به مناسبت 29 مهرروزملی صادرات

صادرات وتوسعه صادرات ؛ نیازمند یك تحول اساسی و اصولی     

دکتراسدالله افشار

از سال 1376  بیست و نهم مهر ماه با تصویب شورای فرهنگ عمومی کشور ، به عنوان روز ملی صادرات تعیین گردید تا بیان گر عزم و اراده ملی در مجموعه دولت و مردم برای توسعه صادرات غیر نفتی و در نتیجه توسعه اقتصادی کشور باشد. تعیین یک روز از روزهای سال برای صادرات ضمن ترویج فرهنگ صادرات در میان توده مردم ، تقدیر از سربازان و ایثارگران جبهه اقتصادی ، فرصتی برای تبادل افکار، شناخت مشکلات و تنگناها و بررسی راهکارهایی برای رسیدن به هدف والای جهش صادرات می‌باشد .

نگارنده ضمن تبریک این روز ملی بر فعالان اقتصادی و صادر کنندگان عزیز ؛ مطالب و مباحثی را کوتاه و معجزازدریچه نگاه کارشناسان وصاحب نظران ؛ دراین خصوص بیان خواهد داشت که امیدواراست مفید ارزیابی گردد :  

  1- روز ملی صادرات تنها دستمایه‌ ای برای تفکر در این زمینه ، برخورد عقاید ، اندیشه ها و مکاتب فکری برای رسیدن به جهش صادراتی است . این مهم می تواند باعث تقویت تشکل های صادراتی گردد و به حرکت صادرات نیز سرعت بخشد. این سرعت آن هنگام محقق خواهد شدکه مسئولان و دستگاه های مرتبط با تشکل ها ودست اندرکاران بخش های مختلف صادرات با برنامه ریزی ؛ تلاش مضاعفی را  با مشارکت ، همفکری ، همدلی دراین ارتباط مبذول نمایند.      

2- صادرات؛موتور محرکه اقتصاد و رمز بقای کشورها در بازارهای جهانی است که نقش مهمی را در عرصه اقتصاد ایفا می کند و می تواند ظرفیت های جدید ایجاد و باعث تقویت آن ها گردد. نقش دولت ها درجهت هموار کردن راه توسعه صادرات تعیین کننده و تضمین گرسرمایه گذاری ها ی موجود وکاهش انحصار دراین مسیرمی باشد.

3-  یکی از هدف‌های اصلی سیاست اقتصادی جمهوری اسلامی ؛ افزایش صادرات غیر نفتی و کاهش وابستگی کشور به نفت در طول سالیان گذشته بوده است که متاسفانه تا به امروز که 40سال ازعمر انقلاب می گذرد بنا به دلایل متعدد این هدف تحقق نیافته است. باید اذعان داشت که دولت ها ی پس ازانقلاب دراین خصوص کوتاهی و قصور ورزیده اند. مقام معظم رهبری در این باره همواره طی سه دهه گذشته نسبت به ضرورت توجه و تحقق آن تأکید داشته‌اند. ایشان در13 اردیبهشت سال 1373 از بستن چاه‌های نفت و شکل‌گیری اقتصاد کشور بر اساس تولیدات غیر نفتی به عنوان «آرزوی واقعی» خود نام می‌برند و همگان را به تلاش در مسیر تحقق این امر مهم فرا می‌خوانند. در راستای تاکیدات مقام معظم رهبری، اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور، توسعه صادرات غیرنفتی را از اولویت‌های مهم دولت می‌داند و همکاری وزارت اقتصاد را به عنوان مسئول برنامه ملی‌ برون‌گرایی اقتصاد مقاومتی با وزارت صنعت و سازمان مدیریت لازم می‌داند تا از این طریق دستور العملی شفاف تدوین و مشخص شود.

4-  محمد باقر نوبخت معاون رییس جمهور وسخنگوی دولت ، از رشد 28 درصدی صادرات غیرنفتی در طول عمر دولت تدبیر و امید خبر می‌دهد و معتقد است بعد از نزدیک به 4دهه تلاش قدرت‌های بزرگ استکباری در جهت مقابله با انقلاب اسلامی، آمارهای رسمی شورای عالی صادرات غیر نفتی،  قابل تأمل است و شاهد رشد فزاینده در صادرات غیرنفتی بوده‌ایم. با عنایت به مطالب بیان شده ، سوال این است ؛ دولت به عنوان متولی این سیاست با توجه به تذکرات اکید رهبر معظم انقلاب اسلامی در زمینه توجه به صادرات غیرنفتی و سامان اقتصاد کشور با وجود داشتن نقشه راه روشن تا چه اندازه مثبت عمل کرده‌ است؟ پاسخ به این سئوال را برعهده مردم وتشکل های صادراتی که دلی پردرد ازدولت داشته ودارند می گذاریم.

5- زمانی که حسن روحانی ریاست دولت یازدهم را به دست گرفت گزارش‌هایی از گمرک جمهوری اسلامی مبنی بر کاهش ۱۶ درصدی ارزش و ۷ درصدی وزن صادرات غیر نفتی در سال ۹۴ نسبت به سال ۹۳ منتشر شد که این امر در 15- 10سال اخیر بی‌سابقه بوده است. جای تعجب ندارد که این روزنه‌، رویکرد کارشناسان را به سمت و سوی خود معطوف می‌کند. طبق نظرات ارائه شده، دولت امید در حوزه تجارت خارجی عملکرد قابل قبولی نداشته و در نگاهی دقیق‌تر به آمار سال گذشته، روندی خاص در صادرات غیر نفتی کشور دیده نشده است. لذا از آنجایی که آمار تولید در کشور طی سال های اخیر منفی بوده نمی‌توان انتظار ظهور تغییر در این راستا را داشت.

6-  حمید صافدل رئیس سابق سازمان توسعه تجارت و معاون وزیر سابق صنعت، معدن و تجارت، درباره دلایل افت شدید صادرات غیر نفتی کشور در سال 94 معتقد است شرایط حاکم بر اقتصاد کشور به شکلی است که گاهی موجب رکود و تورم می‌شود. برجام شرایط اقتصادی را در حالت انتظار طولانی مدتی قرار داده بنابراین جدی‌ترین دلیل کاهش 17درصدی صادرات غیر نفتی بعد از دو دهه این است که شرایط تجارت خارجی کشور در شرایط رکود و انتظار طولانی مدت به سر می‌برد.

به اعتقاد وی اگر در سال جدید نگاه دولت به صادرات غیر نفتی مانند سال 94 باشد، هیچ تغییری در وضع تجارت خارجی کشور ایجاد نخواهد شد. متأسفانه در دولت یازدهم بیش از آنکه افزایش صادرات غیر نفتی باعث مثبت شدن تراز تجاری شده باشد، کاهش حجم تجارت خارجی به خصوص کاهش واردات، تراز تجاری را مثبت کرده است.

7- صادرات غیر نفتی به خصوص کالاهای صنعتی ضمن ایجاد ارزش افزوده بالا، وضعیت اشتغال در جامعه جوان ایران را بهبود ‌بخشیده و سبب کسب درآمدهای ارزی برای تامین نیازهای وارداتی در کشور می‌شود و همچنین ضریب تاثیرپذیری کشور از تحولات سیاسی و اقتصادی جهانی که بواسطه تکیه بر اقتصاد نفتی بوجود می‌آید را کاهش می‌دهد. به ویژه اینکه در تحولات نوین اقتصاد جهانی که به سمت حذف کلیه موانع غیرتعرفه‌ای و کاهش تعرفه‌ها حرکت می‌کند، به منظور افزایش سهم کشور در اقتصاد جهانی و دستیابی به رشد و توسعه اقتصادی پایدار، جهش صادراتی امری الزامی بوده و عزم جدی را می‌طلبد.

8- بخش صادرات از طریق منافع جانبی حاصله قادر خواهد بود تا بر بهره‌و‌ری کل عوامل تولید اثر مثبت بگذارد و موجبات افزایش کل تولید اقتصاد را فراهم آورد. در این حال بخش‌های غیرصادراتی نیز بطور غیرمستقیم به دو طریق استفاده از خدمات مدیریتی، استراتژی بازاریابی و بهبود تکنولوژی و همچنین توسعه حمل و نقل و ارتباطات و خدمات جانبی بواسطه رشد بخش صادراتی از منافع ناشی از افزایش صادرات بهره‌ می‌برند. غالبا بهره‌وری عوامل صادراتی به دلیل استفاده از نیروی کار متخصص تر، فن‌آوری‌ برتر و تقویت تحرک عوامل تولید از بهره‌وری بخش غیرصادراتی بالاتر است.

9- درآغاز سال 1395 بار دیگر مقام معظم رهبری در پیام نوروزی خود بر توجه ویژه به لزوم تحقق اقتصاد مقاومتی و کاهش وابستگی به درآمدهای حاصل از فروش نفت و گاز، ارتقای شاخص های عدالت اجتماعی، افزایش تولید ، اشتغال و بهره وری تأکید کردند. صادرکنندگان و دولت تدبیر و امید باید با هدف توسعه همه جانبه کشورمان درعرصه های مختلف اقتصادی و صنعتی تمام تلاش خود را برای تحقق واقعی اقتصاد مقاومتی با همدلی و و همکاری به کار گیرند.

10-کارشناسان به درستی معتقدند ؛ توسعه صادرات غیرنفتی در شرایط كنونی اقتصاد ایران از مهم ترین مسائل سیاسی و اقتصادی است كه مسئولان كشور باید در نظر داشته باشند ، از این رو توسعه صادرات غیرنفتی نه تنها از دیدگاه ارزآوری ، بلكه از نظر ایجاد اشتغال در داخل كشور از اولویت و اهمیت ویژه ای برخوردار است. تنوع صادرات غیرنفتی نه تنها از دیدگاه اقتصادی، بلكه به عنوان یك راه حل سیاسی در راستای پیشبرد اهداف دولت نیز مؤثر واقع می شود ، به همین سبب اندیشه گسترش صادرات غیرنفتی از دیرباز در سطحی گسترده مورد توجه مسئولان قرار گرفته است. موضوعی كه مقام معظم رهبری نیز در بند10 سیاست های اقتصاد مقاومتی آن را مورد تأكید قرار داده اند .

11- با نگاهی به سخنان رهبر معظم انقلاب دراین دو دهه اخیربه ، این مهم بدست می آید كه با توجه به شرایط كنونی كشور، ضرورت توجه به صادرات غیر نفتی بیش از گذشته باید مورد توجه قرار گیرد تا بتوان اقتصاد مقاومتی را با تكیه بر توان داخلی و استفاده از تمام ظرفیت های اقتصادی و صنعتی كشور محقق كرد.

كاهش خام فروشی نفت از مهم ترین عوامل تحقق اقتصاد مقاومتی است ، براین پایه ، برای دستیابی به رشد اقتصادی باید با دنیا ارتباط داشت و بتوان با بالابردن حجم تولید در اندیشه ارزآوری از مسیر صادرات غیر نفتی بود ، حیطه ای كه ایجاد ثبات در حوزه اعمال سیاست های پولی، اعتباری و ارزی و كاهش وابستگی بودجه به نفت را مورد تأكید قرار می دهد.

کلام آخر

ازمنظر صاحب نظران اقتصادی ؛ جامعه ایران در زمینه صادرات غیرنفتی نیازمند یك تحول اساسی و اصولی در ابعاد گوناگون است و فضاسازی مناسب برای صادرات غیرنفتی ، مدیریت حرفه ای شناخت بازارهای جهانی، فعالیت های بازاریابی حرفه ای و حفظ روابط مناسب با كشورهای خارجی از جمله اموری به شمار می رود كه در قالب یك نظام باید به آنها توجه شود ، در غیر این صورت فعالیت های غیرنفتی را با شعار نمی توان پیگیری كرد و انتظار موفقیت در این زمینه داشت.

 

جمعه : 28 / 7 / 1396- 29محرم الحرام 1439- 20اکتبر2017

 

 

 

 

 

 

 

 

     

 

 

 

 

 سخنرانی ترامپ فاقد عناصر راهبردی           

دکتراسدالله افشار

 ترامپ در جمعه شب 21 مهرماه سال جاری استراتژی جدید خود را درخصوص ایران وتوافق هسته ای اعلام و توپ را به داخل زمین کنگره پرتاب نمود. البته ایشان درخصوص برخی دیگر از موضوعات ایران ، ارکان حکومت ایران و جغرافیا کشور باثبات و با اقتدارکشورمان سخنانی را برزبان راند که باید حاکی از خوی استکباری ایشان و سیاست های استعماری آمریکا دانست. تحلیل گران و صاحب نظران منصفِ آشنا به مسائلِ بین المللی؛  از روزاظهارات نسنجیده ولی مدیریت شده باهدفِ ترامپ به نقد آن پرداخته و او را سوداگری خودشیفته و عامل برهم زننده صلح وثبات جهانی معرفی نموده اند ومعتقدند ؛ آن چه به‌عنوان «استراتژی آمریکا در قبال ایران» توسط رئیس‌جمهور آمریکا مطرح شد ، بیشتر بیان گزاره‌هایی کلان ، کلی و مبهم درباره رفتار جمهوری اسلامی است . رییس جمهور آمریکا دراین سخنرانی با صراحت هرچه تمامتر با صدای رسا اعلام کرد این معاهده را قبول ندارد و درآتی آن را تغییرخواهد داد ویا لغوکرده وتحریم های تازه ای علیه ایران وضع خواهد کرد و این یعنی نقض آشکار برجام و خروج آمریکا از برجام و تأیید  بی ‌مسوولیتی آمریکا.   

سخنان اخیر ترامپ درقبال توافق هسته ای و برجام حاوی نکات جدید نبوده و تنها تکرارمواضع قبلی ایشان بوده است و دنیا این توافقنامه حداقلی بین المللی را  در جهت صلح وثبات جهانی در منطقه پرآشوب خاورمیانه ؛ مغتنم شمرده و برآن با همه کاستی ها و نواقصش مهرتأیید وتصدیق زده است و هیچ یک از شش کشور داخل دراین توافقنامه نمی توانند به تنهایی ناقض این توافقنامه گردند چراکه این پیمان نامه بین المللی بین دوکشور منعقد نشده است ودرصورت خروج آمریکا ازاین توافقنامه ، باید این کشور به تبعات این تصمیم تن دردهد و پنج کشورآلمان ، فرانسه ، انگلیس ، شوروی و چین   مقدمات تنبیه کشورخاطی را عملیاتی واجرایی نماید.             

تحلیل‌گران سرشناسی‌چون ریچارد هاس ، معتقدند که این سخنرانی در مقیاس بزرگ ، همانا تلاش برای براندازی جمهوری اسلامی است ؛ اما هدف مقطعی‌تر ترامپ را معرفی نمی‌کنند که زیرپا گذاشتن این توافق‌نامه کذایی است. سخنان ترامپ واکنش‌های منفی به همراه داشت و برخی آن را یک سخنرانی فاقد عناصر راهبردی توصیف کردند. درخصوص سخنان ترامپ و مواضع همفکران وی نکاتی وجود دارد که به   آن ها فهرست واراشاره می گردد :

1- او به روش هنرپیشه های دوره گرد هالیوودی سعی در وارونه نمایی مفاهیم داشت.

2- اظهارات اخیر ترامپ در مورد برجام ، که مورد توجه همگان قرار گرفت ، کاملا غیر فنی و غیر علمی بیان شد.

 3- او نشان داد هیچ مطالعه‌ای از حقوق بین‌الملل نداشته و به همین دلیل تصمیمات او در خصوص برجام، موجب تعجب جامعه حقوقدانان و سیاستمداران گردیده است.

 4- او که در رأس بزرگترین حامی تروریسم دولتی قرار دارد با نسبت های دروغ به دنبال موج جدید ایران هراسی برای فروش مابقی تسلیحات است.

5- او امید دارد که با فشار به ایران، بتواند ایران را راضی به برجام دوم درخصوص مسائل اختلافیِ غیربرجامی نماید.

6- وزيرخارجه آمريکا در کمال وقاحت گفته است ؛ «براي تغيير حکومت ايران تلاش مي کنيم.» وزير خارجه آمريکا تصريح کرده است؛ «اگر اقدامي براي اصلاح برجام صورت نگيرد، آن را ترک مي کنيم.»

 7- در حالي که ترامپ و تيلرسون بنزين ريخته برجام را آتش زده اند، نيکي هيلي سفير آمريکا در سازمان ملل مي گويد ؛ «ايران توافق هسته اي را نقض کرده است»!

 8- آمريکا در همان دوران اوباما از برجام خارج شده است ، ودر دوران ترامپ با اضافه کردن به تحريم ها و مصادره اموال ايران ، برجام را پاره کرده است.

10- عربستان سعودی و اسرائیل تنها رژیم‌هایی بودند که از سخنان ترامپ استقبال کردند. نخست ‌وزیر رژیم صهیونیستی به ترامپ به‌دلیل آن چه آن را سخنرانی شجاعانه در مواجهه با ایران خواند ، به او تبریک گفت.

11- ترامپ بهترین فرصت را به ما داد که  اروپا را به صورت رسمی تحت فشار  بگذاریم تا عافیت طلبی را کنار بگذارند و حاضر شوند برای رفع تحریم ها هزینه بپردازند.

12- رهبر معظم انقلاب در دیدار صدها نفر از نخبگان جوان و استعدادهای برتر علمی کشوردر روزچهارشنبه  26مهرماه سال جاری به موضوع رفتار اروپایی‌ها در قبال سخنان برجامی ترامپ پرداخته وگفتند : «اروپایی‌ها با درک این که برجام به نفع آن ها و آمریکایی‌هاست ، با سخنان رئیس ‌جمهوری آمریکا درباره پاره کردن برجام مخالفت کردند که این موضعگیری خوب است اما کافی نیست.» رهبر معظم انقلاب دربخش دیگر سخنان خود تأکید کرده و گفتند :« تا طرف مقابل، برجام را پاره نکند، ما آن را پاره نمی‌کنیم، اما اگر برجام را پاره کنند ما آن را ریز ریز می‌کنیم.»

جان کلام

1- با هشیارى باید مواظب توطئه‌هاى مخرب دشمنان ایران و ایرانى باشیم .  

2- مشى جنگ افروزانه ترامپ را با هم پیمانان صهیونیستی وعربی افشا و رسوانماییم.

3-  ما بايد رفتاري متقابل داشته باشيم.

4- موضع‌گيري رهبرمعظم انقلاب نسبت به مواضع كشور آمريكا بسيار حكيمانه می باشد.

5- اگر بنا باشد كه برجام به شكل يك سويه نقض شود ، اخطار رهبري از موضع حكيمانه است.

6- تنها راه دربرابر زیاده خواهی بی پایان چنین دشمنان بد سابقه ای ،  فقط ایستادگی  عاقلانه است.

7-  مردم ایران به مسیر استقلال خواهی و عدالت طلبی خود ادامه خواهند داد و از خصومت ورزی ها ، تهدید ها و تحریم ها هراسی نخواهد داشت .

8- جمهوری اسلامی ایران امروز با اتکا به حمایت های مردمی و توانمندی های درونی خود ، در اوج قدرت و اقتدار خود قرار دارد.

9-   اجماع داخلی همه نیروها و جناح‌های سیاسی کشور، آگاه‌سازی افکار عمومی ، افزایش مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی ، افزایش کارآمدی و ارائه پاسخ محکم و قاطع به زیاده‌خواهی آمریکا ؛ مهم‌ترین راهکار مقابله با اقدامات آمریکا بشمارمی آید.

10- هرگونه اقدام احتمالی امریکا درباره برجام پاسخ هوشمندانه دولت وملت ایران را به‌دنبال خواهد داشت.

 

جمعه : 28 / 7 / 1396- 29محرم الحرام 1439- 20اکتبر2017

 

 

 

مواضع پر سر وصدا اما پوچ ترامپ                       

دکتر اسدالله افشار

روزجمعه 21مهرماه سال جاری ( 13اکتبر2017) استراتژی پر سر و صدای ترامپ درخصوص برجام منتشر و مردم دنیای باردیگر شاهد بی اعتباری ، پیمان شکنی ، بد عهدی آمریکا درسطح جامعه بین الملل بودند. او تلاش کرد با راه انداختن جنگ روانی و سخنان سرتا پا اهانت آمیز خود به ملت و دولت ایران ، از خود عقده گشایی نماید که البته دراین خصوص باید انصاف داد که وی موفق عمل نموده و از بارروانی فشارهای ناشی از موفقیت های ایران درسه عرصه داخلی ، منطقه ای و بین المللی به هذیان گویی و مهمل بافی دچارشده است.

 رییس جمهور آمریکا درسخنان روزجمعه خود علیه ایران درهمه زمینه ها از برجام گرفته تا امور داخلی ایران آشکارا دخالت کرده و درصدد تغییر حکومت ایران  و جغرافیا ی ایران  برآمد ! درحقوق بین الملل ؛ این تجاوز صریح  به قلمرو کشورهای آزاد و مستقل که پای بند به اصول و قوانین دموکراسی و متعهد به قواعد و الزامات بین المللی هستند تلقی و قابل رسیدگی و پیگرد در مجامع بین المللی  می باشد. البته نکاتی درباب سخنان ترامپ وجود دارد که به برخی از آن ها در ذیل اشاره می گردد :

1- درد ترامپ منازعه برروی برجام با ایران نیست بلکه او ازقدرتمند شدن ایران به عنوان یک ابرقدرت منطقه ای هراس دارد و می داند اکنون نفوذ منطقه ای ایران گسترش یافته و توانمندی موشکی ایران نیز   غیر قابل انکارمی باشد.

2- باتوجه به سخنان روزجمعه ترامپ مشخص شد که این شومن کاسب کار عمله عربستان و صهیونیسم خواهان تشدید نظارت براجرای توافق هسته ای ، برنامه موشک های بالستیک نظامی و مجموعه فعالیت های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سطح منطقه و بین الملل است . او می خواهد به هرشکل ممکن ازابهت ایران اسلامی در منطقه و جهان بکاهد تا از این رهگذر خدمتی  به متحدان منطقه ایش کرده باشد.

3- دولت دوازدهم مراقب باشد در زمین ترامپ بازی نکند و به مواضع اروپایی ها درخصوص اختلاف ایشان با آمریکا برسر برجام دل نبندند . چه بسا دستان اروپایی و آمریکائیان دراین خصوص دردست یکدیگر باشد ؛ و این خوش خیالی و خوش بینی بیش ازحد ؛ فرصت ها را بسوزاند و تهدید های جدیدی را پیش روی کشورقراردهد. مراقب باشیم و با هوشمندی و درایت دچار توهم دراین زمینه نگردیم. درحقیقت آمریکا و اروپا دوروی یک سکه اند.

4- عربستان ، امارات ، بحرین و رژیم صهیونیستی از رجزخوانی و مواضع ترامپ و تهدیدهای وی در خصوص ایران حمایت کرده و خوشحال شدند. بنیامین نتانیاهو نخست‌ وزیر رژیم صهیونیستی تصمیم ترامپ در مورد برجام را شجاعانه توصیف کرد و آن را فرصتی برای اصلاح توافق بد دانست.

5- آمریکا در برجام بماند یا از برجام خارج شود. کنگره آمریکا بررسی کند یا نکند . اروپا حمایت بکند یا نکند و یا با آمریکا دراین زمینه همراهی نماید ؛ این گونه مواضع قلدرمابانه نباید عزم راسخ دولت و ملت را درادامه راه نشانه بگیرد. 40 سال است با آمریکا درکشمکش هستیم. باید چون گذشته با اتحاد و انسجام داخلی و حفظ منافع ملی  و رویارویی دیپلماتیک با کشورهای زیاده خواه ؛ درست ترین گزینه را در مواجهه با غارتگران  بین المللی اتخاذ نماییم. باید اعتماد به نفس داشت که می توانیم با هوشمندی ، درایت ، صبوری و داشتن استراتژیک از عصرترامپ نیز عبورکرد و برتاریخ مصرف این جرثومه فاسد مهرباطل زد. 

گفتنی درخصوص مواضع پر سر وصدا اما پوچ ترامپ بسیار است ؛ اما به همین مقداربسنده کرده تا انشاء ا... درفرصتی دیگر نکات دیگری را بیان نمایم.

                              چهارشنبه : 26 / 7 / 1396- 27محرم الحرام 1439- 18اکتبر 2017  

ترامپ و خروج آمریکا از برجام                        

دکتراسدالله افشار  

کنگره آمریکا پس از دستیابی گروه 1+5 به برجام ، دولت آمریکا را ملزم داشته است که هر٩٠ روز یک بار گزارشی از نحوه عمل ایران به تعهداتش در برجام به کنگره ارسال کند. در صورتی که رئیس جمهوری تأیید کند که ایران به تعهدات خود عمل کرده است ، آمریکا نیز متقابلاً به تعهدات خود عمل می‌کند اما اگر چنین تأییدی صورت نگیرد ، کنگره شصت روز فرصت دارد تا اعاده تحریم‌های هسته‌ای علیه جمهوری اسلامی را مورد بررسی قرار دهد.

شواهد و مستندات موجود نشان مي دهد که رئيس جمهور ايالات متحده آمريکا علي رغم توصيه افرادي مانند رکس تيلرسون وزير امور خارجه خود قصد دارد در گزارش20مهرسال جاری   ( 12اکتبر2017) خود خطاب به کنگره، از عدم پايبندي ايران نسبت به توافق هسته اي و پایبند ‌نبودن کشورمان به روح برجام سخن به ميان آورد. ترامپ با این سیاست خود وارد یک چالش بین‌المللی و داخلی در آمریکا شده است. «هنری کیسینجر» وزیر خارجه اسبق آمریکا-آبان 95- تأکید کرد : «برهم زدن برجام بیش از آنکه به نفع آمریکا باشد به نفع ایران است». به اذعان مقامات ارشد دولت، آمریکا تاکنون به دفعات و به صورت فاحش متن و روح برجام را نقض کرده است. کارشناسان و صاحب نظران در این خصوص نکات قابل توجهی بیان داشته اند که به پاره ای ازآن ها درذیل اشاره می گردد :

1- نظر به شخصیت روحی و فکری ترامپ و اظهارات افراطی ایشان درباره برجام از دوران نامزدی وی در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و پس از نشستن برکرسی این منصب و همراهی کنگره آمریکا که دراختیارجمهوری خواهان است ؛ احتمال خروج آمریکا از مهم‌ترین توافق بین‌المللی در چند دهه گذشته ؛  دورازذهن نخواهد بود.  

2- برخی معتقدند ؛ خروج آمریکا از برجام این کشور را در بین هم پیمانانش منزوي کرده و دنیای پیمان شکن واقعی را خواهد شناخت ودیگرحنای آمریکا در نزد سایر دول و ملل جهان رنگی نخواهد داشت و دنیا پس از این به هیچ توافق بین المللی نه روی خوش نشان خواهد داد و نه اعتمادی به مراجع بین المللی خواهد نمود و افکار عمومی جهان تبعات هرگونه اقدامی را از سوی کشورمان در صورت نقض برجام از سوی آمریکا ، متوجه کاخ سفید و کنگره آمریکا خواهد دانست.    

3- البته برخی دیگرازتحلیلگران مسائل سیاست خارجی چون شیرین هانتراستاد دانشگاه جورج تاون واشنگتن در رابطه با سیاست دولت آمریکا در قبال توافق هسته‌ای و علیرغم برخی از اختلاف‌ها در دولت ترامپ معتقداست ؛ امریکا می‌خواهد هم برجام را نگه دارد و هم درصدد است فشارها به ایران را به بهانه‌های مختلف زیاد کند.

4- هانتر در پاسخ به این سوال که در صورتی که آمریکا بخواهد از برجام خارج شود ، اروپا در کنار ایران باقی خواهد ماند؟ بیان کرد : اروپا هنوز برای دفاع از خود به امریکا نیاز دارد؛ بنابراین اگر آمریکا واقعاً مصمم به خروج از توافق هسته‌ای باشد، اروپایی‌ها نمی‌توانند کار جدی برای عدم خروج آمریکایی‌ها از برجام انجام دهند. وی افزود : به طور کلی ایران نباید زیاد روی اروپا حساب باز کند. بنابراين تصور جداسازي اروپا از امريكا درخصوص برجام و تحريم‌ها، تصور درستي نيست.

5- درصورت خروج آمریکا از برجام ؛ باقی بودن ایران دراین معاهده بین المللی ، هیچ گونه توجیه منطقی نداشته و ایران باید با تدبیر و درایت خاص به دوران قبل از برجام بازگردد . بنابراین ضروری است دستگاه دیپلماسی کشور و رییس جمهور محترم با پاسخ های قاطع و دقیق و مناسب دربرابر زیادخواهی آمریکائیان ایستادگی کرده ودر دفاع از منافع ملی ، حقوق سیاسی و بین المللی کشور ذره ای به خود تردید راه ندهند.     

چهارشنبه : 19 / 7 / 1396- 20محرم الحرام 1439- 11اکتبر2017

نسبت رابطه تربیت دختران و پسران  با سرنوشت جامعه       

دکتراسدالله افشار

 حق اين است که در طول تاريخ در امر تسهيل رشد جامعه زنان مسامحه بسياری صورت گرفته است و بشريت بايد غرامت سنگيني را بابت اين سهل انگاری ها بپردازد. اگر در جامعه ای فساد است ، انحطاط است ، لغزش و انحراف است ، سير رو به زوال ملکات و فضايل است ، بخشي از آن بدان خاطر است که دختران ديروز ، همسران خوب ، مادران مومن و آگاه و سنگر دارانی وفادار تربيت نشده اند ! و اگر بخواهيم در جامعه ای رشد و حرکت باشد ، ايمان و اعتقاد باشد ، شرافت و نجابت حکومت کند ، بايد به دنبال مادران و دختران رويم  و از آن ها بخواهيم  که  چنين اهدافی را در خود  پديد آورند و تثبيت نمايند.  به گفته " فورير" تغيير در يک دوره تاريخی هميشه به وسيله پيشرفت و ترقی زنان تعيين می شود. ارزش توجه به زن را هنگامی  می توان دريافت  که  در يابيم آمار مرگ روانی  نسل در جامعه چقدر است.

انحرافات و لغزش ، جرم ها و جنايت ها ، دست کشيدن از عزت و شرافت و روی آوردن به سوی پستي ها و انحطاط ها حکايت از مرگ روانی نسل ها دارد . مادران نا آگاه فرزندانی زنده به دنيا می آورند ، با فطرتی خدا آشنا و گرايش به خير و حسن ، ولی به علت جهل و غفلت وخوش گذرانی و توقعات بيجا و تنوع طلبی های افراطی ، خود خواهی و حسادت ها و غرور های کاذب عامل مرگ روانی آن ها می شوند و يا فطرتشان را در زير توده هايی از خاکستر های گوناگون قرار می دهند.

 ما امروزه در جامعه اسلامی خود ، در کنار زنان و مادران پاک سرشت و آگاه و از خود گذشته ، با زنان         لا ابال و غير مسئول و غيرمتعهد و خود باخته که اسيرکبر و غرور می باشند مواجه هستيم که از يک شخصيت متزلزل ، آشفته و غير قابل باور و تربيت نشد ه برخوردارند و همين امر موجب آن گرديده تا نسل پديد آمده از ايشان متحمل ضربه های سخت  جبران ناپذيرمادی و معنوی گردند و جامعه به سراشيبی و انحطاط سوق داده شود! علت اين امر بدان خاطر است که تا کنون به تربيت صحيح و انسانی و فرهنگی و اخلاقی و مذهبی ايشان توجه جدی مبذول  نگرديده است و نگارنده اعتقاد دارد تنها راه نجات ، بازگشت از وضع  نا بسا مان موجود به وضع مطلوب آرما نی است.

 تربيت دخترانمقدمبر پسران

اگر بخواهيم جامعه مهر و سامان داشته باشد و به سوی رشد در حرکت باشد چاره ای نيست جزاين که به   تر بيت فرزندان خود بپردازيم . نمی خواهيم دختران و پسران که زنان و مردان آينده به شمار می آيند در دنيا به سان لاله ها در باغ باشند و فقط منظره ای زيبا بسازند و به درد هيچ چيز نخورند بلکه بايد مسئوليت سازندگی نسل را بر عهده گيرند و برای بشريت همان چيزی را به ارمغان آورند که مورد نياز و آرزوست . در امر تربيت ، تربيت دختران با لحاظ  کردن برخی عوامل بر پسران مقدم می باشد. اين نسل است که بايد افراد شريف ، متعهد ، مومن ،آگاه و خدمتگزار به جامعه بسازد و تحويل دهد.

رهبران جامعه ، متفکران ، مخترعان ، نخبگان علمي و فرهنگي جامعه ، افراد پاک و مسئول ، مردان و زنان شايسته و عفيف ازدامن زن ها برخواسته اند و اين امرقابل تحقق نبوده و نيست ، جز در سايه تربيت اوليه ايشان و اعطای آن چيزی که  می خواهيم از آنان  باز گيريم .

  زيان عدم تربيت دختران  

اگرفرزندان ما خاصه دختران خوب تربيت نشوند ويا درتربيت آنها اهمالی صورت گيرد ، فاجعه ای برای جامعه ببار خواهد آمد.90% بدبختي ها و پريشاني ها ی خانواده که سر انجامش به طلاق وجدايی وخودکشی و قتل وپستی می کشد ناشی ازتربيت نشدن دختران است.

اگردرجامعه ای زمينه های فساد ، فحشا ، تباهی و حيوانيت و بی عفتی است ، اگردرجامعه ای فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی ، غرب زدگی ،  بوزينه صفتی ، رفتارها و کردارهای زشت است ، زن صفتی درمردان ، مرد صفتی درزنان  است ، يک علت عمده آن به احتمال قوی اين است که دختران در دوران کودکی درست تربيت نشده و اينک مادران جامعه اند.

اگر دختران امروزی که  مادران فردا هستند ، نيکو تربيت نشوند  بازيچه های  نا متعادل و ناهموار به وجود خواهند آورد و ديگر نخواهند توانست فرزندان خوب ، با صلابت و قوی تربيت کنند ، زيرا تربيتی که مادر می دهد رکن اساسی سعادت خانواده و جامعه است.

 تربيت حق فرزندان

 روا يات  بسياری در اسلام داريم که تربيت را برای فرزندان حق و برای والدين بدهی به حساب  آورده اند و ابعاد وتربيت را درباره فرزندان ذکرکرده اندکه شامل تعيين نام نيکو،آموزش قرآن، تعليم و تعلم، تأمين امنيت، فراهم نمودن محيط مساعد جهت رشد مادی و معنوی ، شکوفا نمودن استعداد های ذاتی و...است. در اسلام  زن همان حقوق و شخصيتی را دارد که مرد ،مثل حق تحصيل، حق کار- با حفظ و رعايت شئونات اخلاقی متناسب با جنسيت و فرهنگ خانواده ، حق مالکيت ، حق رأی دادن و رأی گرفتن. همچنين در بينش قرآنی ، شخصيت فرزندان جزئی از شخصيت افراد محسوب می شود و مسائل تر بيتی و انسانی مربوط  به آن ها فوق العاده اهميت دارد و طبيعی است دختر و پسر در اين مورد فرقی نداشته و ندارند. اگر در اسلام فرزند صالح همانند گلی از گل های بهشت بحساب می آيد- انّ الوالد الصّالح ريحانه من رياحين الجّنه- بايد بدانيم که تأمين صلاحيت او در سايه ادای حق تربيت ميسّر است و آن کس که خواستار فرزندی صالح است بايد تربيت او را امری ضروری بداند. کيست که نخواهد فرزند او پای بند به تعاليم اخلاقی ، فرهنگی و انسانی و مذهبی باشد و در سايه راه و روش آن عفت و شرافتش را حفظ کند و يا موجبات رشد خودرا فراهم آورد. ولی بايد دانست هيچ راه وروشی و هيچ فرهنگ و مذهبی در سايه نادانی رشد نمی کند.

 

سه شنبه : 18 / 7 / 1396- 19 محرم الحرام 1439- 10 اکتبر2017

همه پرسی کردستان عراق ؛ خطای استراتژیک بارزانی         

دکتراسدالله افشار

همه پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق که مخالفان شدید داخلی ، منطقه ای و بین المللی را به همراه داشت برگزارگردید. دولت مرکزی عراق ازابتدا با این همه پرسی مخالف بوده و برگزاری آن را غیرقانونی اعلام کرده بود. بخشی ازاحزاب کرد نیز با این همه پرسی مخالف بوده و برگزاری این همه پرسی را برای حل مشکلات اقلیم کردستان مفید نمی دانستند. و درجامعه بین الملل هم به جز طراحان و عاملان این توطئه شوم یعنی مثلث شرارت آفرین استکبار غربی ، عبری و عربی هیچ صدایی مبنی برموافقت ازایشان به گوش نرسید. مسعود بارزانی ؛ رهبرحزب دموکرات کردستان عراق ، با تصمیم اشتباه خود در برگزاری این همه پرسی ، آینده پرازابهامی را برای اقلیم کردستان و منطقه رقم زد. بدون تردید این خطای استراتژیک بارزانی برای ایران ، ترکیه و سوریه بدون هزینه نخواهد بود و پرداختن به آن از ابعاد سیاسی وامنیتی ازاهمیت ویژه ای برخوردار می باشد که دستگاه دیپلماسی کشور باید برای مواجهه با آن و حل این مشکل به وجود آمده با کمترین هزینه منطقه ای و بین المللی چاره اندیشی نماید.  درخصوص این اقدام نسنجیده رهبرحزب دموکرات کردستان عراق نکات فراوان گفتنی بسیاراست که  به برخی از آن ها درذیل اشاراتی خواهیم داشت : 

1-  بارزانی اگراز خواسته خود مبنی براستقلال کردستان عراق کوتاه نیاید باید ازهم اکنون آماده روزهای سخت اقتصادی برای اقلیم کردستان عراق باشد ودرصورت عدم عقب نشینی ازمواضع خود ، کردستان عراق را با فاجعه ای بس بزرگ و وحشتناک روبرو خواهد نمود که مقصراصلی دراین ماجرا قلمداد خواهد شد.

2- بارزانی اگر به حمایت های رژیم صهیونیستی دل خوش نموده است بداند تکیه کردن به این جرثومه فتنه وآشوب که از فقدان حمایت های جهانی و منطقه ای بهره ای ندارد ، فاجعه بارخواهد بود. امیداست بارزانی ازاین خواب غفلت ومستی قدرت به درآید و متوجه اوضاع آشفته داخلی ، منطقه ای و بین المللی گردد تا اسرائیل و هم کیشان اسرائیل ، فرصت بازیگری درتحولات شتاب زده ایجاد شده را پیدا ننمایند.      

3- تصمیم شتاب زده و عجولانه بارزانی وطراحان این همه پرسی ابلهانه ازپیش شکست خورده بوده و معلوم نیست با چه درایت سیاسی و با چه پیش فرض هایی رهبران بازی خورده دست به چنین حماقت تاریخی واستراتژیک زده اند ؛ چنان چه خردمند بودند وآینده نگر باید متوجه می شدند با وجود مخالفت دولت مرکزی عراق و همسایگان ایرانی ، ترکیه ای و سوریه ای و رویکردانی و عدم استقبال جامعه جهانی از این رفراندوم ؛ نباید دراین مسیرغلط و دیتکه شده گام برمی داشتند وخواستار تغییر، تجزیه واستقلال خواهی  می شدند.

  4-اکنون این حرکت غلط دربازی شطرنج انجام شده و ضروری است درادامه این بازی با صبوری و درایت ازمهره ها بازی گرفته شود و بازیگران منطقه ای ( ایران ، ترکیه و سوریه) به راه حلی بیاندیشند که اولا تمامیت ارضی عراق خدشه دارنگردد ، ثانیا امنیت بین المللی ، سیاسی و روانی کشورهای منطقه حفظ گردد وثالثا عزت وسیادت مردمان اقلیم کردستان محفوظ بماند. نگارنده باوردارد دیدار ریاست جمهوری ترکیه در روزچهارشنبه 12مهرماه سال جاری با رییس جمهورروحانی و مقام معظم رهبری برهمین محورهای بیان شده استواربوده است با این نکته که رهبر معظم انقلاب برگزاری همه‌پرسی در کردستان عراق را خیانت به منطقه و موجب تهدید آینده آن ، خواندند و تأکید کردند : ایران و ترکیه باید در مقابله با این حادثه ، هر اقدام ممکن را انجام دهند. ایشان دربخشی دیگراز سخنان خود خاطرنشان کردند : آمریکا و قدرت‌های خارجی ، غیرقابل اعتماد وبه دنبال ایجاد یک «اسرائیل جدید»درمنطقه هستند.

                                                جمعه : 14 / 7 / 1396- 15 محرم الحرام 1439- 6اکتبر2017        

 نگاهی به ریشه تاریخی عزاداری محرم در ایران         

 دکتراسدالله افشار

 محرم هم‌نوا با قافله امام حسین(ه) از راه رسید ؛ قافله‌ای که به دعوت مردم کوفه از مدینه راهی دیار آنها شد. هجرتی که امام حسین(ع) از آن برای پاسداشت دین اسلام یاد کرد و در تاریخ ماندگار شد.

شهادت حسین بن علی(ع) جانی دوباره و هویتی تازه به تشیع بخشید. تشیع چنان با حادثه عاشورا عجین گشته است که امروزه قسمت اعظمی از بنیان و بنیادهای شیعی را، آموزه ها و مسایل مرتبط با عاشورا و حرکت امام حسین(ع) می سازد. از این رو است که در نگاه شیعی، این نه فقط شیعیان، که همه عالم، گیاهان و بی جانان و حیوانات تا انسان ها، و نه امروز که از ابتدای آفرینش انسان، بر امام حسین(ع) گریسته اند و همه چیز با نام او پیوند خورده است.

در هرکوی و مکان و در هر زمین و زمان ، ماه محرم به ویژه دهم محرم مرکز ثقل شهادت و ایثار و آزادگی و حماسه است. و ایران قلب طپنده‌ دنیای تشیع، سلسله جنبان حرکت عظیم دستجات حسینی و شیفتگان امام حسین (ع) است. نبض تشیع علوی ، حب ‌علی و عشق حسینی و خاندان اهل بیت عصمت و طهارت در ایران اسلامی می‌طپد این را می‌توان از اشک و آه مردمان این سرزمین ، از نوحه ‌های جانسوز مداحانش ، از آواهای ماندگار کربلایی به نظاره نشست.

عزاداری محرم در ایران  سابقه‌ای طولانی دارد و همه ساله بر شکوه و جلال آن افزوده شده است. از حدود دهم و پانزدهم ماه ذی الحجه مساجد و تکایا درسراسرایران  برای مراسم ماه محرم آماده شده و چادرها و خیمه‌ها برای اجرای روضه ‌خوانی و تعزیه برپا می‌شود .

نگارنده با توجه به منابع موجود وتلاش محققان و صاحب نظران دراین خصوص ؛ مطالبی را به طور مختصر ومعجزدراین زمینه مطرح می نماید :  

 

یکم) تاریخچه روضه خوانی

در کتاب طهران قدیم، تالیف جعفر شهری ، تاریخچه روضه خوانی به این صورت نقل شده است:

«از ازمنه دور یعنی از رسیدن طایفه بنی اسد به دشت کربلا و شناختن اجساد شهدا و به خاک سپردن ایشان و مویه ردن بر مزارشان که روز سوم و به روایتی پنجم شهادت بوده، مردم شیعه مذهب پنهانی و در زمان دیلمیان و دودمان صفویه بطور آشکار همه ساله در دهه محرم، بیستم صفر (چهلم امام) که اربعین حسین نامیده می‌شود مجلس تذکاری در عزای آن بزرگوار برپا می‌داشتند که تا سنه نهصد هجری قمری ادامه داشت. تا زمانی که ملا حسین کاشفی هراتی واعظ با استفاده از مقاتل و کتب گذشه‌ها در مقتل کتابی به نام (روضه الشهدا) [روضه به معنای باغ] تدوین و تمام نموده استفاده و استنساخ آنرا وقف عام نمود و چون جامعترین کتاب در این زمینه بود، در این ماه هرکس عقیده و سوادی داشت آنرا بر مردم می‌خواند و گریه می‌گرفت تا کم کم این کتاب اجتماع مذهبی را بر آن داشت تا در خانه و مسجد وقتی را به روضة الشهدا خوانی مخصوص گردانند و به خوش خوانها و بهتر خوانها اجرتی بپردازند.»

به گفته ایشان ، با اقبال مردم از این مراسم و شیوه برگزاری آن، تغییراتی در جهت جذابتر شدن این مجالس صورت گرفت تا اینکه این مجالس به روضه‌خوانی و کتاب‌خوان آن به روضه خوان شهرت یافت.

 دوم) سیر تاریخی عزاداری برای امام حسین (ع) پس از شهادت آن حضرت

شهادت حسین بن علی(ع)، شوکی عاطفی در میان مردم، به ویژه حلقه پیروان و دوست داران اهل بیت و شیعیان آن حضرت پدید آورد. همچنین عظمت شخصیت حسین بن علی(ع) و یارانش و پستی عمل جنایت کاران در چگونگی امام(ع)، بر ابعاد این مسأله می افزود. عزاداری از همان لحظه های نخستین پس از شهادت امام حسین(ع)، افزون بر بار عاطفی نیرومندی که داشت، با ویژگی های سیاسی و اجتماعی نیز همراه بود.(1)

ذکر این نکته نیز خالی از فایده نیست که حتی دشمنان و قاتلان امام(ع) چون عمر سعد ، (2) لشکر کوفیان، (3)  و اهل شام ، (4) نیز بر مظلومیت و فداکاری جانبازانه امام حسین(ع) گریسته اند.

تاریخ عزاداری شیعه پس از عاشورا، از اولین لحظه های شهادت امام حسین(ع) شروع می شود، هنگامی که ذوالجناح با زین واژگون و یال غرقه به خون از مقتل بازگشت.(5) پس از آن نیز در مواردی متعدد، حضرت زینب، زنان حرم امام(ع) و نیز دیگران به عزاداری پرداختند؛ مواردی چون عزاداری اهل بیت هنگام چپاول و آتش زدن خیمه ها (6) و وقت عبور از میان شهدا، (7) عزاداری زنان بنی اسد هنگام رفتن شهدا،(8) عزاداری اهل بیت در شام،(9) عزاداری اهل بیت و اهل مدینه در هنگام ورود به مدینه (10) و عزاداری ام البنین در بقیع.(11) به جز عزاداری های اهل بیت پس از شهادت امام حسین(ع) و اصحابش، شاهد عزاداری های دوست داران و شیعیان خاندان عترت به صورت فردی و جمعی هستیم. این عزاداری ها نیزازسوی امامان معصوم چون امام باقر (ع) ، امام صادق (ع) ، امام کاظم (ع) ، امام رضا (ع) ، برگزار و برگزاری آن توسط ایشان به شیعیان سفارش و مورد تآکید قرارگرفته است.  (12)

 سوم) پیدایش عزاداری رسمی و علنی برای امام حسین (ع) درایران

1- پیدایش عزاداری رسمی و علنی بر امام حسین ـ علیه السّلام ـ از زمان آل بویه شکل گرفته است. (13)

2- آل بویه شیعه اثنی عشری بودند و خلفای عباسی که بغداد مقر آنان بود ، سنی مذهب بودند.

3- اوج قدرت آل بویه در زمان معزالدوله بود در حالی که در این زمان خلفای عباسی در ضعف کامل به سر می بردند.

4- «معزالدوله در سال ۳۵۲ هـ . ق دستور داد که مردم در روز عاشورا گرد یکدیگر برآیند و اظهار حزن (و عزاداری نسبت به امام حسین ـ علیه السّلام ـ ) کنند.

5- این مراسم و عزاداری در زمان آل بویه فقط روز عاشورا بوده و تا انقراض این سلسله هر سال، تکرار می شده است.

6- در زمان صفویان نیز از آنجایی که مذهب رسمی، شیعه دوازده امامی بوده است، مراسم عزاداری در ماه محرم و روز عاشورا انجام می گرفته و همراه با قمه زنی بوده است.

7- در زمان حاکمیت ایل زند نیز (چون پیرو آیین تشیع بودند و از آنجایی که کریم خان مرد متدین و مقید به آداب و مراسم مذهبی بود) به تقلید از پادشاهان صفوی، در ایام محرم به برگزاری مراسم عزاداری  می پرداختند.

8- در زمان قاجاریه به خصوص در عهد ناصر الدین شاه ما شاهد برپایی عزاداری چشمگیر هستید. به نحوی که مراسم دیگر منحصر به روز عاشورا نبوده بلکه به دهه اول محرم و به ایام سوگواری های ائمه ـ علیهم السّلام ـ مانند ۱۹ تا ۲۳ رمضان و ۲۸ صفر نیز گسترش یافته بود.

9- در دوره پهلوی ابتدا رضا شاه برای تثبیت حکومت خود و جلب توجه مردم، به برگزاری مجلس روضه خوانی اقدام می کرد و حتی هنگام عزاداری گِل بر سر خود می مالید. امّا بعد از گذشت چند سال، او از برگزاری مجالس و مراسم عزاداری به کلی جلوگیری کرد و به شدت با برگزاری آنها مخالفت کرد و مبارزه نمود.

10- در زمان محمد رضا شاه، عزاداری آزاد ولی بسیار محدود شده و خروج دسته جات را منحصر به سه روز تاسوعا و عاشورا و یازدهم محرم نمودند و آن هم به خاطر استفاده از این فرصت برای تبلیغات سوء علیه عزاداری امام حسین ـ علیه السّلام ـ بود تا مراسم مذهبی و سنت های موروثی آباء و اجدادی ما را از بین ببرد و یا به شکل دیگری تغییر بدهد. (14)  (15)

 چهارم) چهره شهرهای بزرگ و کوچک ایران در روزهای عزاداری محرم

در روزهای عزاداری محرم چهره شهرهای بزرگ و کوچک ایران به صورت چشمگیری تغییر می‌کند و سیاهپوش می‌شود. بیرق‌ها و علم‌های سیاه و گاه سبزرنگ بر در و بام تکایا، مساجد، خانه‌ها، مؤسسات، ادارات و معابر افراشته می‌شود. زن و مرد و پیر و جوان سیاه می‌پوشند و خصوصاً در ظهر عاشورا برخی چهره‌ها و موهایشان را گِل‌آلود می‌کنند. در این ایام زنان و مردان و به خصوص جوانان در مساجد و معابر و تکایا جمع می‌شوند به سر و سینه خود می‌کوبند تا عزا برپا دارند و با کشته‌شدگان واقعه کربلا که چهارده قرن پیش در صحرای کربلا رخ داد ابراز همدردی کنند.

 پنجم) چند نکته پایانی

1- جابر بن عبد الله انصاری در کربلا و آل بویه در ری اولین کسانی بودند که سنت عزاداری برای امام را در نقاط مختلف مرسوم کردند، پس از آنها عزای حسین هر روز و هر سال پر رونق تر، فراگیرتر و حزن انگیزتر شده و انگار نه انگار که از آن تاریخ 1332 سال خورشیدی گذشته است.

 2- شبیه خوانی به خصوص در دوره فتحعلی شاه و ناصر الدین شاه با برپایی تکیه و ساختمان‌هایی که جهت برقراری تعزیه خوانی تاسیس شده بودند رسم و رسوم و شیوه خاص خودش را پیدا کرد. در سال 1248 شمسی به دستور ناصرالدین شاه قاجار تکیه دولت با گنجایش 20 هزار تماشاگر ساخته شد.

3-   بسیاری بر این باورند که دوره قاجار بیشترین تنوع در گونه های عزاداری را مرسوم کرد، چرا که علاوه بر شبیه خوانی و تعزیه، بر پایی سقا خانه؛ تیغ زنی، سخنوری، مراسم دفن شهدای کربلا، مراسم تشت گذاری و.. . نیز در این دوره مرسوم شد. (16)

                             سه شنبه : 11 / 7 / 1396- 12محرم الحرام1439- 3اکتبر2017

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پی نوشت ها :

1-  تاریخ عزاداری و عزای تاریخی ، مجله پگاه حوزه 28 آذر 1388 - شماره 269.

2- تاریخ طبری، ج5، ص 452، مقتل الحسین، ابی مخنف، ترجمع علی کرمی، قم، دارالکتاب، ج1، 1377، ص 384.

3- بحار الانوار، ج45، صص59-58.

4- همان، ج 45، ص 174 - 175.

5- همان، ج45، ص 52.

6- همان، ص 58.

7- مقتل الحسین، خوارزمی، تحقیق، شیخ محمد سماوی، قم، دارانوار الهدی، چ1،1418 ق، ج2، ص 45-44.

8- ارشاد، مفید، ج2، صص113114، ینابیع المودة لذوی القربی، قندوزی حنفی، قم، مکتبة المحمّدی، 1385 ق، چ8،ج1،ص 350.

9- لهوف، سید ابن طاووس، برگردان، میرابوطالبی، قم، دلیل، چ1، 1379 ش، ص 192.

10- همان، ص 198.

11- مقاتل الطالبین، ابولافرج اصفهانی، تحقیق، سید احمد صفر، قم، شریف رضی، چ1، 1414ق، ص 85.

12- علاقمندان برای مطالعه بیشتردراین زمینه می توانند به این کتب زیرمراجعه فرمایند :

مقتل الحسین(ع) ، خوارزمی ، ج2، ص 218. بحار الانوار، ج36، ص 391. امالی صدوق، ص 118.

کامل الزیارات، جعفربن قولویه ، چ1، ص 105.

13- در زمان آل بویه عزاداری به صورت علنی برای اولین بار صورت گرفت و در زمان صفویه نیز ادامه یافت و در دوره قاجاریه به اوج و گستردگی خود رسید به طوری که علاوه بر روز عاشورا، دهه محرم و ماه صفر و حتی تشکیل مجالس روضه هفتگی و ماهیانه شکل پیدا کرد. آل بویه از خاندان اصیل ایرانی و شیعی مذهب ساکن منطقه دیلمان ایران بودند که جد آنها ابوشجاعِ بویه پسر فنا خسرو دیلمی است و نسب آنها به بهرام­گور ساسانی می‌رسد. تا پیش از آن عصر شیعه قدرت سیاسی را در دست نداشت و با به قدرت رسیدن آل بویه، شیعیان توانستند عزاداری علنی داشته باشد و معزالدوله دیلمی که پایه‌گذار آل بویۀ عراق، خوزستان و کرمان بود دستور داد در روز عاشورا همه بازارها تعطیل شود و مردم در بیرون از منازل عزاداری کنند.

14- در دوره پهلوی با ممانعت حکومت ، عزاداری های به صورت منظم و هیئت هایی در خانه ها به صورت مخفیانه تشکیل یافت تا اینکه در دوره انقلاب اسلامی این هیئت های خانگی، رسمی و آشکارا به ارائه برنامه های مختلف پرداختند و هر هیئتی بنام یکی از شهدای کربلا و ائمه ـ علیهم السّلام ـ شروع به فعالیت کرد.

 15-  علاقه مندان برای مطالعه بیشتر پیرامون این موضوع می توانند به منابعی چون ایران و تشیع ، نوشته دکتر داد خواه و تاریخچه عزاداری حسینی ، تالیف شهرستانی مراجعه کنند.

16- سیر تاریخی عزاداری محرم در ایران از آل بویه تا امروز، خبرگزاری میراث فرهنگی ،  ۱۲ مهر ۱۳۹۵ . 

 

 منابع :

1- شیبی، کامل، تشیّع و تصوف، ترجمه قراگزلو، تهران، امیر کبیر، 1359  .

2- علی اصغر فقیهی ، آل بویه و اوضاع زمان ایشان، تهران، صبا، 1357.

3- الذهبى، شمس الدین محمد بن احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، تحقیق عمر عبد السلام تدمرى، بیروت، دار الکتاب العربى، ط الثانیة، 1413.

4-  ابن اثیر عزالدین ابی الحسن، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارالکتب‌العلمیه، 1407 ق / 1987 م، ج 8.

5- ابن العماد الحنبلی، ابی الفلاح عبدالحی، شذرات الذهب، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بی‌تا، ج 3.

6- ابن الجوزى ، أبو الفرج عبد الرحمن بن على بن محمد، المنتظم فى تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد عبد القادر عطا و مصطفى عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، ط الأولى، 1412.

7- الطباطبائى، سید عبدالعزیز، معجم اعلام‌ الشیعه، قم، مؤسسه آل ‌البیت، 1417.

8- معین الدین محمّد اسفزارى، روضات الجنّات فى وصاف مدینه هرات، به کوشش محمّد اسحاق، مطبعه زرپاسرى، بى‌تا، ج 1.

9- نوری ، میرزا حسین ، لؤلؤ و مرجان ، کانون انتشارات عابدى ، تهران، (بى تا) .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عاشورا اوج نهضت کربلا                  

دکتر اسدالله افشار

اوج نهضت کربلا ؛ روز عاشورا است . عاشورا اگرچه  در یک مقطع خاص از زمان و مکان اتفاق افتاد حادثه کوچکی نباید تلقی گردد و منحصر دراین موضوع شود که جمع اندکی با کم ترین تجیهزات با خیل کثیر دشمن که اتفاقا از پیشرفته ترین عدوات نظامی و تبلیغی درجنگ  برخوردار بود ند مواجه و دراین نبرد نابرابر

شکست را پذیرا شدند وخانواده هایشان به اسارت رفتند! اگربه قیام امام حسین (ع) نگاه مادی شود ؛ مطلب بیان شده درست و منطقی به نظرمی رسد اما چنان چه این قیام را از بعُد معنوی نگاه کنیم ، ابعاد گوناگون این قیام تاریخی را با عظمت خواهیم یافت . مستند عظمت این نهضت جاوید بشری شکست تاریخی لشکر به ظاهر پیروزدشمن است ؛ دشمنی که طعم شیرین پیروزی هایش چندان دوام نداشت و از همان  لحظات آغازین جنگ ، فردای ایشان فردای نکبتی بود که تا تاریخ تاریخ است این لکه ننگ بردامن آنان باقی وپاک نشدنی است و نفرین و نفرت بشریت تا جهان برپااست همراهشان خواهد بود. آری  جمع اندک معامله کننده با خدا که به ظاهرمنهزم شده بود اما در پیشگاه خدا و تاریخ از همان لحظه ورود به این آوردگاه ؛ فاتح واقعی عرصه رویا رویی حق علیه باطل شد ؛ وتاریخ امروز به این مدعا مهرتأیید زده است و هرکس دراین مسیر قراربگیرد نیز پیروزاین میدان خواهد بود . اکنون شایسته است درخصوص قیام کربلا و عاشورا ی حسینی نکاتی را کوتاه و معجز از منظرصاحب نظران و تحلیل گران در ذیل بیان نماییم :

1- رمز دوام و بقای تاریخی پیروان خاندان پیامبر(ص) که شیعه نامیده می شوند ، در نهضت و قیام سیدالشهداء نهفته است. 2- این نهضت، به تدریج هویت تاریخی شیعه را شکل داده و به صورت مذهب غالب ایرانیان درآمده و سرزمین آنان را به استقلال رسانده است. 3- این قیام ، احساسات مردمان را تهییج و افکار روشنفکران را تسخیرنمود.4- رمزجاودانگی نهضت امام حسین (ع) به آرمان های روحانی و معنوی این نهضت باز می گردد نه به  فرقه ای و قومی و تاریخی بودن آن و نه به تراژدی انسانی آن ؛ که البته باید اذعان داشت از آن چه که در فهم نگنجد نیزفراتررفته است . 5- حضرت سیدالشهدا(ع) برای امر به معروف و نهی از منکر و اصلاحات اجتماعی دست به قیام زدند.6- رمزجاودانگی نهضت امام حسین (ع) درفرازمانی و فرامکانی و فراشخصی بودن آن است. 7- در قیام کربلا دوچیز کاملا مشهود بود یکی «عبادت» و «سلوک» در حضرت اباعبدالله(ع) و یاران او و دیگری «تعهد» و «حماسه» که هردو درکنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و تداعی گر پیوند زیبایی بین «عرفان» و «حماسه» شده اند. 8- از پیام‌های همیشگی و ماندگار قیام امام حسین(ع) است : هشیاری و بیداری ، پرهیز ازافراط و تفریط (تعادل درعقل ودین) ، دفاع ازحریم حق و حقیقت ، مبارزه با فساد درهرشکلش ، تعهد و مسئولیت‌شناسی ، آزادی از تعلقات دنیوی ، پشت به دنیاطلبی و عافیت‌جویی ، پذیرش فرمان حق و عینیت بخشی به معارف بلند وحیانی.

دریک کلام می توان گفت : قیام امام حسین (ع) درسال 61 قمری یک حرکت اصلاحی هوشیارانه و هدف گذاری شده انسان سازدرگستره تاریخ بود ؛ و عاشورا اوج نهضت کربلا به عنوان  آئینه تمام نمای حرکت باورمند انسان اصولگرا و آرمان خواه به سوی رهایی ازاستبداد وخودکامگی وگام برداشتن به سمت آزادی ، آزادگی ، کمال جویی وخدا خواهی است . حقیقتا واقعه عاشورا ، الگویی حیات‌آفرین و رویدادی زنده، جاری و ساری در همه زمان‌ها و مکان‌هاست.

سه شنبه : 4 / 7 / 1396- 5محرم الحرام 1439- 26سپتامبر 2017