مهم ترین آثار، دستاوردها و پیامدهای سفر دوروزه رییسی به قطر
اسدالله افشار
رييسجمهور رییسی بنا به دعوت همتاي قطري خود براي دیدار دو روزه کاری( سیاسی- اقتصادی) روز سه شنبه سوم اسفند ماه 1400 عازم اين كشور گردید. هدف از این سفر به طور مشخص گسترش روابط دوجانبه در حوزهها و عرصه های گوناگون و شركت در اجلاس سران مجمع كشورهاي صادركننده گاز بوده که پیشتر از مهمترين برنامهها و اهداف سفر رييسجمهور به قطر اعلام شده است. البته یادآوری این نکته بسیار مهم و ضروری است تا بدانیم شخص رییسی يكي از اهداف اصلي دولت سیزدهم را در سياست خارجي گسترش روابط با كشورهاي همسايه بهويژه در حوزه جنوب اعلام كرده اند و اين سفر و هر سفری که در حوزه این دیدگاه با دیگر کشورهای همسایه صورت پذیرد قطعا ميتواند آثار مثبت و گامي مهم براي تحقق اين هدف تلقی شود که بلاشک پیامدهای داخلی، بین المللی، منطقه ای و فرا منطقه ای آن، قابل تأمل و قابل تحلیل و تفسیر خواهد بود چنان که این سفر با این نگاه سرشار از دستاوردها و پیامدهای مهم برای امروز و فردای ایران و قطر و منطقه و جهان بوده که زمان بزودی و در آینده ای نزدیک این ادعا را اثبات خواهد نمود اگرچه از هم اکنون آثار سیاسی و اقتصادی آن هویدا گشته و برخی کشورهای معاند چون آمریکای خبیث پیمان شکن با متحدان اروپایی و عبری- عربی( مشخصا عربستان و امارات) از نزدیکی ایران به کشورهای همسایه در شوک فرو رفته و نگران آثار و پیامدهای گسترش برقراری این ارتباطات و روابط فیمابین ایران با این کشورها می باشند.
در هرصورت ابراهیم رئیسی، رئیس جمهوراسلامی ایران، پس از نزدیک به ۱۱ سال، نخستین رئیس جمهوری ایران بوده که عازم قطر گردید و ضمن شرکت در اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) مورد استقبال گرم «شیخ تمیمبن حمد آلثانی» امیر قطر قرار گرفت.[1]
اینک لازم است به برخی از مهم ترین آثار، دستاوردها و پیامدهای این سفر دوروزه که در بین کارشناسان و صاحب نظران بازتاب داشته و مورد تحلیل و تفسیر آنان قرار گرفته است؛ فهرست وار اشاراتی داشته باشیم:
1- همان گونه که بیان شد بهانه اصلی این سفر برگزاری ششمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گازبوده است.
2- رئیسی در بازگشت از سفر دو روزه به قطر درباره دستاوردهای این سفر چنین اظهار داشته است: این سفر در راستای سیاست همسایگی با دو هدف عمده «افزایش اعتماد متقابل و همکاری با همسایگان» و «سهم ایران در اقتصاد و تجارت منطقه» انجام شد.
3- در این سفر ۱۴ توافقنامه به امضا رسیده است که به گفته رییس جمهور باید اجرایی شود.
4- قطر بازاری 26 میلیارد دلاری دارد و این بازار فرصت خوبی را در اختیار تجار و بازرگانان ایرانی قرار میدهد. [2] به تعبیر درست رییس جمهور برای جذب این بازار، تأسیس دفتر تجاری ایران در قطر باید با سرعت ایجاد شود.
5- به طور قطع تعاملات ایران با کشورهای همسایه میتواند در تحکیم روابط ایران با آن کشورها و حل مسائل منطقهای و بینالمللی مؤثر واقع شود و از توطئه ها، تنش ها، بحران ها و چالش های فتنه انگیز دشمنان مشترک جلوگیری نماید.
6- اراده و سیاست ایران آن است که با کشورهای همسایه و دوست چون قطر و عمان و امثالهم ضمن توسعه همکاری ها، روابط ممتازی بر پایه احترام و اعتماد متقابل داشته باشد تا این تعامل به سود امنیت منطقه و جهان تمام شود و آرامش و صلح و ثبات رهاورد آن برای مردم منطقه و جهان باشد.
7- حضور منطقه ای ایران در چنین سطح تأثیرگذاری می تواند جنگ روانی رسانهای غرب را در شرایط فعلی که مذاکرات حساس برجامی وین در حال انجام است تحت الشعاع قرار داده تا دریابند ایران منزوی نگشته و دیپلماسی ایران بیدار و پویا و ناظر بر اتفاقات منطقه ای و بین المللی است و برعکس این آمریکا است که زیر بار روانی فعل و انفعالات دستگاه دیپلماسی ایران قادر به تصمیم گیری نبوده و در طول 42 سال از عمر انقلاب بارها به شکست در برابر ایران اعتراف کرده است.
8- ایران و قطر با همکاری نزدیک و همچنین تقویت ارتباطات منطقه ای خود در حوزه انرژی، می توانند بخش قابل توجهی از انرژی مورد نیاز اروپا را تأمین نمایند و از سوی دیگرتأثیر مناسبی بر قیمت این انرژی مورد نیاز غرب داشته باشند.
9- ایران قادر است با گسترش روابط با برخي كشورهاي عضو شوراي همكاري خليجفارس مانند عمان، قطر و كويت به چند هدف مهم دست یابد؛ اول با جنگ رواني ايران هراسي در منطقه مقابله نماید؛ دوم تنش در روابط با کشورهای همسایه را کاهش دهد؛ سوم با گسترش تروریسم مقابله و برخورد کند؛ چهارم بحرانهاي منطقهاي مانند بحران سوريه، يمن و ... به سرانجام رساند؛ پنجم ایران با اعتمادسازي در روابط خود با كشورهاي حاشيه جنوبي خليجفارس ميتواند توطئه ها و ترفند های رژيم کودک کش اشغالگر صهیونیسم بین الملل را خنثي كند.
10- سفرهای صورت گرفته رییسی به کشورهای همسایه و از جمله قطر و در آینده نزدیک به کشور عمان نشان داده که دیپلماسی ایران به مسئله هستهای و برجام گره نخورده است و متصل به آن نمی باشد و هریک جایگاه و خواستگاه ویژه خودش را دارد و این یعنی ایران هر موضوعی را در جای خودش بحث و بررسی می نماید و برای هراتفاق و پیش آمدی برنامه خاص خودش را دارد و آمریکا و متحدان راهبردیش همین نکته را درک نکرده و عاجز از فهم آن می باشند. دولت سیزدهم شیوه دولت دوازدهم را که کلید رفع همه مشکلات کشور را در پرونده برجام می دیدند برهم زد و با این سفرها و اتخاذ مواضع و رویکرد جدید در مذاکرات برجامی ثابت کرد ایران حل مشکلات سیاسی و اقتصادی خودش را به مذاکرات برجام گره نزده است و لذا این تغییر سیاست منطقی؛ آمریکا و تروئیکای اروپایی را در شوک فرو برده و تا به امروز قادر به تصمیم گیری نبوده و حتی جو بایدن هم که برای تغییر در این زمینه آمده بود در راه ترامپ قدم گذاشته و نتوانسته است همفکران خود و مخالفان را در کنگره آمریکا مجاب نماید تا مطالبات هسته ای ایران را مطابق با مفاد مندرج در متن توافقنامه برجام برآورده سازد! تا دیروز ایران با سیاست های غلط دولت دوازدهم اسیرآمریکا بود اما امروز با استقرار دولت سیزدهم و تغییر ریل ایجاد شده در مذاکرات برجام، این آمریکا است که اسیر ایران می باشد. زمان به نفع ایران است و این آمریکا است که باید تصمیم بگیرد تا زمان را از دست ندهد.[3]
11- بنابه اظهار نظر درست برخی از صاحب نظران؛ قطر کشوری مصرفی است بنابراین از لحاظ اقتصادی نیز قطر بازار بزرگی برای ما خواهد بود که البته آقای رئیسی باید بتواند محدودیتهای سرمایهگذاری را در ایران بردارد که اگر این مهم با اعتماد سازی رقم خورد ایشان توانسته است فرصت بزرگی برای کشور ایجاد نماید و قطر را وارد چرخه اقتصادی ایران کند و در صورت تحقق این امر مسلما تعامل حداکثری اقتصادی با این کشور شکل خواهد گرفت.
12- بنا به گفته برخی کارشناسان؛ دولت سیزدهم برای آن که ایران از نوسانات آتی بحرانهای ژئوپلیتیکی ذیل تحریمها نجات پیداکند چاره نداشته و ندارد که اگر سمت خنثیسازی تحریمها می رود باید از ظرفیت تجارت گاز با کشورهای همسایه استفاده کند. انعقاد قرارداد سوآپ گازی با ترکمنستان، تفاهمات انجامشده با روسیه در حوزه گاز و همکاریهای تعریفشده با قطر نشان میدهد که دیپلماسی گازی بخشی از برنامه وزارت نفت دولت سیزدهم برای مقابله با تحریمهاست.
13- رژیم غاصب اشغالگر قدس به خوبی می داند روابط راهبردی ایران با همسایگان جنوبی خود در منطقه خلیجفارس و دریای عمان تا چه اندازه می تواند برای این کشور جعلی درد سر ساز باشد. این رژیم منحوس جنایتکار تروریست پرور دریافته است با شکل گیری این روابط راهبردی با اقدامات و تهدیداتش مقابله خواهد شد و دیگر در منطقه از حاشیه امنیت برخوردار نخواهد بود.
14- سفر مذکور، بازتاب گستردهای در رسانههای منطقهای و بینالمللی داشت تا جایی که علاوه بر خبرگزاریها و روزنامههای قطری، شبکههای خبری برخی کشورهای آفریقایی و آسیایی از جمله Tvc News نیجریه، Al24 News الجزایر و mediaone هند نیز ابعاد مختلف این سفر را پوشش دادند.
روزنامه «الرایه قطر» به عنوان یکی از مهمترین روزنامههای مستقل قطر با اشاره به سفر رئیسجمهور ایران به دوحه مینویسد: «ایران از اولین کشورهایی بود که استقلال دولت قطر را به رسمیت شناخت و یک ماه بعد از شناسایی رسمی، روابط دوجانبه را با دوحه آغاز کرده است. دو کشور در سال ۲۰۱۰ با هدف گسترش روابط دوجانبه و بینالمللی در زمینههای امنیتی و مبارزه با جرایم سازمانیافته، یک توافقنامه امنیتی امضا کردند. علاوه بر این تهران و دوحه روابط اقتصادی پایداری خصوصاً در صنایع نفت و گاز با یکدیگر دارند.»
از سوی دیگر روزنامه دولتی «الشرق» نیز در پی سفر رئیسجمهور به قطر طی گزارشی با تاکید بر اینکه «دوحه توانسته نقشی فعال در کاهش تنشها بین ایران و آمریکا را برای بیش از یک بار ایفا کند» نوشت: «فعالیتهای سیاسی و دیپلماتیک دولت قطر نقش مهمی در مهار آثار و تبعات ترور سپهبد حاج قاسم سلیمانی فرمانده شهید نیروی قدس سپاه جمهوری اسلامی ایران داشته است چرا که بعد از این رخداد، منطقه در آستانه یک درگیری نظامی و جنگی بزرگ بین ایران و آمریکا قرار گرفت و مقامات دولت قطر توانستند ایران و آمریکا را به بازگشت به توافق هستهای ترغیب کنند.»
«شبکه الجزیره انگلیسی» هم طی گزارشی با عنوان «ایران و قطر در سفر رئیسی به دوحه توافقنامههای مهم امضا میکنند» به این موضوع تاکید کرد که «سفر رئیسی به دوحه در حالی انجام میشود که قطر از احیای برجام به عنوان اقدامی در جهت تقویت امنیت منطقهای و بین المللی حمایت کرده است. قطر بهعنوان یک رابط بین ایران و ایالات متحده عمل میکند، زیرا تهران همچنان از گفتوگوی مستقیم با واشنگتن، به دلیل زیر پا گذاشتن برجام، خودداری میکند.» [4]
جمعه: 6 / 12 / 1400- 23 رجب 1443- 25 فوریه 2022
[1] - قطر جزو کشورهای شورای همکاری خلیجفارس است که همواره به همراه عمان و کویت مخالفتهای جدی خود را با برخوردهای خصمانه این شورا علیه جمهوری اسلامی بیان میکنند. قطر حاکمیتی است که برای مراسم تحلیف ریاست محترم جمهور در بالاترین سطح شرکت کرد و ماه گذشته نیز امیر قطر سفر کوتاهی به جمهوری اسلامی ایران داشت و این دعوت رسمی را از ریاست محترم جمهور انجام داد بنابراین سفر رئیسجمهور در چارچوب اوپک گازی شروع همکاریهای گسترده در حوزه مسائل اقتصادی، بانکی، تجاری، دریایی، گردشگری، پزشکی و موارد متعدد مورد علاقه 2 کشور است.
[2] - متاسفانه در دولت قبل به دلیل عدم تعامل اقتصادی و به دلیل فقدان حضور رایزن بازرگانی از سوی دولت ایران در این کشور، سهم کشورمان از بازار 26 میلیارد دلاری قطر با حدود 117 میلیون دلار صادرات به این کشور، کمتر از نیم درصد بوده است.
[3] - روزنامه شرق- 29 تیر 1400- در یادداشتی به قلم یکی از دیپلماتهای سابق در نقد سیاست خارجی دولت قبل نوشته بود:«دولت روحانی...روابط دوجانبه با کشورها و بهخصوص همسایگان را... تعطیل کرد و به تعبیر مخالفانش سیاست خارجی کشور را به زلف برجام گره زد...دولت روحانی در سیاست خارجی... از دو ابراولویت «اقتصادی» و «همسایگان» سخن گفت که در عرصه عمل بهاندازه سر سوزنی اجرائی نشد».
[4] - دیپلماسی همسایگی در «دیوان امیری» قویتر شد. ابتکار: پنجشنبه 5 اسفند ماه 1400- شماره 5046 .
