جنگ روسیه علیه اوکراین و تبعات منطقه ای و جهانی آن

اسدالله افشار

درچهارمین روز از حمله روسیه به اوکراین بی دفاع و مغلوب قرار داریم. اوکراینی که تا قبل از اعتماد به آمریکا و انگلیس همه چیز داشت و کسی جرأت حمله و دست درازی به این کشور را در ذهن خود خطور   نمی داد. در حقیقت بحران امروز اوکراین و جنگ تحمیل شده به این کشورکه منطقه را با سرعت و با شتاب هرچه بیشتر به سمت تحولات به پیش می برد ناشی از خوش بینی و خوش خیالی بیش از حد رییس جمهور  «ولودیمیر زلنسکی» به وعده های پوچ و توخالی استکبار غرب باید تلقی کرد که در پیمان شکنی و نقض عهود بین المللی شهره عالم هستند.

این جنگ و تجاوز به طور قطع اوکراین را به دلیل عدم تجهیزات و تسلیحات نظامی بدون هیچ گونه مقاومت مؤثر تسلیم بی چون و چرای روسیه خواهد نمود و مسلما اهدافی را که پوتین به دنبال آن بوده است محقق خواهد ساخت. ارتش روسیه طی کمتر از دو روز وارد پایتخت اوکراین شده و شهرهای «ماریوپل»، «خارکف»، «سومی» و «اودسا» را در حال حاضر در کنترل خود گرفته اند. جنگ در هر صورت مصیبت است و تمام زیرساخت های صنعتی، نظامی، فرهنگی، اقتصادی را تخریب می نماید و منابع مادی و معنوی و سرمایه انسانی را با نابودی مواجه می سازد. البته  حال امروز اوکراین یادآور این ضرب المثل ایرانی است که خود کرده را تدبیر نیست.

خوبست اوکراین روزی را به یادآورد که به زعامت آمریکا برای پیروزی صدام در جنگی که علیه ایران برافروخته بود نیروی نظامی در اختیار قرار داده و در صف جنگ با مردم ایران قرار داشت و اما ایران از این جنگ و تجاوز 8 ساله که سناریوی آن به توسط قدرت های جهانی و متحدان استکبار نوشته شده بود و بیش از 30  کشور از سرتا سر جهان که تحت سلطه استکبارجهانی و حکومت های غربی بودند و به رژیم بعثی عراق و شخص کثیف و جنایتکار صدام حسین کمک می نمودند با سربلندی و عزت و افتخار پیروز از آن خارج شدند و تا آخر این جنگ و تجاوز به هیچ کشور و فرد و سازمان و مجامع بین المللی  باج نداد و نهایتا سازمان ملل و شورای امنیت آن سازمان؛ عراق را به عنوان آغازگر جنگ و متجاوز به خاک ایران معرفی و محکوم نمودند.

امروز باید اوکراین مصایب جنگ و تجاوز را تحمل کند تا دریابد که از هردست دهد از همان دست خواهد گرفت با این فرق که ایران و ایرانی جنگ و تجاوز را در هرزمانی که واقع شود محکوم می کند و آرزو  دارد این غائله و فتنه هرچه زودتر پایان یابد و خون مردم بی گناه اوکراین ریخته نشود؛ اما در زمان جنگ و تجاوز عراق به کشور عزیز ایران سردمداران خودفروخته و جیره خوار استکبار غرب و متحدانش نه تنها جنگ و تجاوز عراق را محکوم نکردند بلکه نیروی نظامی و تجهیزات به رژیم منحوس عراق دادند تا جنگ به نفع عراق پایان پذیرد. زهی خیال باطل! مردم ایران پیروز میدان شدند تا متاسفانه امروز این روزهای سخت اوکراین را ببینند. غرب و اروپای خسته، پیر و ناتوان که جنگ 8 ساله را با احمقی به نام صدام حسین به ایران تحمیل کردند حالا باید شراره آتش جنگ را در قاره سرسبز اروپا حس کنند و بدانند گریزی از آن ندارند و آتش خباثتشان دامن آنان را گرفته و عاقبت خواهند سوخت.     

نکته دیگر در بحران اوکراین که مهم است و باید گفته شود و بیان گردد این است که  اگر «ولودیمیر زلنسکی» از دنیا طنز و هنرپیشگی فاصله می گرفت و باورش می شد در صحنه سیاست گام گذاشته است و این عرصه اگرچه عرصه بازیگری در سطح بالایی است که هوش و ذکاوت بی نظیری را طلب می کند تا به ایفای نقش خود بپردازد هرگز تا این حد ساده لوحانه و احمقانه فریب آمریکا و انگلیس را نمی خورد و کشورش را در معرض تجاوز و تهاجم روسیه قرار نمی داد تا مغلوب سرافکنده باشد و دستانش را برای دفاع از کشور و مردمش بسته ببیند و حتی آمریکا و انگلیس که باعث و بانی نابودی اوکراین شده اند و این کشور را با فریب و نیرنگ، خلع سلاح اتمی و هسته ای نموده اند تا روسیه فرصت طلب بنا بر پیشینه و سوابق تاریخی جنگ را آغاز کند و با تجاوز آشکار که مغایر با حقوق بین الملل است به دنبال اهداف از پیش تعیین شده خود باشد. آری زلنسکی تازه یادش افتاده که نباید به غرب اعتماد می کرد و به وعده های فریبنده آن ها هم نباید دل خوش می نمود که امروز وامانده و درمانده به‌ طرف آمریکایی یادآور شود که ما به مهمات نیاز داریم نه خودرو برای فرارکردن.

از روز پنجشنبه 5اسفند 1400( 24 فوریه 2022) که پوتین با شروع جنگ و تجاوز به اوکراین[1]، بحران        منطقه ای را کلید زد تا مورد تحریم های سنگین آمریکا و متحدانش قرار گیرد، اخبار رسانه ها چه مکتوب و چه صوتی و تصویری و همچنین شبکه های اجتماعی و مجازی؛ این بحران و تحولات را با توجه به دیدگاه صاحب نظران و تحلیل کارشناسان زیرذره بین و در رأس برنامه های خود قرار دادند که صاحب این قلم به مهم ترین آن ها اشاراتی خواهد داشت: 

1-  رئیس‌جمهور کمدین اوکراین، با اعتماد به غرب، جنگ را برای اکراینی ها به ارمغان آورد. این جنگ و درگیری در حال حاضر جدی‌ترین جنگ در اروپا از سال 1945 به نظر می‌رسد.

2- تصرف اوکراین، ضربه سنگینی به حیثیت و جایگاه جهانی آمریکا وارد کرد.

3- حمله روسیه به اوکراین در حقیقت انفعال ناتو و آمریکا را که اولا به ‌عنوان دو قطب بزرگ اقتصادی و نظامی در جهان بشمار می روند نشان داده و ثانیا بیش از هرنکته ای بر روند انتقال قدرت از آمریکا به روسیه و چین و افول ابرقدرتی یانکی‌ها صحه گذاشته است.

4- برخی معتقدند هدف اصلی پوتین از جنگ با اوکراین بازنگری در نتیجه جنگ سرد اصلی است، حتی اگر به قیمت تعمیق جنگ جدید باشد.

5- به رسمیت شناختن فوری استقلال و حاکمیت «جمهوری خلق» دونتسک و لوهانسک»[2] از سوی رییس‌جمهوری روسیه بهانه‌ای برای حمله به خاک اوکراین بوده است.

6- وزرای خارجه و دولتمردان غربی هریک با صدور بیانیه‌های مشترک یا جداگانه، اقدام روسیه در به رسمیت شناختن استقلال لوهانسک و دونتسک را محکوم کرده‌اند.[3]

7- رهبران آلمان، فرانسه و آمریکا در یک گفت‌وگوی تلفنی ضمن محکوم کردن تصمیم ولادیمیر پوتین اعلام کردند که این اقدام بدون پاسخ نخواهد ماند. رهبران سه کشور متفق‌القول بر این باورند که اقدام یک‌جانبه روسیه، نقض آشکار پیمان مینسک[4] است.

8- آن چه امروز را که امروز شاهد هستیم که در دونتسک و دیگر مناطق شرق و جنوب شرق اوکراین می‌گذرد، بلاشک بیانگر تکرار یک خطای استراتژیک از سوی ناتو و مهره بازی آنان در این سناریو یعنی کی‌یف است.

9- اوکراین قربانی وعده‌های پوچ و خیالی واشنگتن، بیانیه‌های دروغین واهی بازیگران اروپایی ناتو و توهم قدرت گشته که قافیه را این چنین به روسیه و تهاجم آن ها باخته است.

10- برخی از کارشناسان روابط بین الملل بر این باورند که؛ اوکراین امروز به‌پای راهبردپردازی‌های مداخله‌گرایانه و خطرناک آمریکا و ناتو ذبح‌شده است.

11- اروپاییان می‌گویند پس از جنگ جهانی دوم، این تیره‌ترین روز اروپاست.

12- زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین می‌گوید با سران ناتو مستقیماً تماس گرفته و درخواست کمک کرده، اما همه ترسیده‌اند! امریکا و انگلیس گفته‌اند برای اوکراین دعا می‌کنند!

13- پایتخت زیر چکمه سربازان پوتین است. کی‌یف خالی از سکنه شده و باقی مردم شب را در تونل‌های مترو به سر بردند.

14- تکرار بدعهدی آمریکا در اوکراین، مردم اروپا را نسبت به اعتماد کردن به آمریکا بدبین خواهد کرد.[5]

 15- حمله روسیه به اوکراین را باید سر آغاز تحولات جدیدی در جهان در نظر گرفت و آن را نقطه عطف رقابت‌های ژئوپلتیک غرب و شرق دانست.

16- با این جنگ؛ روابط روسیه و غرب رو به وخامت گذاشته و روزبه روز بر تنش آن افزوده می شود.

17- بحران و جنگ روسیه علیه اوکراین درس‌ها و پیامدهای زیادی در حوزه ها و عرصه های سیاسی، اقتصادی، انرژی، نظامی و حتی فرهنگی و اجتماعی خواهد داشت و چه بسا منجر به آرایش های جدید در روابط بین الملل گردد.

18- با شروع عملیات نظامی روسیه در اوکراین، افزایش شدید قیمت‌های انرژی، اقتصاد جهان را دچار لرزش کرد که از پنجشنبه گذشته شتاب گرفت. نفت برای نخستین‌بار از سال 2014 برای مدتی از مرز 100 دلار در هر بشکه عبور کرد و قیمت گاز طبیعی اروپا تا 62 درصد افزایش یافت!

19- اقدام نگران کننده نظامی روسیه در جنگ با اوکراین رویداد و رخدادی فاجعه‌آمیز، تلخ و وحشتناک برای قاره سبز قلمداد گشته که می تواند سرفصل‌های امنیتی اتحادیه اروپا را به طور حتم دسخوش تغییرات نماید و صلح و ثبات جهانی را در معرض مخاطره جدی قرار دهد و از سوی دیگر چه بسا در آینده نزدیک ناتو ، آمریکا و اروپا را از انفعال خارج سازد و در تقابل با روسیه قرار دهد و جنگ سرد جدیدی را با مختصات دیگری باز تولید نماید.  

20- جنگ مذکور می تواند و ممکن است اولا بر برخی مناقشات و مذاکرات مهم بین المللی چون مذاکرات برجام در کوتاه مدت و یا در بلند مدت تأثیر مثبت و منفی داشته باشد و به تعبیرکارشناس عزیزی چه بسا  بحران اوکراین برای ایران و به خصوص منافع کشور ما در مذاکرات وین یک شمشیر دو لبه باشد و ثانیا همین جنگ ممکن است برای برخی کشورها چون آمریکا و چین، سرشار از  منفعت باشد.

در خصوص جنگ و تجاوز روسیه علیه اوکراین تحلیل های راهبردی و استراتژیکی فراوانی وجود دارد که در این یادداشت به برخی از آن ها اشاره گردید. امیدوارم جنگ و تجاوز متوقف و مسائل بین روسیه و اوکراین از طریق گفت و گو و دیپلماسی حل و فصل گردد.

 یکشنبه: 8 / 12 / 1400- 25 رجب 1443- 27 فوریه 2022

[1] - پوتین در سخنان تلویزیونی گفت: «تصمیم گرفته‌ایم اقدام نظامی ویژه با هدف غیرنظامی کردن و غیرنظامی‌سازی در اوکراین را انجام دهیم.» پوتین که نام عملیات نظامی خود را خلع سلاح اوکراین نامیده است، با غیرقابل قبول خواندن حضور ناتو در اوکراین تأکید کرد: «روسیه قصد اشغال خاک اوکراین را ندارد و در صورت مداخله خارجی، نیرو‌های نظامی روسیه به سرعت واکنش نشان خواهند داد.» او از اوکراینی‌ها هم خواست در برابر ورود نیرو‌های روسیه به شرق این کشور مقاومت نکنند و مسئولیت خون‌های ریخته شده احتمالی در اوکراین بر عهده آن‌هایی خواهد بود که مقاومت می‌کنند.

[2] - ولادیمیر پوتین شامگاه دوشنبه 2 اسفند ماه 1400، فرمانی مبنی بر به رسمیت شناختن استقلال دو منطقه جدایی‌طلب لوهانسک و دونتسک را که تحت کنترل شورشیان شرق اوکراین است، امضا کرد و ساعاتی بعد ستون‌هایی از خودروهای نظامی شامل تانک وارد شهر دونتسک شدند. رییس‌جمهوری روسیه همچنین توافق دوستی و همکاری با جدایی‌طلبان شرق اوکراین را امضا کرد.‎

[3] - چنانچه اکثر رسانه‌های غربی نیز اذعان کرده‌اند، قدرت مانور چندانی در برابر استقلال لوهانسک و دونتسک ندارند. 

[4] - توافقنامه مینسک یا (Minsk Protocol) مربوط به جنگ دُنْباس در منطقه دُنْباس اوکراین، و بخشی از بحران اوکراین و مداخله نظامی روسیه در مرز اوکراین است. دُنْباس یک منطقهٔ غیررسمی تاریخی، اقتصادی و فرهنگی در شرق اوکراین است و از بخش‌های شمالی و مرکزی استان دونتسک، بخش جنوبی استان لوهانسک و منتهای شرقی استان دنیپروپتروفسک تشکیل می‌شود. این توافق در ۵ سپتامبر ۲۰۱۴  تحت نظارت  سازمان امنیت و همکاری اروپا  و با واسطه رهبران آلمان، روسیه و اوکراین منعقد شد. پس از گفتگوهای گسترده در مینسک، بلاروس، این توافقنامه توسط سران وقت جمهوری خلق دونتسک و جمهوری خلق لوهانسک امضا شد.

[5] - پیمان‌شکنی غربی‌ها در قبال متحدان مسبوق به سابقه است و ناتو در زمان حمله روسیه به خاک گرجستان در سال ۲۰۰۸ نیز گفته بود که از این کشور در مقابل مسکو حمایت خواهد کرد، اما به محض ورود ارتش روسیه به خاک گرجستان، خود را عقب کشید. متحدان امریکا در گوشه و کنار جهان هم اکنون از اعتماد به واشنگتن و سپردن امنیت ملی خود به امریکایی‌ها در ترس و وحشت به سر می‌برند.