به مناسبت  5تیرماه؛ روز جهانی مبارزه با مواد مخدر

موادمخدر؛ بحران و چالش جدی 5قاره جهان          

دکتراسدالله افشار

 موادمخدر و تجارت آن، معضلی جهانی به حساب می آید. بیش از 170 کشور به طور جدی درگیراین پدیده شوم خانمانسوز هستند. درآمدهای ناشی از این تجارت که سالانه بیش از 1600 میلیارد دلار است، به اقتصاد بسیاری از این کشورها نفوذ کرده و بنیان اقتصادی آن ها را با فساد مواجه و  متلاشی نموده است. علیرغم همه تلاش‌های ملّی، منطقه‌ای و جهانی، و تمامی منابع انسانی و اقتصادی اختصاص‌یافته، عواقب وخیم معضل مواد مخدر همچنان افزایش‌ یافته و به صورت کلی یکی از چالش‌های اصلی را که جامعه بین‌المللی با آن مواجه است ، شکل‌می‌دهد. این امر که هزینه استراتژی فعلی با خسارت‌های گسترده و دستاوردهای محدود آن نامتناسب است، قابل تأمل است. نگارنده تلاش دارد در سالروز جهانی مبارزه با موادمخدردراین یادداشت؛ به برخی نکات کلیدی و برجسته دراین زمینه اشاراتی داشته باشد: 

1- براساس گزارش‌2017 دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC):

- حدود 250 میلیون نفر از بزرگسالان، یا 5 درصدِ کلِ بزرگسالان جهان، حداقل یکبار در سال 2015 مواد مصرف کرده‌اند. نگران‌کننده‌تر این که تقریباً 29.5 میلیون نفر از این مصرف‌کنندگان، از اختلالاتی که در نتیجة مصرف مواد به وجود می‌آید رنج می‌برند. این به این معناست که مصرف مواد برای آن‌ها مضر است و ممکن است وابستگی پیدا کنند و نیاز به درمان داشته باشند.

- تقریباً یک‌چهارم از کل مرگ‌ومیرهای ناشی از مصرف مواد از جمله بیش‌مصرفیِ منجر به مرگ که هرروزه نیز رو به افزایش است، در ایالات متحده اتفاق می‌افتد. مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی مخدرها در ایالات متحده، فقط در طول سال گذشته، 11.4 درصد افزایش داشته، در طول سال‌های 1999 تا 2015 به سه برابرِ خود رسیده است؛ یعنی از 16849 به 52404 مورد؛ این تعداد، بالاترین تعدادی است که تاکنون برای این نوع مرگ‌ به‌ثبت رسیده‌است. در واقع، تعداد افرادی که در ایالات متحده هرساله در نتیجة بیش مصرفیِ اپیوئیدها می‌میرند بسیار بیشتر از آمار مرگ و میر ناشی از حوادث جاده‌ای یا خشونت است.

- تقریباً 12 میلیون نفر در سراسر جهان، مواد مخدر تزریق می‌کنند. یک هشتم این افراد (1.6 میلیون نفر آن‌ها) با ویروس اچ ‌آی ‌وی و بیش از نیمی از آن‌ها (6.1 میلیون نفر) با ویروس هپاتیت سی زندگی می‌کنند.

- شدتِ آسیبی که در نتیجة مصرف مواد وارد می‌شود را می‌توان بر اساس 28 میلیون سال زندگیِ «سالم»ـی که در سال 2015 با مرگ‌های زودرس و ناتوانی‌های ناشی از مصرف مواد از بین رفته، بهتر متوجه شد.

از این 28 میلیون سالِ از دست‌رفته، 17 میلیون سال آن صرفاً ناشی از اختلالاتِ مصرف انواع مواد بوده است. به طور کلی، در طول دهة گذشته، بیماری‌ها و مرگ‌ومیرهای ناشی از مصرف مواد در حال افزایش بوده‌است. (DALY: Disability-adjusted life years) 

-گرچه تعداد مصرف‌کنندگان کوکائین در بخش‌هایی از اروپا روبه کاهش است و یا تثبیت‌شده است، اما تجزیه و تحلیلِ پس‌آب‌ها نشان می‌دهد که میزان مصرف کوکائین در این مناطق در حال افزایش است. در آمریکای شمالی نیز، پس از چند سال کاهش مصرف کوکائین، بار دیگر شاهد افزایش آن هستیم. به علاوه، موارد مربوط به بیش‌مصرفیِ مواد به‌ویژه کوکائین طی سال‌های 2012 الی 2015 به طور قابل‌توجهی در ایالات متحده آمریکا  افزایش یافته‌است. هرچند سهم زیادی از این رشد به مصرف ترکیبی کوکائین همراه با اپیوئید‌ها مرتبط است. در سطح جهانی، اختلالات ناشی از مصرف کوکائین از 729000 مورد در سال 2005 به 999000 در سال 2015 رسیده است.

- سل در بین افرادی که مواد مصرف می‌کنند، نسبت به مردم عادی، شایع‌تر است. بر اساس اطلاعات محدودی که از مطالعات انجام‌شده در اروپا، آسیا و امریکا به دست آمده، شیوع سل در بین تزریق‌کنندگان  مواد مخدر، هشت درصد برآورد شده‌است. این در حالی است که شیوع سل در بین افراد عادی، کمتر از 0.2 درصد است. ویروس اچ‌آی‌وی یکی از مهم‌ترین دلایلِ شیوع بالای سل در بین تزریق‌کنندگان مواد مخدر است و سل، یکی از علل اصلیِ مرگ‌ومیر در افرادی است که مواد مصرف می‌کنند و همزمان ویروس اچ‌آی‌وی نیز دارند.

- مصرف موادی مانند هروئین و تزریق مواد در بسیاری از زندان‌ها امری رایج است. از هر سه زندانی، یک نفرآن‌ها در طول مدت حبسش یک مادة غیرقانونی استفاده کرده‌است، گزارش جدید آمار 16 درصدی مصرف غیرقانونی را نشان می‌دهد. حشیش و هروئین به ترتیب پرمصرف‌ترین مواد مخدر در زندان‌ها هستند. تقریباً ده درصد زندانی‌ها، مصرف هروئین را در طول مدت حبس تجربه کرده‌اند؛ یک‌سوم این افراد از  مصرف هروئین در حال حاضر در زندان خبر می دهند.

- تعداد زنانی که از اختلالات مصرف مواد رنج می‌برند، حداقل دوبرابرِ مردهاست. زن‌ها زمانی که مصرف مواد (به‌خصوص موادی مانند الکل، حشیش، اپیوئیدها و کوکائین) را شروع می‌کنند میل شدیدی به افزایشِ سریعِ میزان مصرف آن نسبت به مردها دارند. در نتیجه، روند ابتلا به اختلالات ناشی از مصرف مواد در بین زنان سریع‌تر از مردان است. از طرف دیگر، دسترسی  زنان  به امکانات درمانی برای رفع اختلالات ناشی از مصرف مواد محدودتر از مردهاست.

- بازار مخدر، دائماً در حال گوناگونی است. مثالی که می‌توان آورد، بازار مواد مخدر در ایالات متحده است که ترکیبی از مواد کنترل‌شدة بین‌المللی، به‌خصوص هروئین، و داروهای تجویزی است که یا در بازار قانونی عرضه می‌شود و یا به‌طور تقلبی، در مقیاس بالا، تولید می‌شود. این مواد تقلبی، مشابه محصولات دارویی هستند، درحالی‌که حاوی فنتانیل و آنالوگ‌های فنتانیل، و مواد غیرافیونی چون مشتقاتِ بنزودیازپین و متیل فنیدات هستند.

- بازارِ مواد روانگردان جدید بسیار فعال است و هرروزه تعداد زیادی از مواد جدید با ترکیبات شیمیایی متنوع به آن اضافه می‌شود. طی سال‌های 2009 تا 2016، 106 کشور و منطقه، پیدایش 739 مادة روانگردانِ جدید را به دفتر مقابله با موادمخدر و جرم سازمان ملل متحد گزارش کرده‌اند.

- اصلی‌ترین مواد روانگردان جدید که در طول سال‌های 2009 تا 2015 گزارش‌شده بیش از 80 مورد بوده که ظاهراً در بازار جهانی تثبیت‌شده است؛ و بعضی از آن‌ها تحت نظارت بین‌المللی قرار گرفته است. از طرف دیگر، تقریباً 60 مورد روانگردان جدید از سال 2013 از بازار تجارت مواد مخدر کنار گذاشته شده‌است.

- داده‌های موجود در مورد تولید، قاچاق و مصرف مواد مخدر بیان‌گر گسترشِ کلی بازار کوکائین در سطح جهانی است. پس از یک دوره طولانی افول در بازار کوکائین، مجدداً طی سال‌های 2013 تا 2015، کاشت بوته کوکا تا سی درصد افزایش یافته‌است که این رشد عمدتاً نتیجه کشت آن در کلمبیا است. در سال 2015، تولید جهانی اسیدکلراید کوکائین خالص به 1.125 تن رسید، این به معنای رشد 25 درصدی بازار کوکائین نسبت به سال 2013 بوده است.

- مصرف کوکائین در آمریکای شمالی و اروپا که بزرگ‌ترین بازارهای کوکائین هستند رو به افزایش است. شیوع مصرف کوکائین در بین مردم عادی و امتحان‌کردن آن توسط کارگران نیروی کار از دلایل افزایش مصرف آن در ایالات متحده است. بر اساس تجزیه و تحلیل فاضلاب‌های بعضی از شهرهای اروپا، به این نتیجه رسیدند که از سال 2011 تا 2016، مصرف کوکائین در این منطقه تا سی درصد افزایش یافته‌است.

- در سال 2015 که بیشترین میزان مصرف کوکائین گزارش شده، مصرف کوکائین، با رشد 30 درصدی، به 864 تن رسیده است. در امریکای شمالی این رشد 40 درصدی بوده و به 141 تن رسیده‌ و در اروپا نرخ رشد 35 درصد بوده و مصرف به 84 تن رسیده‌است.

- در سال 2016، تولید جهانیِ تریاک در مقایسه با سال قبل، یک سوم افزایش یافته‌است. گرچه مساحت زیرکاشت خشخاش افزایش‌یافته، اما این رشد عمدتاً نتیجة توسعة تولیدات خشخاش در افغانستان، در مقایسه با سال پیش است. هر چند مقدار 6،380 تُن حاکی از این است که در مقایسه با سال 2014 که بیشترین تولید تریاک در آن گزارش‌شده، هنوز تولید این مخدر، 20 درصد کمتر از آن سال است و به میانگینی که در طول پنج سال گذشته گزارش شده نزدیک‌تر می‌باشد.

- شواهدی دال بر رشد بازار کوکائین در کشورهای مختلف آسیا وجود دارد. اثبات احتمالی این امر، کشف حجم وسیعی از کوکائین (900 کیلوگرم) در سریلانکا در سال 2016، و 500 کیلوگرم در جیبوتی، احتمالاً به سوی آسیا، در سال 2017 است. این مورد تنها کشفیات وسیع کوکائین در شرق افریقا از سال 2004 بوده است. به‌طور کلی، در سال 2015، میزان کوکائین کشف‌شده در آسیا نسبت به سال قبل، بیش از 40 درصد افزایش یافته و گزارش‌های مرتبط با آن در تمام مناطق آسیا بیشتر شده‌است. بیشترین حجم کوکائین کشف‌شده در طول سال‌های 2010 تا 2015 در شرق و جنوب شرق آسیا (56 درصد) و در خاورِ نزدیک و خاورمیانه (40درصد) بوده است.

2- خشخاش کشت‌شده در افغانستان اقتصاد چند‌ میلیارد دلاری را تولید کرده‌‌است که نه‌تنها بازار هروئین در روسیه و ایران را تغذیه می‌کند، بلکه به‌طور خاص عامل اصلی افزایش چشمگیر بازار هروئین در ایالات متحده آمریکا شده‌است. منشاء حدود 93 درصد از تریاک دنیا افغانستان است و در طول دهه‌ اخیر، به‌طور ممتد شاهد افزایش تولید تریاک در این کشور بوده ایم. در دهه‌ گذشته، میزان تولید این ماده از 185 تن در سال 2001 به 4800 تن در سال 2016؛ چندین برابر شده ‌است یعنی افزایش 25 برابری. سطح مزارع زیر کشت خشخاش درافغانستان با آغازجنگ آمریکا- ناتو در این کشور در سال 2001 تنها 7600 هکتار بود، اما با سقوط طالبان این میزان به‌طرز معناداری افزایش یافت تا این‌که در سال 2016 به 224 هزار هکتار رسید.

  ( http://www.globalresearch.ca/nato-cia-pentagon-junction-of-the-real-druglords-and-warlords/5605177)

طبق آمار منتشر شده از سوی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، نزدیک به 80 درصد کشت خشخاش و تولید تریاک در افغانستان، در استان‌های همجوار(هلمند، قندهار، ننگرهار، اروزگان، زابل و نیمروز) با پاکستان صورت می‌گیرد. در افغانستان، هم اکنون سه میلیون نفر در کشت و تولید مشغول به کارند. در این کشور ارزش تجارت موادمخدر نزدیک بیش از 3 میلیارد دلار برآورد می‌شود. قسمت عمده‌ای از اقتصاد این کشور وابسته به تجارت موادمخدر است. آمارهای رسمی تولید در سال 2017 بیش از 8000تن است و آمارهای غیر‌رسمی از 10000 تن سخن می‌گویند. 50 درصد جمعیت فعال این کشور بیکارند و حداقل 7 میلیون از جمعیت 30 میلیونی زیر خط فقرند. باید به این نکته اشاره داشت که در سال ۱۹۹۱، افغانستان با برداشت محصولی ۱۷۸۲ تنی (طبق برآوردهای وزارت خارجه آمریکا) به نخستین تولیدکننده‌ تریاک جهان مبدل می‌گردد، و برمه را که لیدر جهانی محسوب می‌شود، پشت سر می‌گذارد. کاهش تولید هروئین در برمه، حاصل چندین سال شرایط کشاورزی نامساعد و سیاست جدید دولت برای انهدام اجباری گیاهان مخدر بوده است.

 در بررسی های بعمل آمده؛ حدود ۸۵ درصد تریاک مورد نیاز جهان در افغانستان تولید می‌گردد، درحالی که این کشور ۷۰ درصد مواد مخدر جهان را تأمین می‌کند. (چشم‌اندازهای سیاست در پاکستان و جرایم سازمان یافته، مركز تحقيقات رهيافت‌ها و مطالعات بين المللي مواد مخدر، تیرماه 1394)

3- اروپا بزرگترین بازار مصرف حشیش دنیا را دارد و این موضوع یکی از نگرانی ها عمده تصمیم گیران حوزه جرم و سلامت اتحادیه اروپاست. میزان شیوع مصرف حشیش بین اروپاییان چالشی است که ولفگانگ گوتز رئیس «مرکز اروپایی رصد مواد مخدر و اعتیاد» در سخنرانی خود در «کمیسیون جهانی مواد مخدر»(Global Commission on Drug Policy ) در بروکسل، به آن پرداخته است. بر اساس گزارش سال 2015 مرکز نظارت و رصد مواد مخدر اروپا  ( EMCDDA ) ، بزرگترین نگرانی تصمیم‌گیران دولتی و نیز محققان غیردولتی حوزه مواد مخدر اروپایی در خصوص روند رو به افزایش شیوع مصرف ماریجوانا بین شهروندان اروپا از یک‌سو و نیز افزایش آمار انواع «مواد روان‌گردان شیمیایی جدید» ( NPS ) از سوی دیگر است. بر اساس شناسایی «سیستم هشدار سریع»(Early Warning System ) اتحادیه اروپا، تعداد این مواد از 101 ماده جدید در سال2014 به 450 ماده روانگردان در سال 2015، افزایش داشته‌است. علاوه بر این، همچنان که گزارش 2015 مواد مخدر اتحادیه اروپا نیز ذکر می‌کند سالانه مقداری بالغ بر 2000 تن حشیش و ماری‌جوانا در اروپا مصرف می‌شود. این موضوع خود بیانگر این نکته است که اگر یکی از زمینه‌های توجیه‌کننده و توصیه‌کننده جرم زدایی همان عدم چرخش به مواد پرخطر و شیمیایی بوده‌باشد، عملا این نکته نیز محقق نشده است.

4- اروپای قاره ای (Continental Europe / به خشکی اصلی تشکیل دهنده قاره اروپا - منهای جزیره های اروپا- گفته می شود. در میان مردمان جزایر اروپا به طور اختصار به این سرزمین «قاره» می گویند. عام ترین تعریفی که از اروپای قاره ای وجود دارد جزایر یونانی، مالت، سیسیل، ساردنی، کرس، جزایر بالئاری، ایسلند، ایرلند و پادشاهی متحد و ممالک وابسته به آن را جزو این سرزمین نمی داند. بسیاری از تعاریف موجود از این سرزمین، مرزهای آن را تا کوه های اورال، رود اورال و رشته کوه قفقازمی دانند) به عنوان یکی از بزرگترین بازارهای مصرف هروئین شرق، کوکائین غرب و حشیش تولیدی منطقه اروپاست. سالانه مبلغ بیش از 8/6 بیلیون یورو درآمد ناشی از قاچاق هروئین است. تجارت هروئین در اروپا نقش عمده و سهم بزرگی در مرگ و میرها و هزینه های اجتماعی دارد.

قرارگیری بین دو منطقه اصلی تولید مخدر در دنیا یعنی – آسیا و آمریکای لاتین- و همچنین همجواری با آفریقای عمدتا درگیر شورش و فقر، اروپای قاره ای را به مقصد و ترانزیتی حیاتی و در دسترس برای انواع جرائم سازمان یافته از قاچاق موادمخدر و انسان گرفته تا پولشویی و جعل و فساد، تبدیل کرده است. براساس گزارش سال ۲۰۱۶ مرکز اروپایی رصد موادمخدر و اعتیاد از بازارهای موادمخدر اتحادیه اروپا، تجارت موادمخدر حجم بزرگی از درآمدهای جرائم جهانی، سهمی معادل یک پنجم آن را به خود اختصاص داده است.( ذاکری، مهدخت ، تجارت گروه های جرائم سازمان یافته اروپا، فصلنامه بهار1395 ، موسسه  هم اندیشی جهانی راه برتر)

 این گزارش حجم بازار خرده فروشی اروپا را مبلغی بالغ بر ۲۴ میلیارد یورو در سال ۲۰۱۳ ارزیابی کرده است. از این مقدار بیشترین حجم به ترتیب به بازارحشیش ۳۸٪، هروئین ۲۸٪ و کوکائین ۲۴٪ تعلق دارد. (  EMCDDA, “ED drug markets”, 2016 )

5- معضل مواد مخدر در قاره‌ سیاه به ‌ویژه غرب این قاره به صورت روز افزونی تشدید می‌گردد، با این وجود کانون توجه سیاست‌گذاری جهانی مواد مخدر بیشتر مسئله کاهش عرضه در کشورهای آمریکای جنوبی از جمله کلمبیا و مبارزه با قاچاقچیان و کارتل‌های مواد مخدر این‌ کشورهاست. این حقیقت که آفریقا تبدیل به مرکز ترانزیت مواد مخدر به‌ویژه کوکائین و هروئین به اروپا و آمریکای شمالی شده‌است و گزارش هایی نیز مبنی بر وجود لابراتوارهای تولید مت‌آمفتامین و مواد ترکیبی (گزارش جایگاه محرک‌های نوع آمفتامین، 2012) و افزایش قابل توجه مصرف خانگی وجود دارد، عمق معضل مواد مخدر در این قاره را نشان می دهد. متأسفانه نقش پررنگ آفریقا در زنجیره‌ تجارت مواد مخدر از لنز رادارهای جهانی سیاست‌گذاری پنهان مانده است. از آن‌جایی که بحث مواد مخدر در یک منطقه‌ به خاطر داشتن مشخصه‌ای دومینویی بر دیگر مناطق تأثیر مستقیم می‌گذارد ضروری است تصمیم‌گیران حوزه‌ی مواد مخدر در آفریقا از فرصت مناظرات و نشست‌های بین‌المللی مواد مخدر از جمله UNGASS 2016که در آن ها سیاست‌های کلان منطقه‌ای و بین‌المللی وضع می‌گردد بهره ببرند و صدای خویش را به گوش دیگر بازیگران درگیر قاچاق عرصه مواد مخدر برسانند. (علائی، مجید، بازنگری "جنگ علیه مواد مخدر" در آفریقا و آغاز رویکردهای سلامت محور، مجموعه مقالات« دیدگاه»، موسسه هم اندیشی جهانی راه برتر، مرداد ماه 1394)

6- درآمدهای حاصل از قاچاق کوکائین به اروپا از غرب آفریقا سالیانه بالغ بر 5/1 میلیارد دلار تخمین زده‌شده که بیشتر از بودجه‌ سالیانه چندین کشور آفریقایی است. پر واضح است که چنین تجارتی منجر به بروز فساد و چالش‌های حاکمیتی، خشونت، پول‌شویی و از همه مهم‌تر چالش‌های مرتبط با حوزه‌ی سلامت و بهداشت به دلیل افزایش تعداد مصرف‌کنندگان می‌شود. در قاره آفریقا چنین درآمدهای نامشروعی راه خود را در سیاست باز کرده‌است و بسیاری از مقامات بلندپایه نظامی و دولتی را در کشورهای فقیر غرب آفریقا آلوده کرده‌است. عمق تأثیر‌گذاری کارتل‌های مواد مخدر بر اقتصاد، سیاست و امنیت دولت‌های غرب آفریقا به‌ ویژه گینه بیسائو به عنوان نخستین دولت مخدری باعث شده‌است که سیاست‌ها و استراتژی‌های مقابله‌ای سخت گیرانه در این کشورها تا حد زیادی عقیم بماند. محوریت این سیاست‌ها جرم‌انگاری تمامی بزهکاری‌های مرتبط با مواد مخدر است. (همان)

7- در سال های اخیر به ویژه پس از بحران یوگسلاوی و کوزوو، منطقه بالکان به ترانزیت انواع قاچاق و تجارت غیرقانونی از قاچاق انسان وموادمخدر تا کالاهای تقلبی، تبدیل شده است.  همچنین به دلیل قرارگیری بین منبع اصلی تولید هروئین و نیز بزرگترین بازارهای مصرف این ماده، این منطقه در معرض آسیب های بسیاری از تبعات و اثرات این عرضه گسترده بوده است. مسیر بالکان کماکان مبدا ورود هروئین به قاره اروپاست. مسیربالکان افغانستان را از طریق ایران و ترکیه به مشتریان اروپایی متصل می کند. این مسیراز دهه 1980 و یا حتی زودتر، به منظور قاچاق هروئین به اروپا استفاده می شده است. در این مسیر ترکیه تقاطع کلیدی و شهر استانبول مقر هماهنگی های تقسیم وتوزیع هروئین قاچاق به دیگر نقاط است. هروئین قاچاق از ترکیه به سه شیوه هوایی، زمینی و دریایی به غرب اروپا قاچاق می شود:

- مسیرفرعی جنوبی از طریق یونان، آلبانی و ایتالیا و بیشتر بوسیله کشتی

- مسیر فرعی مرکزی از طریق بلغارستان، مقدونیه، صربستان، مونته نگرو، بوسنی هرزگوین، کرواسی و اسلونی به سمت ایتالیا یا اتریش و اغلب زمینی

- مسیر فرعی شمالی از بلغارستان و رومانی به مجارستان، اتریش، جمهوری چک، مجارستان یا آلمان که اغلب زمینی است. (EU Drug Market Report 2016, EMCDDA )

8- قطب شمال غرب اروپا نقش مهمی برای هماهنگی توزیع موادمخدر به دلیل مجاورت با مقاصد و بازارهای پرسود منطقه به انضمام زیرساخت های حمل و نقل و بازرگانی و همچنین حجم تولید این مناطق، دارد. قطب شمال شرق اروپا نه تنها محل ترانزیت کالاهای قاچاق به سوی حوزه بالتیک و اوکراین و بلاروس بوده بلکه زمینه ای برای اشاعه خشونت گروه های جرائم سازمان یافته نیزمحسوب می شود.

قطب جنوب غرب اروپا منطقه ترانزیت حشیش و کوکائین و نیز توزیع موادمخدر و همچنین قاچاق انسان است. این منطقه، قطب انواع جرائم سازمان یافته از قبیل قربانیان بردگی جنسی و مهاجران غیرقانونی و نیز فضایی برای گروه های مجرمانه در اروپاست.

قطب جنوب شرق اروپا در سال های اخیر توسعه چشمگیری در نتیجه قاچاق از طریق دریای سیاه، گسترش مسیرهای بالکان و نیز افزایش گسترده مهاجرت های غیرقانونی از طریق یونان داشته است.

9- پاکستان را می‌توان منبع و منشأ ایجاد کارتلیسم مواد مخدر و به عنوان جولانگاه قاچاقچیان حرفه‌‌ای و بین‌‌المللی و سایر جرایم سازمان یافته در منطقه دانست. وجود مناطق قبایلی خود‌‌مختار و خاکستری مانند «خیبر»، «سرحد» و «مند»، باعث شده تا لابراتوارهای متعددی برای تولید و تبدیل مواد مخدر در این کشور فعال باشند، و این شرایط، موجب به وجود آمدن تهدیدهایی برای امنیّت ملی ایران شده است.

پاکستان، منشأ و مبدأ مواد مخدر و سایر اقلام قاچاق در نقطه‌ آغازین مسیر بالکان است، که می‌باید آغاز این مسیر را در شبکه سازی و عملکرد شبکه‌ای گروه‌‌های قاچاق از پاکستان دانست. لازم به ذکر است؛ افزایش قاچاق مواد مخدر از مسیر دریایی در همجواری بنادر پاکستان با دریای عمان و اقیانوس هند، مورد توجه مجامع بین‌المللی قرار گرفته است. به این نکته نیز باید اشاره نمود که سازماندهی تولید، قاچاق و ترانزیت مواد مخدر افغانستان، توسط شبکه‌‌های منسجم و سازماندهی شده‌ پاکستانی صورت می‌گیرد و در واقع مدیریت و رهبری این جریان کلان را می‌توان در شبکه‌های فعال قاچاق پاکستانی در سطح داخلی و بین‌المللی مشاهده نمود. تقریباً 6 درصد از جمعیت پاکستان یا به عبارتی 7/6 میلیون نفر از مردم این کشور به مصرف مواد مخدر مبادرت می‌نمایند. کانابیس و هروئین، شایع‌ترین مواد مواد مخدر مصرفی در پاکستان هستند و میزان شیوع آن 6/3 درصد از جمعیت می‌باشد که برابر با 4 میلیون نفر از مصرف کنندگان مواد مخدر در این کشور است. مصرف چندگانه‌ی مواد مخدر نیز در پاکستان رو به افزایش بوده است.( چشم‌اندازهای سیاست در پاکستان و جرایم سازمان یافته، مركز تحقيقات رهيافت‌ها و مطالعات بين المللي مواد مخدر، تیرماه 1394)

تعداد معتادان به هروئین در این کشوربیش از 860000 نفر تخمین زده شده و تعداد معتادین به تریاک نیز تا 320000 نفر برآورد گردیده است. این تخمین‌ها بر اساس جمعیت بین سنین 15 تا 64 سال صورت گرفته است؛ البته اکثریت مصرف کنندگان مواد مخدر بین گروه سنی 25 تا 39 سال قرار دارند. گروه سنی مربوط به مصرف کنندگان حشیش پایین‌تر می‌باشد و سن بین 30 تا 34 سال را شامل می‌گردد، اما معتادان به هروئین بین سن 35 تا 39 سال قرار گرفته‌اند. ( همان)

در گزارش‌‌های متعددی از 2013 ذکرشده که بیشترین مواد مخدر کشف شده در شرق آفریقا به ویژه درکنیا و تانزانیا، از بنادر پاکستان بارگیری شده است. پورت قاسم و کراچی از جمله بنادری است که در بیشتر این گزارش‌ها به عنوان بارانداز مواد مخدر قاچاق شده به آن‌ها اشاره می‌شود.ساليانه، پاكستان، 18% از كل هروئين و مورفين قاچاق شده از سمت افغانستان را كشف مي‏نمايد. ( همان)

10- پیش از هجوم مشترک ایالات متحده آمریکا و ناتو به افغانستان و در سال 2001 میلادی، تعداد مصرف‌کنندگان هروئین در آمریکا 189 هزار نفر بود، حال آن‌که این تعداد در سال 2016 به 4 میلیون پانصد‌هزار نفر رسید (2.5 میلیون معتاد به هروئین و 2 میلیون مصرف‌کننده‌ تفریحی). از طرفی، تعداد مرگ‌های ناشی از مصرف هروئین در آمریکا از 1779 مورد در سال 2001 به 10574 مورد در سال 2014 رسید، تا آن‌جا که مرگ‌های ناشی از مصرف و بیش‌مصرفی اوپیوئیدها تبدیل به بحرانی عمیق موسوم به بحران اوپیوئیدی در سال‌گذشته میلادی در این کشور شده‌است. (سیاست‌های پنهانی ایالات متحده‌ آمریکا، گزاره 10، موسسه هم اندیشی جهانی راه برتر، زمستان1396)

جای تعجب است که عملیات ریشه‌کنی و امحاء مزارع به رهبری ایالات متحده و زیر نظر این کشور در افغانستان صورت می‌گیرد و هم‌چنان سربازان آمریکایی بیشتری روانه‌ کشور افغانستان می‌شوند، حال آن‌که آمارها حاکی از آن است که سطح زیر کشت در سال گذشته به بالاترین میزان خود رسیده‌است.

 جان کلام

کشورهای زیادی در 5قاره دنیا گرفتار موادمخدر هستند. مردمان زیادی دراین مسیر غلط زندگی خود را فنا کرده و برباد داده اند. آن چه بیان شد و تصویر گردید؛ گوشه ای از استیصال جامعه جهانی دراین زمینه می باشد. حکومت های جائر و نظام های استکباری سلطه گر برای استمرار مطامع استعماری خود در جهان، با استفاده از این مواد افیونی، نقش بسزایی در اضمحلال منابع و نیروی انسانی داشته و دارند.    

جهان بشریت شاهد و نظاره گر بحران و چالش ویرانگر گسترش مصرف انواع  موادمخدر( چه سنتی و چه صنعتی و شیمیایی) از شرق قاره آفریقا گرفته تا  قاره آمریکا و اروپا ، خاورمیانه وآسیا است! این بحران؛ میلیون ها انسان را به بند کشیده و طوق بردگی برگردنش افکنده و او را هزاران فرسنگ از هویت خویش دور ساخته  است و شخصیت والای مادی و معنوی او را دچار آسیب های روانی جدی نموده است! آیا با توجه به گسترش روزافزون جهانی مصرف انواع موادمخدر؛ می توان امیدوار بود روزی این انسان ها به دامن پاک خانواده و جامعه بازگردند؟ آن روز دور نیست و با همت متولیان، متخصصان، خانواده ها و مهمترازهمه عزم و اراده خودشان این امرقابل محقق شدن می باشد. به امید آن روز.

 

                                    دوشنبه: 4 / 4 / 1397- 11شوال 1439- 25 ژوئن 2018