت انسجام خانوادگي و اجتماعي چونان سد سكندر سرمايه اجتماعي در برابر اين رفتار مقاومت مي كند.
امروزه براحدی پوشیده نیست که پیشگیری از اعتیاد از اهمیت فوق العاده ویژه ای دردنیا برخورداراست و قطعا بر درمان اعتیاد نیزتقدم دارد. فرض بنیادی راهبردهای پیشگیرانه این است که پیشگیری از سوء مصرف مواد راحت تر، کم هزینه تر و مؤثرتر از درمان آن است به این خاطر که برنامه پیشگیری مناسبی برای جمعیت مورد هدف اتخاذ شود. عقل سلیم نیزباور دارد پیشگیری مهم تر، سهل الوصول تر، ارزان تر و منافع آن با حداکثر سود مادی و معنوی برای فرد و جامعه در دسترس و قابل تحقق است.
در چهاردهه اخیر، جهان با آمارهای دهشتناک و تکان دهنده ای ازشیوع و گسترش مصرف مواد عموما در سطح جوامع و به طور خاص درمیان جمعیت نوجوان و جوان مواجه بوده است. کارشناسان و صاحب نظران؛ این سیرصعودی را در دنیا نگران کننده و چالش برانگیز خوانده و آثار زیان بار دارویی، اجتماعی، قانونی، بهداشتی و اقتصادی ناشی از سوء مصرف مواد را گوشزد و یادآورشده اند.
با عنایت به آن چه بیان شد اهمیت پیشگیری امری منطقی و پذیرفته شده در نزد عقلا می باشد. بنابراین بهترین شیوه برای جلوگیری از اعتیاد معالجه آن نیست بلکه پیشگیری از به وجود آمدن آن است؛ و لذا از نگاه متخصصان، آنقدری که پیشگیری از ایجاد اعتیاد اهمیت دارد معالجه آن از اهمیت برخوردار نیست.
لازم به ذکراست انجام و اجرای برنامه های پیشگیری ، مستلزم مراحل خاصی است و چنان چه نسبت به آن بی توجهی صورت گیرد، به طور قطع مشکل اعتیاد را حاد و پیچیده تر می کند؛ و لذا برای این که با این معضل مواجه نشویم، ضروری است نخست عوامل ایجاد کننده آن شناسایی و شناخته شود. تأکید می شود درکنار مبارزه با عرضه مواد و ارائه خدمات درمانی، رویکردهای پیشگیری را باید مورد توجه و در اولویت قرارداد.
پنجشنبه: 17 / 06 / 1401- 11 صفر 1444- 8 سپتامبر 2022
منابع:
1- اداره کل مطالعات و پژوهش های ستاد مبارزه با مواد مخدر، تأثیر آموزش همگانی در پیشگیری از اعتیاد. مجله اصلاح و تربیت ۱۳۷۵: دوره چهارم، شماره 41.
2- خالقی پور، شهناز(1381). تأثیر آموزش مهارتهای پیشگیری اولیه بر ابراز وجود، سازگاری، آگاهی و گرایش به سوء مصرف مواد مخدر در دانش آموزان دوره متوسطه منطقه جی اصفهان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان.
3- ابراهیمی مقدم، حسین (1395). آسیب شناسی، پیشگیری و درمان اعتیاد، تهران: فارابی.
4- آقابخشی، حسین (۱۳۷۷)، آسیب شناسی روانی، جلد دوم، چاپ اول، بعثت.
5- آقابخشی، حبیب (۱۳۷۸). اعتیاد و آسیب شناسی خانواده، چاپ اول، سازمان بهزیستی کشور.
6- افشار، اسدالله(1399)، سلسله مقالات اعتیادپژوهی( نگاه واقع بینانه به مسئله جامعه شناختی اعتیاد)، تهران. مناره.
